Συνέντευξη του καθηγητή Αρκάντι Μάλερ, από την Γιάνα Αμελίνα (Yana Amelina)
Πηγή: Γεωπολιτική Λέσχη του Καυκάσου
Ο Αρκάντι Μάλερ, Ορθόδοξος Ρώσος φιλόσοφος, επικεφαλής του πνευματικού συλλόγου «Κατέχον», καθηγητής φιλοσοφίας στο Κρατικό Ακαδημαϊκό Πανεπιστήμιο Ανθρωπιστικών Επιστημών και μέλος της Συνοδικής Βιβλικής και Θεολογικής Επιτροπής και της Διασυνοδικής Παρουσίας της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, μιλάει στον Γεωπολιτικό Όμιλο του Καυκάσου σχετικά με τη μη ελκυστικότητα των τατουάζ στις γυναίκες για τους άνδρες, τους υποκείμενους λόγους για την απαγόρευση των τατουάζ στις παραδοσιακές θρησκείες και τις συνέπειες της μεγάλης άνθησης των τατουάζ για τη Ρωσία και σε όλο τον κόσμο.
- Δημοσιογράφος: Αγαπητέ Αρκάντι, αυτό το καλοκαίρι, μια πραγματική έκρηξη τατουάζ έχει ξεσπάσει στη Μόσχα (και αλλού). Σαφώς, αυτή η επώδυνη και ακριβή «μόδα» είναι κάτι περισσότερο από μια απλή μόδα. Ποιες διαδικασίες αντανακλά; Σε ποιο βαθμό η τρέχουσα δημοτικότητα των τατουάζ στη Ρωσία αντανακλά την παγκόσμια τάση για την οποία έγραψαν οι συγγραφείς του «Microtrends» στις Ηνωμένες Πολιτείες πριν από δέκα χρόνια [1] ;
■ Αρκάντι Μάλερ: Ναι, το έχω παρατηρήσει αυτό τα τελευταία χρόνια, ειδικά στη Δύση, όπου μερικές φορές, κοιτάζοντας τους ανθρώπους γύρω μου, ένιωθα σαν να ήμουν ο μόνος άνθρωπος χωρίς τατουάζ — είναι παντού τώρα, και δεν μπορώ να θυμηθώ ούτε μια περίπτωση στη ζωή μου που να ήταν έστω και στο ελάχιστο ευχάριστο στο μάτι. Σίγουρα, η αυξανόμενη δημοτικότητα των τατουάζ στη Ρωσία είναι μέρος μιας δυτικής τάσης — είναι ένα από τα πολλά συστατικά της μεταμοντέρνας κουλτούρας, που έχει πλέον φτάσει σε εμάς. Είναι μια δυτική μόδα, όχι παγκόσμια, επειδή το πάθος για τα τατουάζ, πιο χαρακτηριστικό των πολιτισμών της Ανατολικής Ασίας και των αρχαϊκών φυλών, έγινε δημοφιλές παγκοσμίως ακριβώς μέσω ενός δυτικού μέσου. Μόνο όταν η δυτική κουλτούρα αγκάλιασε και νομιμοποίησε αυτό το πάθος, εξαπλώθηκε παγκοσμίως.
- Δημοσιογράφος: Ένα βασικό συστατικό αυτής της άνθησης είναι η εκρηκτική αύξηση του αριθμού των τατουάζ που βάζουν οι γυναίκες. Επιπλέον, οι γυναίκες φαίνονται σχεδόν αδιάφορες για τις απόψεις των ανδρών, οι οποίοι, για να το θέσω ήπια, μιλούν με δυσμένεια για τις γυναίκες που έχουν χαράξει τατουάζ στο σώμα τους. Πώς μπορεί να εξηγηθεί αυτό; Μήπως οι γυναίκες, περιφρονώντας τις απόψεις των ανδρών, αρνούνται συνειδητά να προσπαθήσουν να οργανώσουν τη ζωή τους σύμφωνα με το παραδοσιακό σενάριο;
■ Καθηγητής Αρκάντι Μάλερ: «Αφήνοντας στην άκρη τις εξαιρέσεις που επιβεβαιώνουν πάντα τον κανόνα, στις περισσότερες περιπτώσεις, τα κορίτσια κάνουν τατουάζ για να δηλώσουν κάτι στους άνδρες: «Αυτή ακριβώς είμαι και να με αποδεχτείτε όπως είμαι, με τα συγκεκριμένα σχέδια, που θα είναι πάντα μαζί μου χαραγμένα στο σώμα μου». Όλα τα άλλα είναι απλώς θέμα διευκρίνισης: Τι σχέδιο εννοείται, από πού προέρχεται και κάτω από ποιες συνθήκες αποφάσισε να το κάνει. Και μετά όλα εξαρτώνται από τον άνδρα, πόσο σημαντικό είναι για αυτόν. Άλλωστε, όλα τα τατουάζ είναι διαφορετικά, αλλά αυτό που βλέπουμε τελευταία είναι, φυσικά, άμεσες παραμορφώσεις, ειδικά μεγάλης κλίμακας και σαφώς για δημόσια προβολή.»
Δεν γνωρίζω ούτε έναν άντρα που να του αρέσουν τα τατουάζ στο γυναικείο σώμα. Τα κορίτσια κάνουν ένα μοιραίο λάθος αν νομίζουν ότι τα τατουάζ τους είναι έστω και στο ελάχιστο ελκυστικά για τους άντρες γύρω τους. Αλλά φυσικά, δεν είναι μόνο οι γυναίκες που είναι ένοχες για αυτό το ελάττωμα, αλλά και οι άντρες. Αν οι άντρες έχουν την οικονομική δυνατότητα να βάφουν το σώμα τους, να ντύνονται προκλητικά, να έχουν ατημέλητη εμφάνιση και ούτω καθεξής, τότε γιατί να μην κάνει το ίδιο και μια γυναίκα; Αν μια τέτοια γυναίκα περιβάλλεται από άντρες με πολλά τατουάζ, όπως συμβαίνει σε διάφορες ομάδες υποκουλτούρας, πρέπει να επιδεικνύει εξαιρετική αυτάρκεια για να αποφύγει να γίνει αντανάκλαση αυτών των ανδρών, και αν οι φίλες της κάνουν το ίδιο, τότε ακόμη περισσότερο.
- Δημοσιογράφος: Αν ακούσετε τις ίδιες τις γυναίκες, θα παρατηρήσετε αρκετούς από τους κύριους λόγους για τους οποίους κάνουν τατουάζ. Κάποιες το κάνουν για «αυτοέκφραση» (αν και είναι δύσκολο να προσδιορίσει κανείς τι ακριβώς προσπαθούν να εκφράσουν). Άλλες ισχυρίζονται ότι «έχουν το δικαίωμα» να κάνουν ό,τι θέλουν με το σώμα τους (μερικές μάλιστα χρησιμοποιούν το γνωστό σύνθημα «Το σώμα μου είναι η δουλειά μου!», το οποίο χρησιμοποιείται συχνά και για να «δικαιολογήσουν» την άμβλωση ή τη μυθολογία της θετικότητας του σώματος), και τα τατουάζ τους υποτίθεται ότι δεν εξυπηρετούν κανέναν άλλο σκοπό παρά μόνο τη «διακόσμηση». Πόσο αληθινές είναι αυτές οι εξηγήσεις; Δεν είναι ο κύριος λόγος για το πάθος για τα τατουάζ η εστίαση στο εξωτερικό περιβάλλον, όπου ένα τατουάζ, ένα στοιχείο επιδεικτικής «ανεξαρτησίας», στην πραγματικότητα χρησιμεύει ως δείκτης αυξημένης υποβλητικότητας, «νοοτροπίας αγέλης» και της συνοδευτικής, προσωρινά καταπιεσμένης επιθετικότητας;
«Το σώμα μου είναι δική μου δουλειά.» Η παράξενη εμφάνιση του πλάσματος στην εικόνα δεν αποτελεί ένδειξη έλλειψης ταλέντου του καλλιτέχνη: είναι μια εικονογράφηση για την ανακοίνωση του βιβλίου «Τρανσεξουαλικότητα και Τρανσφεμινισμός», που γράφτηκε από ένα τρανς άτομο.
■ Αρκάντι Μάλερ: Όταν κάνουμε οποιαδήποτε ηθική ή αισθητική αξιολόγηση, τότε πρέπει να γνωρίζουν τις τι είδους κοσμοθεωρία, ή τουλάχιστον του παραδείγματος, εντός του οποίου την κάνουμε. Ποιο σύστημα αξιών μας επιτρέπει να ονομάζουμε ένα αντικείμενο καλό και ένα άλλο κακό, ένα όμορφο και κάποιο άλλο άσχημο;
Η ιδέα ότι το να χαράξεις το σώμα σου είναι απαράδεκτο, έχει τις ρίζες του ακριβώς στις πεποιθήσεις της Παλαιάς Διαθήκης, και επομένως και στον Χριστιανισμό αλλά και, ευρύτερα, σε όλες τις Αβρααμικές θρησκείες (δηλαδή τον Ιουδαϊσμό, τον Χριστιανισμό & Μουσουλμανισμό). Στην Παλαιά Διαθήκη, στο βιβλίο του Λευιτικού, ο Κύριος δίνει άμεσα την ακόλουθη απαγόρευση: «καὶ ἐντομίδας οὐ ποιήσετε ἐπὶ ψυχῇ ἐν τῷ σώματι ὑμῶν καὶ γράμματα στικτὰ οὐ ποιήσετε ἐν ὑμῖν· ἐγώ εἰμι Κύριος ὁ Θεὸς ὑμῶν.» Δηλαδή: «Μην κάνετε χαρακιές στο σώμα σας για χάρη νεκρού, και μην χαράζετε ανεξίτηλα σχέδια στο δέρμα σας. Εγώ είμαι ο Κύριος.» (Λευιτικό 19:28)
Αυτή η απαγόρευση επαναλαμβάνεται στο βιβλίο του Δευτερονομίου: «Εσείς είστε παιδιά του Κυρίου, του Θεού σας. Έτσι, όταν πενθείτε για έναν νεκρό, δεν πρέπει να κάνετε χαρακιές στο σώμα σας, ούτε να ξυρίζετε το μπροστινό μέρος του κεφαλιού σας.» (Δευτερονόμιο 14:1). Υπάρχουν πολλές γνωστές περιπτώσεις ανθρώπων που δυσμενείς ειδικές ψυχικές καταστάσεις, που θρηνούν τον θάνατο ενός αγαπημένου προσώπου ή για κάποιο άλλο δύσκολο πρόβλημα, παραμορφώνουν ή ακρωτηριάζουν το σώμα τους, και οι τομές στο δέρμα ή τα τατουάζ είναι τα πιο συνηθισμένα. Σε αυτή την απαγόρευση, ο Κύριος υπενθυμίζει στους ανθρώπους ότι είναι δικοί Του παιδιά και είναι απαράδεκτο, ενώ παραμένουν πιστοί στον Θεό, να απελπίζονται για την απώλεια οποιουδήποτε.
Κάποιοι θα μπορούσαν να πουν ότι αυτή η εντολή ισχύει ειδικά & συγκεκριμένα τα κοψίματα (τις τομές) και τις επιγραφές που γίνονται σε σχέση με τον θάνατο κάποιου, αλλά αυτό είναι λανθασμένο, επειδή ο θάνατος κάποιου είναι απλώς ένα πρόσχημα. Το θέμα είναι ότι ένα άτομο γενικά, και το σώμα του ειδικότερα, είναι ιδιοκτησία (περιουσία) του Θεού. Ένα άτομο δεν ανήκει στον ίδιο τον εαυτό του, αλλά στον Δημιουργό του και μόνο ο Θεός μπορεί να θεσπίσει τους κανόνες για το τι θα εισβάλει σε αυτό το σώμα. Δεν είναι τυχαίο ότι η περιτομή ήταν το Σημάδι της Διαθήκης με τον Θεό για τους αρχαίους Εβραίους, ενώ οποιαδήποτε άλλη τομή στο ανθρώπινο σώμα θεωρούνταν προδοσία κατά του Θεού, ειδικά επειδή οι παγανιστικές (ειδωλολατρικές) λατρείες την απαιτούσαν πολύ συχνά στις τελετουργίες τους.
Στην πραγματικότητα, σε γενικές γραμμές, η πρακτική των τατουάζ ήταν αρχικά μια παγανιστική παράδοση. Με την χάραξη ενός συγκεκριμένου τατουάζ στο σώμα ενός ατόμου, οι ειδωλολάτρες εδραίωσαν την αιώνια αφοσίωσή τους σε ένα συγκεκριμένο είδωλο (δηλαδή μια πνευματική οντότητα) και το ενσωμάτωναν σε μια συγκεκριμένη κοινωνική θέση — άλλωστε, ένα τατουάζ από την στιγμή που είναι μόνιμο, δεν μπορεί να ξεπλυθεί και δεν αποτελεί κάτι το προσωρινό αλλά το μόνιμο. Αυτή η παγανιστική πρακτική υιοθετήθηκε στη συνέχεια από διάφορες υποκουλτούρες, συμπεριλαμβανομένου του εγκληματικού υποκόσμου (των φυλακόβιων των μπαρόβιων & των ναυτικών) και ορισμένων κινημάτων αντικουλτούρας που εμφανίστηκαν κατά τη διάρκεια της Φοιτητικής Επανάστασης του Μάη του 1968 στο Παρίσι.
Και να τι είναι τόσο πολύ ενδιαφέρον – όλες αυτές οι υποκουλτούρες αρέσκονται να καυχιούνται για την υποτιθέμενη ατελείωτη ελευθερία τους, κυρίως από την ευρύτερη κανονιστική κοινωνία στην οποία ζουν και από την οποία αμύνονται στο δικό τους περιβάλλον. Αλλά στην πραγματικότητα, μέσα σε αυτά τα ίδια περιβάλλοντα, βασιλεύει μια πολύ σαφής και άκαμπτη ιεραρχία, όπως συμβαίνει σε πολλές αιρέσεις, και τα τατουάζ που αποκτώνται εκεί αφήνουν ανεξίτηλα σημάδια (μαρκαρίσματα) μιας συγκεκριμένης ιεραρχικής θέσης, όπως ακριβώς και στους αρχαϊκούς ειδωλολάτρες. Επομένως, φυσικά, δεν υπάρχει τίποτα το ατομικό ή μοναδικό στην πρακτική του τατουάζ. Είναι πραγματικός στιγματισμός και υποδούλωση, υποταγή και στην καλύτερη περίπτωση, είναι απλώς ένα ατυχές λάθος, μια ατυχής ανοησία, που διαπράχθηκε στη άμυαλη νεότητά του, αλλά τώρα είναι ανεπανόρθωτο.
- Δημοσιογράφος: Μια αξιοσημείωτη τάση στον τομέα των ανδρικών και γυναικείων τατουάζ είναι η απότομη αύξηση των τρομακτικών τατουάζ με εμφανώς δαιμονικό [2] ή «βιομηχανικό» [3] περιεχόμενο. Μια ανάλυση των αναφορών γυναικείων τατουάζ σε ιστότοπους αξιολόγησης δείχνει ότι ο αριθμός εκείνων που «σχεδιάζουν» έναν εμφανώς χαμογελαστό διάβολο, ένα κορίτσι με μισοζώντανο, μισοπεθαμένο πρόσωπο ή ένα μεγάλο λουλούδι με σκουλήκια και φίδια που σπαρταρούν αντί για στήμονες και ύπερους φτάνει σχεδόν στο μισό. Η συνεχής παρατήρηση αυτών των εφιαλτικών στιγμάτων στο ίδιο του το σώμα είναι, τουλάχιστον, κάτι το παράξενο. [4] . Ποιες αλλαγές στη συλλογική συνείδηση μια κοινωνίας υποδηλώνει ο πολλαπλασιασμός αυτών των τατουάζ με αποκρυφιστικά θέματα, με μια ξεκάθαρη κλίση προς το φανερά δαιμονικό; Δαίμονες στιγματισμένοι ανάμεσά μας;.. Οι συμπολίτες μας που ανατράφηκαν σε ένα Ορθόδοξο (ή μουσουλμανικό) πολιτισμικό περιβάλλον είναι δυνατόν να μην απορρίπτουν συνειδητά αυτό το τμήμα της ταυτότητάς τους, να μην εξορκίζουν τις δαιμονικά τατουάζ που χαράσσονται πάνω στα ανθρώπινα σώματα; Ή τουλάχιστον ασυνείδητα; Καταλαβαίνουν οι άνθρωποι το τι κάνουν;
■ Αρκάντι Μάλερ: Αν απαντήσουμε σε αυτό το ερώτημα από μια καθαρά κοσμική και επιστημονική οπτική γωνία, μπορούμε να πούμε ότι, δεδομένου ότι τα τατουάζ είναι ιδιαίτερα δημοφιλή σε νεανικά αντιπολιτισμικά περιβάλλοντα που έχουν εξεγερθεί ενάντια στην κλασική ευρωπαϊκή ηθική και αισθητική, εκεί καλλιεργούνται οι πιο άσχημες, τρομακτικές και κολασμένες εικόνες, και δεδομένου ότι τα περισσότερα τατουάζ στους νέους σήμερα είναι αντιπολιτισμικής προέλευσης, οι εικόνες που φέρουν είναι επίσης αντίστοιχες.
Αν εμβαθύνουμε περισσότερο, θα θυμηθούμε ότι η παράδοση των τατουάζ έχει παγανιστική προέλευση, η οποία είναι πιο έντονη σήμερα στις χώρες της Ανατολικής Ασίας. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο πολλά τατουάζ μοιάζουν με τους ζωομορφικούς και ανθρωπομορφικούς θεούς των αντίστοιχων ανατολίτικων λατρειών. Αλλά από χριστιανική άποψη, η πραγματική προέλευση αυτής της οπτικής απεικόνισης είναι αρκετά προφανής — είναι, φυσικά, η επιρροή των δαιμόνων ή πεσμένων αγγέλων, οι οποίοι όχι μόνο έγιναν απεριόριστα κακοί αλλά και εξαιρετικά άσχημοι.
Για έναν άθεο, αυτή η άποψη μπορεί να ακούγεται αντιεπιστημονική και γελοία, αλλά αν είμαστε πραγματικά Χριστιανοί, τότε γνωρίζουμε ότι η απόλυτη πηγή όλων των κακών είναι το ξεπεσμένο χερουβείμ και το πλήθος των άλλων αγγέλων που έπεσαν μαζί του, οι οποίοι ονομάζονται δαίμονες. Και πίσω από κάθε κακό που συμβαίνει οπουδήποτε, πάντα εντοπίζεται η θέληση τους, κάποτε φανερά και κάποτε λιγότερο φανερά.
Όταν κάποιος άνθρωπος τους αγκαλιάζει ανοιχτά, αρχίζει να νιώθει έλξη για κάθε καταστροφή, για κάθε είδους διαστροφή, εμφανίζονται γρήγορα και αφήνουν σαφή ίχνη της παρουσίας τους. Για τους Χριστιανούς, όλα αυτά είναι η Αλήθεια, και όλα αυτά είναι πολύ σοβαρά. Έτσι, μια άμεση ερώτηση απαιτεί μια άμεση απάντηση. Αλλά αυτό, φυσικά, δεν σημαίνει ότι κάποιος που έχει στιγματίσει (χαράξει) το σώμα του με κάποια εικόνα έχει στιγματίσει για πάντα την ψυχή του: Αν κάποιος βαπτιστεί και έχει μετανοήσει ειλικρινά για αυτή την αμαρτία, τότε αυτή η στιγματισμένη εικόνα θα παραμείνει απλώς μια ενοχλητική εικόνα και η επίπληξή του γι’ αυτήν ή η παραβίαση των δικαιωμάτων του με οποιονδήποτε τρόπο είναι εντελώς απαράδεκτη.
● Δημοσιογράφος: Οι ψυχίατροι συνδέουν άμεσα τα διάφορα τατουάζ με διάφορες ψυχικές ασθένειες [5] . Σύμφωνα με τους γιατρούς του Νοβοσιμπίρσκ, διαγιγνώσκεται στο 78% των ανθρώπων που έχουν κάνει τατουάζ στο σώμα τους κάποια Διαταραχή Πολλαπλής Προσωπικότητας (ΔΠΠ). Τα τατουάζ των ατόμων με ΔΠΠ συχνά παρουσιάζουν θέματα θανάτου (σταυρούς, κρανία κ.λπ.) [6] . Η συσχέτιση των τατουάζ με την επιθυμία για αυτοτραυματισμό — ένα είδος Ελαφριάς Αυτοκαταστροφής (Self-Destruct-Light) — είναι επίσης συνηθισμένη μεταξύ των ειδικών [7] . Μήπως η αύξηση των τατουάζ υποδηλώνει μια βαθιά δυσφορία των νέων απέναντι στην κοινωνία μας; Μια απερίσκεπτη ψύχωση και ένα ακατανίκητο πάθος για αυτοκαταστροφή που την έχει κυριεύσει; Ποιες πολιτικές και άλλες συνέπειες μπορεί να έχει αυτό το φαινόμενο που αναπτύσσεται ανάμεσα στους νέους;
Το μπλουζάκι γράφει: «Τους μισώ όλους»
■ Αρκάντι Μάλερ: Ζούμε σήμερα σε μια εξαιρετικά πολύπλοκη κοινωνία από κάθε άποψη. Βιώνουμε μια εποχή στην οποία σε διαφορετικές αναλογίες συνδυάζει τρεις ιστορικές απαρχές – την παράδοση, την νεωτερικότητα (το μοντέρνο) και μετανεωτερικότητα (το μεταμοντέρνο). Επομένως, η συζήτηση για την κοινωνία στο σύνολό της είναι πλέον κάτι παραπάνω από δύσκολη. Αλλά μπορούμε να μιλήσουμε για κυρίαρχες τάσεις, η πιο σημαντική από τις οποίες είναι η παρατεταμένη κρίση της κλασικής νεωτερικότητας, των αξιών, των αρχών και των θεσμών της. Θα ήθελα να επισημάνω ότι η πλειοψηφία των ηλικιωμένων στη χώρα μας έχει μια γενικά αρνητική στάση απέναντι στα τατουάζ, όπως ακριβώς και εμείς. Και γιατί; Μεγάλωσαν σε μια χριστιανική κουλτούρα; Όχι, μεγάλωσαν στη σοβιετική κουλτούρα, η οποία από πολλές απόψεις αντιτάχθηκε φανερά στον Χριστιανισμό. Αλλά το γεγονός είναι ότι ο σοβιετικός πολιτισμός είναι μια από τις εκδοχές της κλασικής μοντέρνας κουλτούρας. Είναι η πραγματική ενσάρκωση της αριστερής εκδοχής του εγχειρήματος του Διαφωτισμού, το οποίο αντιτάχθηκε άμεσα στον Χριστιανικό Μεσαίωνα, αλλά, ταυτόχρονα, κληρονόμησε από αυτόν μια ολόκληρη σειρά από αδιαπραγμάτευτες ιδέες και αξίες, έτσι ώστε θα μπορούσε κάλλιστα να ειπωθεί ότι το μοντέρνο εγχείρημα είναι ένα εγχείρημα εκκοσμικευμένου Χριστιανισμού, ενός Χριστιανισμού χωρίς Θεό, χωρίς τον Χριστό και την Εκκλησία Του.
Αλλά στο βαθμό που η κλασική μοντέρνα κουλτούρα (Art Nouveau), και μαζί της η σοβιετική κουλτούρα σε όλα τα στάδια της ανάπτυξής της, κληρονόμησε τις αξίες του Χριστιανισμού, οι σοβιετικοί λαοί διαπαιδαγωγήθηκαν κατά τέτοιο τρόπο και έλαβαν ένα συγκεκριμένο «εμβόλιο» ένα «ανοσοποιητικό μέσο» κατά του μηδενισμού, της ανηθικότητας και της ασχήμιας στην ανατροφή και την εκπαίδευσή τους. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο οι μεγαλύτεροι σε ηλικία άνθρωποι (που μεγάλωσαν με τα σοβιετικά πρότυπα) δεν αποδέχονται την «κουλτούρα του τατουάζ» περισσότερο από όσο αποδέχονται την ομοφυλοφιλία ή την επιθετική μουσική (χέβι μέταλ) — αυτό είναι απλώς μια αντίδραση της παλιάς, κλασικής κρυπτοχριστιανικής κουλτούρας στη σύγχρονη, μεταμοντέρνα νεοεποχική κουλτούρα.
Αν λάβουμε υπόψη την μεταμοντέρνα κουλτούρα, στην οποία η ίδια η έννοια του «πολιτισμού» μπορεί να εφαρμοστεί μάλλον διστακτικά, τότε σίγουρα δεν μας προσφέρει τίποτα άλλο παρά πλήρη αυτοκαταστροφή και, τελικά, την αυτοκτονία. Και η αυτοκαταστροφή του σώματος παίζει θεμελιώδη ρόλο εδώ — και, σύμφωνα με τους νόμους των σεκταριστικών (των φανατικών & μισαλλόδοξων) υποκουλτούρων, ένα άτομο που προσχωρεί στην ομάδες αυτές είναι υποχρεωμένο να συμμετέχει έμπρακτα σε αυτήν την αυτοκαταστροφή, διαφορετικά θα θεωρούνται ως «ανεπαρκείς» και «ξεπερασμένοι». Επομένως, επιβάλλεται απαραίτητα να χαραχθούν άφθονα τατουάζ, όσο το δυνατόν πιο άσχημα και σκοτεινά, σε αυτή την λογική της πρακτικής αυτοκαταστροφής με εκτεταμένες τομές και τρυπήματα, το ξύρισμα ολόκληρου του σώματος ή, αντίστροφα, το να επιτρέπεται η τριχοφυΐα να μεγαλώνει όσο το δυνατόν περισσότερο και, σε ακραίες περιπτώσεις, το κούρεμα, ο ακρωτηριασμός και ο άμεσος αυτοακρωτηριασμός. Στην ίδια σειρά αυτής της λογικής, περιλαμβάνεται επίσης η αλλαγή του φύλου (φυλομετάβαση, χημικό ή εγχειρητικό ακρωτηριασμό των γεννητικών οργάνων) ή τις προσπάθειες να μοιάσουν πολύ με κάποιο ζώο, ή φυτό ή κάποιο αντικείμενο. Για ορισμένους, όλες αυτές οι διαστροφές μπορεί να είναι απροσδόκητα νέα, αλλά έχουν από καιρό γελοιοποιηθεί στη σύγχρονη κουλτούρα, στα Αμερικανικά κωμικά σίριαλ κινουμένων σχεδίων «South Park», ως κάτι το ήδη καθιερωμένο, οικείο και αναπόφευκτο.
Είναι ακόμα πολύ δύσκολο να προβλέψουμε τις πολιτικές συνέπειες αυτής της πτυχής της μεταμοντέρνας «πολιτιστικής επανάστασης», αλλά το «παράθυρο Όβερτον» είναι ανοιχτό προς μια κατεύθυνση, και στη Δύση, όλα αυτά έχουν ήδη θεματοποιηθεί και νομιμοποιηθεί. Πότε θα είναι δυνατόν να μιλήσουμε για τις πολιτικές συνέπειες της επανάστασης των τατουάζ; Πότε τα ορατά τατουάζ σε εκτεθειμένα μέρη του σώματος, ειδικά στο πρόσωπο, θα πάψουν να αποτελούν πρόβλημα για την εκλογή ή τον διορισμό ατόμων σε υψηλά δημόσια αξιώματα; Πότε θα είναι οι δημόσιοι διανοούμενοι, οι παρουσιαστές πολιτικών ειδήσεων, τα μέλη του κοινοβουλίου και οι υπουργοί που θα επιδεικνύουν τα τατουάζ τους, αντί για τους μουσικούς και τους διασκεδαστές; Προς το παρόν, η κυβέρνησή μας προσπαθεί να περιορίσει λίγο πολύ σοβαρά τις μεταμοντέρνες τάσεις, και πολλά εξαρτώνται από την εμφάνιση και τη συμπεριφορά των δημόσιων προσώπων, αφού μιλάμε για κουλτούρα σώματος.
- Δημοσιογράφος: Δεν υπάρχει μια βαθιά σύνδεση εδώ με τις λεγόμενες «ομάδες θανάτου» στο VKontakte (ρωσική διαδικτυακή υπηρεσία κοινωνικής δικτύωσης), που ασχολούνται με την αυτοκτονία, την ανορεξία και άλλα θέματα, στα οποία συμμετέχουν εκατομμύρια εφήβοι και μεγαλύτεροι νεαροί; [8]
■ Αρκάντι Μάλερ: Όπως έχω ήδη πει, η αυτοκτονία είναι απλώς το λογικό αποτέλεσμα της αυτοκαταστροφής, επειδή η αυτοκαταστροφή είναι αδύνατη επ’ αόριστον. Ταυτόχρονα, είναι επίσης σημαντικό να σημειωθεί ότι, στην περίπτωση των ανθρώπων που είναι εθισμένοι στα τατουάζ που πάσχουν από τη λεγόμενη «μπλε ασθένεια» ή στιγματοφιλία, καθώς και στην περίπτωση των «ομάδων θανάτου», συνήθως έχουμε να κάνουμε με δύο σχεδόν αντίθετους τύπους. Από τη μία πλευρά, έχουμε βαθιά νευρικούς και απλά ρομαντικούς ψυχικά ασθενείς, και από την άλλη, έχουμε τους εντελώς συνηθισμένους, βαριεστημένους νέους που απλά δεν έχουν τίποτα καλύτερο να κάνουν και δεν συνειδητοποιούν τις πράξεις τους. Πιστεύω ότι αυτοί είναι δύο πολικοί τύποι νέων, που γεννήθηκαν από τη μεταμοντέρνα «πολιτιστική επανάσταση»: Τους απελπισμένους που έχουν μόνο ένα δρόμο να ακολουθήσουν – το θάνατο από την αίσθηση της έλλειψης νοήματος της ζωής. Τίποτα από αυτά δεν είναι νέο φαινόμενο — είναι μια κληρονομιά της ρομαντικής παράδοσης, που χρονολογείται από την εποχή που κυκλοφόρησε το βιβλίο του Γκαίτε «Τα Πάθη του Νεαρού Βέρθερου» (1774), του οποίου η δημοσίευση σάρωσε ολόκληρη την Ευρώπη με ένα κύμα αυτοκτονιών και αποτέλεσε σταθμό του γερμανικού κινήματος «Θύελλα και Ορμή». Αυτή είναι η ρομαντικοποίηση της αυτοκτονίας και της άρνησης για χάρη της άρνησης, η οποία έχει διαποτίσει ολόκληρη την εποχή της Νεωτερικότητας και έχει λογικά βρει την ενσάρκωσή της στη Μεταμοντερνότητα. [Η αυτοκτονία του νεαρού Έλληνα ποιητή Κ. Καρυωτάκη το 1928 μήπως εντάσσεται σε αυτό το κύμα αυτοκτονιών;]
- Δημοσιογράφος: Τι υποδηλώνει το πισωγύρισμα της κοινωνίας σε ένα παιδικό και αρχαϊκό τέλμα, που εκδηλώνεται εν μέρει από την εκρηκτική αύξηση των τατουάζ, ιδιαίτερα ανάμεσα στους νέους; Είναι πράγματι ένα σημάδι υποβάθμισης της κοινωνίας; Τι περιμένει την κοινωνία μας μετά την «έκρηξη των τατουάζ»;
■ Αρκάντι Μάλερ: «Μαρτυρεί την μη αναστρέψιμη κρίση του κλασικού σύγχρονου ευρωπαϊκού πολιτισμού και την αναβίωση κάθε είδους αρχαϊκών μύθων και παραδόσεων, που τόσο επαινούνται από πολλούς από τους πατριώτες αρθρογράφους μας, οι οποίοι βλέπουν στον Μεταμοντερνισμό την πιθανότητα ενός είδους «συντηρητικής επανάστασης». Αλλά αν αυτή η στροφή είναι μια επιστροφή σε οποιοδήποτε είδος προ-νεωτερικότητας, σίγουρα δεν θα είναι χριστιανική.»
Φυσικά, η αναβίωση πολλών θρησκειών σε όλο τον κόσμο, συμπεριλαμβανομένου του Ορθόδοξου Χριστιανισμού στη Ρωσία, οφείλεται & συνδέεται σε μεγάλο βαθμό με την τις ευκαιρίες που παρέχει η Μεταμοντέρνα εποχή. Αλλά τώρα ο ίδιος ο Χριστιανισμός βρίσκεται σε αντίθεση με αυτές τις αρχαϊκές (ειδωλολατρικές) λατρείες, που αναπόφευκτα συνδέονται με τον αποκρυφισμό και την ειδωλολατρία. Παρεμπιπτόντως, ας μην ξεχνάμε ότι ο επερχόμενος Αντίχριστος δεν είναι κάποιος άθεος ή φιλελεύθερος, αλλά θα είναι αυτός που θα αυτοανακηρυχθεί Μεσσίας και θα ηγηθεί της δικής του θρησκείας, η οποία θα είναι εντελώς αντίθετη με τον Χριστιανισμό, ένα είδος συγκρητικής λατρείας όλων των παγανιστικών λατρειών. Και ποια θα είναι η απόδειξη της πίστης στον Αντίχριστο; – Ναι ακριβώς αυτό. Η απόδειξης της πίστης στον Αντίχριστο θα είναι μια σφραγίδα στο μέτωπο και το χέρι — ουσιαστικά να είναι κάποιο είδος χαρασσόμενου τατουάζ. Αυτό, φυσικά, στην πραγματικότητα, δεν ακυρώνει, κανέναν πρόδρομο αυτής της σφραγίδας, όπως ακριβώς η έλευση του ίδιου του Αντίχριστου δεν αναιρεί τους προκατόχους του. Ορίστε αδώ έχουμε ένα εσχατολογικό παράδειγμα θρησκευτικού σημαδιού (τατουάζ) στο σώμα, και, πάλι, αν είμαστε αληθινοί Χριστιανοί, δεν μπορούμε παρά να το γνωρίζουμε αυτό. Για εμάς, αυτά είναι πολύ ανησυχητικά πρόδρομα φαινόμενα.
- Δημοσιογράφος: Η παρακολούθηση του ομοσπονδιακού Τύπου δείχνει ότι οι συζητήσεις για πολιτιστικά και θρησκευτικά ζητήματα διεξάγονται ως επί το πλείστον σε εξαιρετικά χαμηλό, περιγραφικό επίπεδο, αποτυγχάνοντας να αντιμετωπίσουν όχι μόνο την ουσία αλλά ούτε καν την επιφάνεια του φαινομένου. Πού είναι οι σύγχρονοι Ρώσοι πολιτιστικοί επιστήμονες (πολιτισμολόγοι) του διαμετρήματος, για παράδειγμα, του Έρικ Ντέιβις (Eric Davis, Technognosis) ή του Μαρκ Ντέρι (Mark Dery Escape Velocity = Ταχύτητα Διαφυγής), που κατανοούν δημιουργικά τις διαδικασίες που αλλάζουν τη Ρωσική κοινωνία; Μόνο στη Μόσχα, αυτή η ειδικότητα προσφέρεται σε δεκαοκτώ Πανεπιστήμια! Ή μήπως το πρόβλημα δεν είναι η εκπαίδευση, αλλά στην «κουλτούρα»; Αλλά προς τα που θα κινεί μια χώρα όταν δεν καταλαβαίνει πραγματικά τι ακριβώς της συμβαίνει; Ποια είναι η δική σας πρόβλεψη;
■ Αρκάντι Μάλερ: Το πρόβλημα είναι ότι η χώρα μας, η Ρωσία, αυτή την στιγμή δεν διαθέτει καμία ιδεολογία — ούτε καν κατά προσέγγιση, έστω και διστακτική. Ενώ μπορούμε σίγουρα να εξηγήσουμε τη νοοτροπία της κυβέρνησης, ή τουλάχιστον του κυβερνώντος κόμματος, με κάποια ιδεολογική φόρμουλα, δεν υπάρχει πραγματική ιδεολογία, μόνο γενικές επιθυμίες και προτιμήσεις. Κατά συνέπεια, δεν υπάρχει κυβερνητική εντολή για συστηματική έρευνα σε βασικές πολιτιστικές τάσεις, και οι πολιτιστικοί επιστήμονες, όπως όλοι οι μελετητές των ανθρωπιστικών επιστημών, απλώς αφήνονται στην τύχη τους. Αν λαμβάνουν σοβαρές επείγουσες εντολές, δεν είναι από την κυβέρνηση, αλλά από άλλα ιδρύματα, που συνήθως απέχουν πολύ από την ιδέα μιας ισχυρής και μεγάλης Ορθόδοξης Ρωσίας.
Όσο για τις πολιτισμικές σπουδές αυτές καθαυτές, είναι ένας σχετικά πρόσφατος επιστημονικός τομέας και η συζήτηση συνεχίζεται ως προς το αν μπορεί καν να θεωρηθεί επιστήμη, καθώς το αντικείμενό της είναι τόσο ευρύ — περιλαμβάνει όλο τον πολιτισμό και, επομένως, οτιδήποτε έχει δημιουργηθεί από τον άνθρωπο, οτιδήποτε δεν είναι φυσικό. Σε κάθε περίπτωση, είναι ένας διεπιστημονικός τομέας που δεν μοιάζει με κανέναν άλλο, που εξαρτάται από τις κοσμοθεωρητικές προϋποθέσεις των μελετητών και των δασκάλων του.
Εγώ ο ίδιος δίδαξα πολιτισμικές σπουδές για οκτώ χρόνια, στο Πανεπιστήμιο MEPhI τη δεκαετία του 2000 και ένιωθα απίστευτα ελεύθερος – δεν υπήρχαν πανεπιστημιακά βιβλία, υποχρεωτικά εγχειρίδια ή μέθοδοι διδασκαλίας, και το καθήκον μου ήταν να διδάσκω στους φυσικούς την ιστορία και τη θεωρία του παγκόσμιου πολιτισμού σε δεκατέσσερις έως δεκαέξι διαλέξεις ανά εξάμηνο. Ένα σχεδόν αδύνατο έργο, αλλά επιτρέπει στον ειδικό στις πολιτισμικές σπουδές να συστηματοποιήσει το σχετικό υλικό στο μυαλό του, και στη συνέχεια όλα εξαρτώνται από την επιστημονική του ακεραιότητα και την κοσμοθεωρία του. Αξίζει να σημειωθεί ότι η ακεραιότητα του χαρακτήρα εξαρτάται επίσης από την κοσμοθεωρία, και όχι το αντίστροφο.
Με δεδομένο ότι οι σύγχρονες πολιτισμικές σπουδές προέκυψαν σε μεγάλο βαθμό σε ένα μεταμοντέρνο πλαίσιο, και τα τελευταία τριάντα χρόνια, αν υπήρχε ένα κορυφαίο εννοιολογικό κίνημα, αυτό ήταν ο μεταμοντερνισμός, μπορεί κανείς να φανταστεί τις συμβουλές που θα έδινε ένας τέτοιος μελετητής των πολιτισμικών σπουδών σε ζωτικά ζητήματα. Θα πουν ότι όχι μόνο τα πάντα είναι περίπλοκα, αλλά ότι όλα προορίζονται να είναι περίπλοκα, ότι ζούμε σε έναν κόσμο διαφορετικών πολιτισμών, διαφορετικών «κωδίκων αξιών», διαφορετικών «εννοιολογικών γλωσσών», ότι πρέπει να είμαστε ανεκτικοί και φιλελεύθεροι, και ότι καμία ιδεολογία δεν μπορεί να προκύψει από μια τέτοια συλλογιστική, φυσικά. Εν τω μεταξύ, την ίδια στιγμή ένας από τους νεαρούς γείτονές σας εντάσσεται σε μια διαδικτυακή «ομάδα θανάτου», ενώ ένας άλλος γείτονας σας εντάσσεται στο ISIS (μια Ισλαμική τρομοκρατική οργάνωση που είναι απαγορευμένη στη Ρωσία – σ.τ.μ.) στο ίδιο διαδίκτυο, και μέσα σε αυτό το μεταμοντέρνο παράδειγμα, δεν υπάρχει διέξοδος από αυτό το αδιέξοδο.
Ωστόσο, ακριβώς τη δεκαετία του 2000 το κράτος μας, λίγο πολύ συνειδητά και λίγο πολύ με συνέπεια, άρχισε να προσπαθεί να ξεπεράσει αυτό το μεταμοντέρνο χάος, το οποίο αναπόφευκτα οδήγησε σε ανοιχτή σύγκρουση τόσο με την ίδια τη Δύση όσο και με το φιλοδυτικό τμήμα της εθνικής Ρωσικής ελίτ. Κατά την άποψή μου, δεδομένης της συνολικής πίεσης που ασκεί η Δύση στη χώρα μας και της αξιακής αναρχίας στην οποία έχει βυθιστεί η Ρωσική κοινωνία, μέχρι στιγμής ξεπερνάμε αυτό το χάος με ελάχιστες απώλειες, και σε ορισμένα σημεία ακόμη και με κέρδη. Και η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία, ειδικά μετά την άφιξη του Πατριάρχη Κυρίλλου, εκτελεί μια κρίσιμη αποστολή σε αυτή την προσπάθεια, χωρίς καμία υπερβολή.
Δεν έχουμε όμως ακόμη επιτύχει την ιδεολογική επισημοποίηση των αξιών που ενοποιούν την Εκκλησία και το κράτος, και ως εκ τούτου όλα εξαρτώνται από συγκεκριμένα πρόσωπα επί τόπου, από τον Πρόεδρο της Ρωσίας μέχρι έναν περιφερειακό αξιωματούχο Υπουργείου. Επομένως, η κατάσταση δεν είναι απολύτως σαφής, αλλά σε κάθε περίπτωση είναι καλύτερη από ό,τι στη Δύση, όπου μόνο ένα θαύμα μπορεί να σταματήσει, πόσο μάλλον να ξεπεράσει, την μεταμοντέρνα παρακμή. Αν ο Δυτικός κόσμος ήταν μόνος στον πλανήτη, θα μπορούσε να πειραματιστεί με την ιστορία. Αλλά εκεί που ο Δυτικός άνθρωπος κυριολεκτικά εκφυλίζεται σήμερα, αντικαθίσταται από ανθρώπους διαφορετικής κουλτούρας, κυρίως μουσουλμανικής. Αυτό σημαίνει ότι η Ρωσία, προς πλήρη έκπληξη της ίδιας και ολόκληρου του κόσμου, αναδεικνύεται ως το τελευταίο προπύργιο, το τελευταίο πολιορκούμενο Κάστρο, όχι μόνο του Χριστιανισμού αλλά και της κλασικής ευρωπαϊκής ταυτότητας.
——
Σημειώσεις:
■ [1] Σύμφωνα με τους M. Penn και E. Zalesn, συγγραφείς του βιβλίου “Microtrends”, το 2006, περίπου 30 εκατομμύρια Αμερικανοί στις Ηνωμένες Πολιτείες είχαν τατουάζ—δηλαδή ένας στους τέσσερις—και αυτός ο αριθμός ήταν 20 εκατομμύρια περισσότεροι από ό,τι μόλις τρία χρόνια νωρίτερα. Αποδίδουν την ευρεία χρήση των τατουάζ σε μια ασφαλή έκφραση ενός “επαναστατικού” πνεύματος, αλλά αυτή η ερμηνεία φαίνεται πολύ επιφανειακή.
■ [2] http://www.kulturologia.ru/blogs/040716/30297/
■ [3] http://barakatattoo.ru/master/52#//files.barakatattoo.ru/files/attachment_images/4177_image.jpg?1472546956
■ [4] «Σύμφωνα με τις παρατηρήσεις μας, τα μυστικιστικά τατουάζ αντανακλούν σε μεγάλο βαθμό το παραληρηματικό στοιχείο της σκέψης». Από άρθρο Ισραηλινών ψυχιάτρων http://cyberleninka.ru/article/n/psihosemanticheskoe-znachenie-tatuirovki-u-bolnyh-s-rasstroystvami-shizofrenicheskogo-spektra
■ [5] «Το εθελοντικό τατουάζ αντανακλά την ψυχική κατάσταση του χρήστη και, ως εκδήλωση της μη λεκτικής συμπεριφοράς του, μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως πρόσθετο διαγνωστικό χαρακτηριστικό σε ασθενείς με ψυχικές διαταραχές όταν υποβάλλονται σε διάφορες επιτροπές επιλογής. Είναι λογικό να εξοικειωθούν οι ψυχίατροι, οι κλινικοί ψυχολόγοι, οι ειδικοί που εργάζονται σε επιτροπές στρατολόγησης και επιλογής με τη μεθοδολογία της εικονογραφικής, σημασιολογικής και ομαδικής ερμηνείας των τατουάζ στη διάγνωση της σχιζοφρένειας, καθώς και να συνιστάται η παραπομπή ατόμων με τατουάζ για πρόσθετη εξέταση από ψυχιάτρους, ώστε να εντοπιστούν μεταξύ τους ασθενείς με διαταραχές προσωπικότητας, σχιζοφρένεια, σχιζοτυπικές και σχιζοσυναισθηματικές διαταραχές», – αυτά είναι τα συμπεράσματα των Ισραηλινών ψυχιάτρων A.D. και D.Z. Borokhov, που αναφέρονται στο επιστημονικό άρθρο «Η ψυχοσημασιολογική σημασία των τατουάζ σε ασθενείς με διαταραχές του φάσματος της σχιζοφρένειας»: http://cyberleninka.ru/article/n/psihosemanticheskoe-znachenie-tatuirovki-u-bolnyh-s-rasstroystvami-shizofrenicheskogo-spektra
■ [6] Οριακή διαταραχή προσωπικότητας και τατουάζ: http://cyberleninka.ru/article/n/pogranichnoe-rasstroystvo-lichnosti-i-nanesenie-tatuirovok
■ [7] Βλέπε, για παράδειγμα: http://cyberleninka.ru/article/n/samopovrezhdeniya-i-vlecheniya-k-modifikatsii-tela-kak-partsialnye-narusheniya-instinkta-samosohraneniya
■ [8] Οι διάφορες ομάδες τατουάζ μόνο σε αυτό το κοινωνικό δίκτυο έχουν τουλάχιστον 10 εκατομμύρια μέλη. Μεταξύ των πιο δημοφιλών είναι τα «Γαμώτο, τι τατουάζ!» (πάνω από 3 εκατομμύρια συνδρομητές), «Ιδέες για τατουάζ» (2 εκατομμύρια), «Φοβερό, τι τατουάζ!» (1,7 εκατομμύρια) κ.λπ.
Συνέντευξη με τον Arkady Maler από την Yana Amelina, Γραμματέα-Συντονίστρια της Γεωπολιτικής Λέσχης του Καυκάσου
Πηγή: Γεωπολιτική Λέσχη του Καυκάσου
8 Οκτωβρίου 2016
