Θα μπορούσε η Τεχνητή Νοημοσύνη να αυξήσει την πιθανότητα μιας «μεταλλαξιογόνου επίθεσης»; Philippe TURPIN – Getty Images
28 Σεπτεμβρίου 2026
Από τον Ντάρεν Ορφ
Αυτά θα μάθετε διαβάζοντας αυτό το άρθρο:
■ Η σύγκλιση της συνθετικής βιολογίας και της τεχνητής νοημοσύνης μειώνει τα τεχνικά εμπόδια για τη βιοτρομοκρατία, σύμφωνα με ορισμένους ειδικούς.
■ Η ανάπτυξη ενός όπλου ικανού να επιτεθεί στο ανθρώπινο γονιδίωμα παραμένει τεχνικά δύσκολη — ειδικά η επινόηση των μέσων για την πρόκληση εκτεταμένων ζημιών
■ Η επόμενη απειλή μπορεί να είναι μεταλλαξιογόνος, τερατογόνος ή κάτι εντελώς διαφορετικό, και ο κόσμος πιθανότατα τώρα εισέρχεται σε μια νέα εποχή αυξημένης επαγρύπνησης έναντι των βιολογικών όπλων.
Ζούμε σε μια εποχή φαινομενικά ατελείωτων κρίσεων. Ο πλανήτης συνεχίζει να θερμαίνεται, ωθώντας τη Γη προς το έκτο γεγονός μαζικής εξαφάνισης στην ιστορία της. Ανυπέρβλητοι πόλεμοι και συγκρούσεις μαίνονται σε πολλές ηπείρους. Το προσδόκιμο ζωής στις ΗΠΑ βρίσκεται σήμερα στο χαμηλότερο σημείο των τελευταίων 30 ετών. Επιπλέον, υπάρχει σήμερα πανίσχυρη η τεχνητή νοημοσύνη, μια τεράστια «βόμβα αβεβαιότητας» με ίσες πιθανότητες να συμβάλει στην επίλυση — ή στην επιδείνωση — όλων των παραπάνω προβλημάτων.
Πουθενά αλλού αυτό δεν είναι αυτό πιο προφανές από ό,τι στον τομέα της βιοϊατρικής, όπου η ικανότητα της τεχνητής νοημοσύνης να αναλύει εκτενώς τεράστια σύνολα δεδομένων, να αναγνωρίζει μοτίβα και να σχεδιάζει νέους ιούς και βακτηριοφάγους ήδη αναδιαμορφώνει την έρευνα. Αυτή είναι μόνο η αρχή αυτού που οι επιστήμονες αποκαλούν «συνθετική βιολογία» και, όπως τόσες άλλες ανθρώπινες ανακαλύψεις & καινοτομίες, θα μπορούσε να είναι καθοριστική για την αντιμετώπιση ιατρικών κρίσεων, όπως είναι η εμφάνιση υπερανθεκτικών μικροοργανισμών που είναι πια ανθεκτικά στα αντιμικροβιακά. Ωστόσο, αυτά τα εργαλεία θα μπορούσαν εξίσου εύκολα να τροφοδοτήσουν μια νέα εποχή βιολογικών όπλων, μια απειλή τόσο σοβαρή που ο Διευθύνων Σύμβουλος της Anthropic, Dario Amodei, ζήτησε πρόσφατα την επιβράδυνση της ανάπτυξης της Τεχνητής Νοημοσύνης.
Οι ειδικοί στον έλεγχο των όπλων προειδοποιούν εδώ και δεκαετίες για όπλα που θα μπορούν να επιτεθούν στο ίδιο το ανθρώπινο γονιδίωμα αντί να κάνουν επίθεση στο ανθρώπινο σώμα. Και, δυστυχώς, αυτές οι προειδοποιήσεις δεν είναι πια υποθετικές, καθώς πιο πρωτόγονες χημικές εκδοχές έχουν ήδη χρησιμοποιηθεί σε πολεμικές συγκρούσεις. Μεταξύ του 1962 και του 1971, Αμερικανικά αεροσκάφη ψέκασαν σχεδόν 19 εκατομμύρια γαλόνια ζιζανιοκτόνου σε ολόκληρο το Βιετνάμ. Μεγάλο μέρος του ήταν το λεγόμενο «Agent Orange» («Πορτοκαλής Παράγοντας»), το οποίο είχε μολυνθεί κατά την παραγωγή του με TCDD — τη πιο τοξική διοξίνη που έχει εντοπιστεί ποτέ και γνωστή καρκινογόνο χημική ουσία για τον άνθρωπο. Προκαλεί γενετικές ανωμαλίες και δυσπλασίες στα αναπτυσσόμενα έμβρυα.
Φυσικά, το Βιετνάμ δεν ήταν το μόνο θέατρο πολέμου όπου χρησιμοποιήθηκαν όπλα που προκάλεσαν μακροχρόνια ιατρικά προβλήματα, είτε καρκίνο είτε αναπαραγωγικά προβλήματα. Στις αρχές της δεκαετίας του 1980, ο Υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Αλεξάντερ Χέιγκ κατηγόρησε την ΕΣΣΔ ότι χρησιμοποιούσε μυκοτοξίνες Trichothecene (Τριχοθεκίνης), που είναι γνωστές τερατογόνες ουσίες, γνωστές και ως «κίτρινη βροχή», στη Νοτιοανατολική Ασία και το Αφγανιστάν. Το 1995, το καθεστώς του Σαντάμ Χουσεΐν παραδέχτηκε ενώπιον του ΟΗΕ ότι το Ιράκ είχε αναπτύξει αφλατοξίνες — χημικές ουσίες που παράγονται από τους μύκητες Aspergillus flavus και Aspergillus parasiticus — για χρήση σε αεροπορικές βόμβες και σε κεφαλές πυραύλων Scud. Η τοξίνη δεν προοριζόταν να σκοτώσει στρατιώτες. Αντίθετα, ο κύριος τρόπος καταστροφής της είναι ύπουλος: Προκαλεί την ταχεία ανάπτυξη καρκίνου του ήπατος, ιδιαίτερα στα παιδιά.
«Από ηθική άποψη, η αφλατοξίνη είναι το πιο σκληρό όπλο», δήλωσε στο Slate το 2002, ο Ρίτσαρντ Σπέρτζελ, επικεφαλής επιθεωρητής όπλων της πλέον ανενεργής Ειδικής Επιτροπής των Ηνωμένων Εθνών (UNSCOM), στο Slate το 2002. «Σημαίνει να βλέπεις παιδιά να πεθαίνουν αργά από καρκίνο του ήπατος».
Αυτοί οι φόβοι επιδεινώνονται σήμερα ακόμη περισσότερο από τις τεχνολογίες γονιδιακής επεξεργασίας και την τεχνητή νοημοσύνη. Τον Φεβρουάριο του 2016, ο Διευθυντής Εθνικής Υπηρεσίας Πληροφοριών των ΗΠΑ, Τζέιμς Κλάπερ, πρόσθεσε την επεξεργασία γονιδίων σε έναν κατάλογο «όπλων μαζικής καταστροφής και διάδοσης», ενώ ένα χρόνο αργότερα, ο Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός της Κίνας σημείωσε σε ένα έγκυρο εγχειρίδιο ότι «συγκεκριμένες εθνοτικές γενετικές επιθέσεις» θα μπορούσαν να γίνουν ολοένα και πιο πιθανές. Το 2024, η «Washington Post» ανέφερε ότι η Ρωσία επέκτεινε ένα παλιό εργαστήριο βιολογικών όπλων εν μέσω της συνεχιζόμενης εισβολής της στην Ουκρανία.
Φυσικά, έχουν δημιουργηθεί πολλά διεθνή νομικά πλαίσια, όπως η Σύμβαση για τα Βιολογικά Όπλα του 1972, με σκοπό να αποτρέψουν εξαρχής την πραγματοποίηση μιας τέτοιας επίθεσης. Ωστόσο, με τη διάδοση της συνθετικής βιολογίας και της τεχνητής νοημοσύνης, είναι πιθανό μια τέτοια επίθεση να προέλθει κάποια μέρα από έναν εκ νόμου παράγοντα ή οργάνωση. Με άλλα λόγια, τι θα γινόταν αν ο χειρότερος εφιάλτης του Amodei γινόταν πραγματικότητα;
Εδώ είναι το πώς νομίζω ότι θα μπορούσε να εξελιχθεί η κατάσταση.
Σε περίπτωση μιας τέτοιας επίθεσης, ένα από τα κλειδιά για μια αποτελεσματική πρώτη αντίδραση θα ήταν να διαπιστωθεί με ακρίβεια τι ακριβώς είχε συμβεί, όπως όταν ο Μπασάρ αλ-Άσαντ χρησιμοποίησε το αέριο Σαρίν το 2013. Σε λιγότερο από ένα μήνα, οι ερευνητές του Οργανισμού των Ηνωμένων Εθνών για την Απαγόρευση των Χημικών Όπλων (OPCW) του ΟΗΕ επισήμανε ότι τα στοιχεία ήταν «συντριπτικά και αδιαμφισβήτητα», αφού το 85% των δειγμάτων αίματος από την πληγείσα περιοχή στη Συρία περιείχε ίχνη του αερίου σαρίν, μαζί με θραύσματα πυραύλων που είχαν ανακτηθεί. Τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (CDC) των ΗΠΑ διαθέτουν επίσης ένα σχέδιο δράσης για την αντιμετώπιση βιοτρομοκρατικής απειλής, το οποίο περιλαμβάνει τον συντονισμό με το Κέντρο Επιχειρήσεων Έκτακτης Ανάγκης, καθώς και με υγειονομικούς αξιωματούχους και νοσοκομεία που βρίσκονται στο επίκεντρο του συμβάντος.
Η κρατικά υποκινούμενη χρήση ενός τέτοιου όπλου θα καθιστούσε σίγουρα τη χώρα αυτή παρία στα μάτια του ΟΗΕ, αν και οι μεταβαλλόμενες παγκόσμιες συμμαχίες μπορούν να περιπλέξουν τα πράγματα. Στη Συρία, για παράδειγμα, οι ΗΠΑ και η Ευρώπη διέκοψαν τις διπλωματικές σχέσεις, επέβαλαν αυστηρές κυρώσεις και προχώρησαν ακόμη και σε στρατιωτικές επιθέσεις (κάτι που συνέβη επίσης μετά τις επιθέσεις με αέριο σαρίν στη Συρία το 2017) Στο πεδίο της μάχης, οι επιστήμονες θα έπρεπε να μελετήσουν εντατικά το μεταλλαξιογόνο όπλο, να κατανοήσουν τις επιπτώσεις του και να χαράξουν την κατάλληλη πορεία δράσης για να σταματήσουν την εξάπλωσή του. Θα έπρεπε επίσης να παρέχουν βραχυπρόθεσμη και μακροπρόθεσμη θεραπεία στους ανθρώπους που έχουν πληγεί από αυτό το όπλο.
Ανάλογα με το πόσο καταστροφικό ήταν το όπλο, ενδέχεται να δημιουργηθούν ολόκληρα ερευνητικά ιδρύματα για την παρακολούθηση των μακροπρόθεσμων επιπτώσεων της έκθεσης, όπως συνέβη με την ίδρυση του Ιδρύματος Έρευνας Επιπτώσεων Ακτινοβολίας (RERF) που μελέτησε τις δια βίου επιπτώσεις της έκθεσης στην ακτινοβολία μετά τους πυρηνικούς βομβαρδισμούς του Ναγκασάκι και της Χιροσίμα. Όπως παρατηρήθηκε επίσης στις δεκαετίες που ακολούθησαν την πυρηνική καταστροφή στο Τσερνομπίλ, η επιστήμη συχνά ακολουθεί το πολιτικό αξίωμα «ποτέ μην αφήνεις μια καλή κρίση να πάει χαμένη», όταν μπορεί να αποκτηθεί γνώση που ενδεχομένως θα σώσει ζωές.
Ευτυχώς, εδώ έρχονται κάποιες καλές ειδήσεις. Μια έκθεση του 2018 που εκπονήθηκε από επιστήμονες και ειδικούς από όλες τις ΗΠΑ, με τίτλο «Βιοάμυνα στην Εποχή της Συνθετικής Βιολογίας» υπογραμμίζει ότι η ανάπτυξη ενός τέτοιου όπλου είναι εξαιρετικά δύσκολη. Ακόμη και στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, όταν η τεχνική εμπειρογνωμοσύνη για την κατασκευή βιολογικών όπλων είναι πιο εύκολα προσβάσιμη, ο μηχανισμός για την ανάπτυξη ενός όπλου που θα είχε ευρύτατη επίδραση παραμένει τεχνικά αρκετά δύσκολος.
«Ακόμη και αν γινόταν τεχνολογικά πιο εφικτή η χρήση γονιδίων για την πρόκληση ογκογένεσης, νευροεκφυλιστικών ασθενειών, ανοσολογικής κατάρρευσης ή άλλων ανεπιθύμητων καταστάσεων, ελλείψει παθογόνου ή εξαιρετικά προηγμένου μη φυσικού μηχανισμού οριζόντιας μεταφοράς που να προάγει τη διασπορά ενός γονιδίου, η ικανότητα ενός δράστη να μεταφέρει γονίδια για αυτούς τους κακόβουλους σκοπούς είναι περιορισμένη… Οι μηχανισμοί διασποράς (εκτός από τα ίδια τα παθογόνα) είναι πιθανό να έχουν χαμηλή απόδοση, η πιθανότητα πρόκλησης της νοσογόνου κατάστασης είναι πιθανό να είναι χαμηλή, και η έναρξη της νοσογόνου κατάστασης πιθανότατα δεν είναι ταχεία.»
Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι ο κόσμος θα πρέπει να κάνει τα στραβά μάτια σε αυτή την αυξανόμενη απειλή.
Μια έκθεση του 2025 του Κέντρου Στρατηγικών και Διεθνών Μελετών αναφέρει ότι «η άρση των εμποδίων στη βιοτρομοκρατία αναμένεται να επιταχυνθεί στην αναδυόμενη εποχή της τεχνητής νοημοσύνης και της βιοτεχνολογίας» και ότι «τα μέτρα βιοασφάλειας των ΗΠΑ δεν είναι επαρκώς εξοπλισμένα για να αποτρέψουν βιολογικές απειλές που βασίζονται στην τεχνητή νοημοσύνη».
Η έκθεση συνεχίζει υποδεικνύοντας ότι, τουλάχιστον στις ΗΠΑ, θα πρέπει να διοχετευθούν περισσότερα κονδύλια στο Εθνικό Ινστιτούτο Προτύπων και Τεχνολογίας (NIST) και στο Αμερικανικό Κέντρο Προτύπων και Καινοτομίας για την Τεχνητή Νοημοσύνη (CAISI), ενώ παράλληλα πρέπει να υποστηριχθούν οι διεθνείς προσπάθειες για την ασφάλεια της τεχνητής νοημοσύνης, όπως το Διεθνές Δίκτυο Ινστιτούτων Ασφάλειας της Τεχνητής Νοημοσύνης.
Το μέλλον της βιοτρομοκρατίας στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης αποτελεί ένα ακόμη ζήτημα στον αυξανόμενο κατάλογο των αβεβαιοτήτων στον κόσμο. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι δεν μπορούμε — και δεν πρέπει — να προετοιμαστούμε για τα χειρότερα δυνατά σενάρια, που είναι σχεδόν σίγουρο ότι θα αντιμετωπίσουμε.
