«Στην πραγματικότητα, θα έπρεπε αυτήν τη στιγμή να ζούμε ήδη σε ένα σύστημα κοινωνικής πίστωσης, όπου θα πληρώναμε τα πάντα με τα μικροτσίπ που θα είχαμε εμφυτευμένα στις παλάμες μας ή με την αναγνώριση των μοτίβων του αμφιβληστροειδούς των ματιών μας.
Θα χρησιμοποιούσαμε ένα ψηφιακό νόμισμα αποτελούμενο από μάρκες, τις οποίες ο εργοδότης μας ή το κράτος θα μπορούσε να προγραμματίζει, ώστε να μπορούμε να τις ξοδεύουμε μόνο για συγκεκριμένα αγαθά, σε ορισμένα μέρη ή συγκεκριμένες ώρες», έγραφε ο Kit Knightly.
Αυτό ήταν το σχέδιο: τα προγραμματιζόμενα ψηφιακά νομίσματα κεντρικών τραπεζών, γνωστά ως CBDCs (π.χ. ψηφιακό ευρώ).
Μια ιδέα που εμφανίστηκε για πρώτη φορά στα μέσα ενημέρωσης πριν από πέντε χρόνια, τον ίδιο μήνα, και αποτέλεσε αντικείμενο συζήτησης.
Πού βρίσκονται, λοιπόν, τα CBDCs πέντε χρόνια αργότερα;
Προφανώς, εξακολουθούν να τελούν υπό ανάπτυξη.
Από ορισμένες απόψεις, η εφαρμογή τους έχει αναβληθεί, ενώ από άλλες έχει ματαιωθεί.
Η πρόοδός τους είναι εξαιρετικά αργή και ο ενθουσιασμός που τα περιβάλλει έχει αισθητά μειωθεί.
Αλλά γιατί; Μήπως η έντονη λαϊκή αντίδραση ανάγκασε τους εμπνευστές τους να αλλάξουν σχέδια, όπως συζητήσαμε στην ανασκόπηση για το «lockdown λόγω κλιματικής αλλαγής»; Όχι ακριβώς.
Περισσότερο επρόκειτο για μια σταδιακή υποχώρηση παρά για μια απότομη διακοπή.
Ίσως πρόκειται για ακόμη μία περίπτωση που ένας επίδοξος τύραννος επιχείρησε να καταπιεί περισσότερα απ’ όσα μπορούσε να χωνέψει. Το έχουμε ξαναδεί.
Ο στρατηγός Wesley Clark είχε υποστηρίξει σε υπόμνημά του ότι η Αμερικανική Αυτοκρατορία θα κατακτούσε επτά χώρες μέσα σε πέντε χρόνια.
Τελικά, τα κατάφερε μόνο με έξι, και χρειάστηκαν είκοσι χρόνια για να φτάσει σε αυτό το σημείο.
Η πορεία των CBDCs ενδέχεται να ακολουθεί ανάλογη τροχιά.
Όπως λέει και η παροιμία, ένας πύθωνας μπορεί να πνιγεί προσπαθώντας να καταπιεί έναν αλιγάτορα.
Ή, ίσως, η τεχνολογία να μην είναι ακόμη επαρκώς ανεπτυγμένη.
Τα φιλόδοξα σχέδια που παρουσίαζαν τα μέσα ενημέρωσης πριν από πέντε χρόνια μπορεί να έμοιαζαν με τις προσδοκίες ενός εφευρέτη που είδε ήδη τα κέρδη μπροστά του, προτού καν πετύχει το παραμικρό: έσπευσε να κατοχυρώσει με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας ένα πρόχειρο σκίτσο, σχεδιασμένο με μολύβι πάνω σε μια χαρτοπετσέτα, χωρίς να διαθέτει ούτε μια στοιχειώδη απόδειξη ότι η ιδέα του μπορούσε να λειτουργήσει, πόσο μάλλον αξιόπιστα αποτελέσματα.
Πιθανότατα, η αλήθεια βρίσκεται σε έναν συνδυασμό ορισμένων ή και όλων αυτών των παραγόντων.
Ωστόσο, είναι επίσης γεγονός ότι, κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, άλλαξε ο τρόπος με τον οποίο λειτουργούσαν τα μέσα ενημέρωσης.
Φαίνεται πως τότε επικρατούσε η πεποίθηση ότι η κοινή γνώμη είχε χειραγωγηθεί σε τέτοιο βαθμό, ώστε η άρχουσα τάξη να μπορεί να λέει ό,τι θέλει και οι μάζες να συμφωνούν σιωπηλά.
Τώρα, όμως, γνωρίζουν ότι αυτό δεν ισχύει. Και το γνωρίζουν επειδή εμείς τους το μάθαμε.
Έτσι, έμαθαν να κρύβουν το μήνυμά τους μέσα σε έναν ωκεανό θορύβου και ατελείωτης ανοησίας.
Η τακτική της ανοιχτής και απροκάλυπτης αποκάλυψης των προθέσεών τους έχει πλέον αντικατασταθεί από την προσπάθεια να θάβουν το ουσιαστικό μήνυμα κάτω από έναν καταιγισμό άσχετων πληροφοριών.
Δεν μιλούν πια τόσο ανοιχτά για όσα επιδιώκουν, επειδή αποδείχθηκε ότι κάποιοι άνθρωποι πράγματι τους άκουγαν και καταλάβαιναν τι σχεδίαζαν.
Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι έχει αλλάξει κάτι ουσιαστικό.
Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η ατζέντα των CBDCs εξακολουθεί να υπάρχει.
Μια γρήγορη αναζήτηση στο Google αρκεί για να αποκαλύψει τις τρέχουσες εξελίξεις γύρω από το ψηφιακό γιουάν, το ψηφιακό ρούβλι, το ψηφιακό γουόν και την ψηφιακή ρουπία. Παράλληλα, οι εργασίες για το ψηφιακό ευρώ προχωρούν σταθερά.
Η επιθυμία να ελέγχεται κάθε οικονομική συναλλαγή και να καθορίζεται πώς, πού και πότε μπορούμε να ξοδεύουμε τα χρήματά μας παραμένει ζωντανή.
Ο απόλυτος έλεγχος. Αυτό εξακολουθούν να επιδιώκουν, ακόμη κι αν δεν το διακηρύσσουν πλέον τόσο συχνά.
Το πρώτο βήμα έγινε με Bitcoin
Βασισμένες στο μοντέλο του Bitcoin, οι κεντρικές τράπεζες σχεδιάζουν να δημιουργήσουν τα δικά τους «ψηφιακά νομίσματα».
Σύμφωνα με τους επικριτές αυτής της εξέλιξης, μια τέτοια αλλαγή θα μπορούσε να καταργήσει κάθε εναπομείναν περιθώριο οικονομικής ιδιωτικότητας, να προσφέρει στις αρχές πλήρη έλεγχο των συναλλαγών και, ενδεχομένως, να περιορίσει ακόμη και τους τρόπους με τους οποίους οι απλοί πολίτες θα μπορούν να ξοδεύουν τα χρήματά τους.
Από την πρώτη εμφάνιση του Bitcoin και άλλων κρυπτονομισμάτων, τα οποία παρουσιάστηκαν ως ανεξάρτητα και εναλλακτικά μέσα συναλλαγών, έξω από το καθιερωμένο χρηματοπιστωτικό σύστημα, ήταν μάλλον θέμα χρόνου να επιχειρηθεί η ενσωμάτωση αυτής της νέας εναλλακτικής λύσης στο κρατικό σύστημα, μέσα από την απορρόφηση, την προσαρμογή και την αναδιαμόρφωσή της.
Ήρθε η ώρα λοιπόν να γνωρίσετε τα «ψηφιακά νομίσματα των κεντρικών τραπεζών» (Central Bank Digital Currencies — CBDC): την επίσημη απάντηση των κεντρικών τραπεζών στο Bitcoin.
Για όσους δεν έχουν ακούσει ακόμη γι’ αυτά, τα ψηφιακά νομίσματα των κεντρικών τραπεζών είναι ακριβώς αυτό που υποδηλώνει το όνομά τους: ψηφιακές μορφές νομισμάτων, όπως η βρετανική λίρα, το δολάριο και το ευρώ, που εκδίδονται από τις κεντρικές τράπεζες.
Όπως ακριβώς το Bitcoin και τα υπόλοιπα κρυπτονομίσματα, τα CBDC θα λειτουργούν αποκλειστικά σε ψηφιακή μορφή, ενισχύοντας περαιτέρω την παγκόσμια εκστρατεία κατά των μετρητών.
Σε αντίθεση, όμως, με τα κρυπτονομίσματα που επιτρέπουν ορισμένες μορφές ψευδωνυμίας και ιδιωτικότητας, τα CBDC δεν είναι σχεδιασμένα ώστε να εγγυώνται την ανωνυμία των συναλλαγών.
Αντιθέτως, θα μπορούσαν να διευκολύνουν την παρακολούθησή τους και να θέσουν σε σοβαρό κίνδυνο την ίδια την έννοια της οικονομικής ιδιωτικότητας.
Ίσως να μην έχετε ακούσει πολλά για τα σχέδια δημιουργίας CBDC, καθώς η συζήτηση έχει επισκιαστεί από το χάος της συνεχιζόμενης «πανδημίας».
Ωστόσο, η σχετική εκστρατεία βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη και απασχολεί τον Τύπο εδώ και μήνες.
Μόλις σήμερα, δημοσιεύματα για το θέμα εμφανίστηκαν τόσο στο Reuters όσο και στους Financial Times.
Πρόκειται για μια μακρόχρονη και σταδιακή διαδικασία, η οποία, σύμφωνα με τους επικριτές της, προωθείται με τρόπο που αποκρύπτει τις πραγματικές της συνέπειες.
Οι χώρες στις οποίες η συγκεκριμένη ιδέα έχει προχωρήσει περισσότερο είναι η Κίνα και το Ηνωμένο Βασίλειο. Το κινεζικό ψηφιακό γιουάν βρίσκεται σε ανάπτυξη από το 2014 και έχει δοκιμαστεί επανειλημμένα σε μεγάλη κλίμακα.
Το Ηνωμένο Βασίλειο απέχει ακόμη αρκετά από αυτό το στάδιο, ωστόσο ο τότε υπουργός Οικονομικών, Rishi Sunak, υποστήριζε θερμά την ιδέα μιας ψηφιακής λίρας, η οποία αναφερόταν στον Τύπο με το προσωνύμιο «Britcoin».
Άλλες χώρες, όπως η Νέα Ζηλανδία, καθώς και η Αυστραλία, η Νότια Αφρική και η Μαλαισία, παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις και διερευνούν τις δικές τους δυνατότητες.
Την ίδια ιδέα εξετάζουν και οι Ηνωμένες Πολιτείες.
Ο Jerome Powell, πρώην επικεφαλής της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ (Federal Reserve), είχε ανακοινώσει ότι σύντομα θα δημοσιευόταν μια λεπτομερής έκθεση σχετικά με την πιθανή δημιουργία ενός «ψηφιακού δολαρίου».
Οι προτάσεις για τον τρόπο λειτουργίας αυτών των ψηφιακών νομισμάτων θα έπρεπε να προκαλούν σοβαρό προβληματισμό, ακόμη και στους πιο δύσπιστους απέναντι στις σχετικές προειδοποιήσεις.
Οι περισσότεροι άνθρωποι, πιθανότατα, δεν θα ένιωθαν άνετα με την ιδέα ότι η κυβέρνηση θα μπορούσε να «παρακολουθεί όλες τις δαπάνες σε πραγματικό χρόνο».
Ωστόσο, αυτό δεν είναι απαραίτητα το πιο ανησυχητικό ενδεχόμενο.
Ακόμη πιο επικίνδυνη, σύμφωνα με τους επικριτές, είναι η ιδέα ότι τα μελλοντικά ψηφιακά νομίσματα θα μπορούσαν να είναι «προγραμματιζόμενα».
Με άλλα λόγια, θα μπορούσαν να ενσωματώνουν κανόνες που θα καθορίζουν πού, πότε και για ποιους σκοπούς επιτρέπεται να δαπανώνται τα χρήματα.
Αυτό δεν αποτελεί απλώς μια ερμηνεία ή μια «θεωρία συνωμοσίας».
Αρκεί να ακούσει κανείς όσα δήλωσε νωρίτερα εκείνη τη χρονιά ο Agustín Carstens, επικεφαλής της Τράπεζας Διεθνών Διακανονισμών (Bank for International Settlements):
Ακολουθεί ξανά το σχετικό απόσπασμα, με έμφαση στο πιο κρίσιμο σημείο:
«Η κύρια διαφορά [με ένα CBDC] είναι ότι η κεντρική τράπεζα θα έχει τον απόλυτο έλεγχο των κανόνων και των κανονισμών που διέπουν τη χρήση αυτής της μορφής υποχρέωσης της κεντρικής τράπεζας, καθώς και την τεχνολογία για την επιβολή τους».
Η δήλωση αυτή, σύμφωνα με την κριτική που ασκείται στα CBDC, καταδεικνύει όχι μόνο την επιθυμία των αρμόδιων θεσμών να αποκτήσουν τέτοια εξουσία, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονται τον ρόλο τους.
Τα χρήματα των πολιτών περιγράφονται ως «υποχρεώσεις» της κεντρικής τράπεζας, μια διατύπωση που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για να δικαιολογηθεί ο αυξημένος έλεγχος στη χρήση τους.
Ένα άρθρο της Telegraph, τον Ιούνιο, ήταν εξίσου αποκαλυπτικό ως προς τις πιθανές εφαρμογές αυτής της τεχνολογίας.
Η έμφαση στο ακόλουθο απόσπασμα είναι δική μας:
«Το ψηφιακό χρήμα θα μπορούσε να προγραμματιστεί έτσι ώστε να δαπανάται μόνο για είδη πρώτης ανάγκης ή για αγαθά που ένας εργοδότης ή μια κυβέρνηση θεωρεί εύλογα».
Το άρθρο παραθέτει στη συνέχεια τις δηλώσεις του Tom Mutton, διευθυντή της Τράπεζας της Αγγλίας:
«Θα μπορούσε να εισαχθεί η δυνατότητα προγραμματισμού […] Αυτό θα μπορούσε να έχει κοινωνικά επωφελείς συνέπειες, για παράδειγμα, αποτρέποντας δραστηριότητες που θεωρούνται, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, κοινωνικά επιβλαβείς».
Θα μπορούσαν, λοιπόν, οι κυβερνήσεις και οι εργοδότες να διασφαλίζουν ότι τα χρήματα που διαθέτουν οι πολίτες δαπανώνται αποκλειστικά για «εύλογους» σκοπούς και όχι για δραστηριότητες που χαρακτηρίζονται «κοινωνικά επιβλαβείς»;
Δεν απαιτείται ιδιαίτερη φαντασία για να αντιληφθεί κανείς πώς ένα τέτοιο σύστημα θα μπορούσε, εάν εφαρμοζόταν χωρίς ουσιαστικούς περιορισμούς, να εξελιχθεί σε ένα εξαιρετικά ελεγκτικό μοντέλο κοινωνικής οργάνωσης.
Η δυτική προσέγγιση ενδέχεται να είναι λιγότερο άμεση, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι θα είναι απαραίτητα λιγότερο παρεμβατική.
Το Britcoin, για παράδειγμα, θα μπορούσε να προγραμματίζεται μόνο σε «ειδικές περιπτώσεις».
Όπως ανέφερε η Telegraph, η εφαρμογή μιας τέτοιας λογικής θα μπορούσε να ξεκινήσει από τις κρατικές παροχές.
Τα χρήματα αυτά θα μπορούσαν να χαρακτηρίζονται ως διαθέσιμα αποκλειστικά για την αγορά «απαραίτητων» αγαθών και υπηρεσιών.
Εάν, μάλιστα, στο μέλλον καθιερωνόταν ένα καθολικό βασικό εισόδημα, θα υπήρχε το ενδεχόμενο ολοένα και μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού να εξαρτάται από παροχές που θα υπόκεινται σε τέτοιους περιορισμούς.
Δεν είναι επίσης δύσκολο να φανταστεί κανείς πώς το προγραμματιζόμενο χρήμα θα μπορούσε να συνδεθεί με την πολιτική της «προστασίας του NHS», του βρετανικού Εθνικού Συστήματος Υγείας.
Για παράδειγμα, θα μπορούσαν να τεθούν περιορισμοί στη χρήση κρατικών παροχών για την αγορά ζαχαρούχων προϊόντων, τσιγάρων ή αλκοόλ.
Θα μπορούσε, επίσης, να εξεταστεί η παρακολούθηση των εισοδημάτων και των δαπανών ανθρώπων που βρίσκονται σε λίστες αναμονής για μεταμόσχευση οργάνων ή πάσχουν από συγκεκριμένες ασθένειες.
Η εφαρμογή τέτοιων περιορισμών θα μπορούσε να ξεκινήσει σταδιακά, με μέτρα που αρχικά θα παρουσιάζονταν ως εύλογα ή ακόμη και αναγκαία.
Ένας πιθανός στόχος θα ήταν, για παράδειγμα, ο «περιορισμός του ανταγωνισμού» ή η ενίσχυση της εμπορικής αφοσίωσης.
Τα McDonald’s θα μπορούσαν, υποθετικά, να εμποδίζουν τους εργαζομένους τους να ξοδεύουν τον μισθό τους στα Burger King, και το αντίστροφο.
Το ίδιο θα μπορούσε να συμβεί μεταξύ της Coca–Cola και της Pepsi ή μεταξύ των Starbucks και της Costa.
Το παράδειγμα είναι απλό, αλλά αποτυπώνει το ευρύτερο ζήτημα: τη δυνατότητα σύνδεσης της πρόσβασης στα χρήματα με συγκεκριμένες εμπορικές επιλογές.
Τα τελευταία χρόνια έχουμε γίνει μάρτυρες της ανόδου της κουλτούρας της ακύρωσης, της πολιτικής ταυτότητας και της δημόσιας αυτοπροβολής μέσω της επίδειξης ηθικής υπεροχής.
Αρκεί να αναλογιστούμε πώς θα μπορούσε να ενταχθεί σε αυτό το περιβάλλον η χρήση προγραμματιζόμενου χρήματος.
Εταιρείες που δηλώνουν ότι δεσμεύονται στην «καταπολέμηση του μίσους» θα μπορούσαν, θεωρητικά, να επιβάλουν περιορισμούς στις δωρεές των εργαζομένων τους προς πολιτικά κόμματα, θρησκευτικές οργανώσεις, φιλανθρωπικά ιδρύματα ή ακόμη και συγκεκριμένα πρόσωπα που θα είχαν συμπεριληφθεί σε κάποια λίστα αποκλεισμού.
Κατά τη διάρκεια της πανδημίας του κορονοϊού, είδαμε συγγραφείς, ηθοποιούς και τραγουδιστές που αμφισβήτησαν την κυρίαρχη γραμμή να γίνονται στόχοι έντονων δημόσιων αντιδράσεων και εκστρατειών δυσφήμισης.
Ας φανταστούμε, όμως, έναν κόσμο στον οποίο οι εταιρείες θα μπορούσαν να αποκλείουν από την οικονομική δραστηριότητα πρόσωπα που κατηγορούνται ότι «διαδίδουν παραπληροφόρηση», εμποδίζοντας τους εργαζομένους τους να χρησιμοποιούν τους μισθούς τους για να αγοράζουν έργα τέχνης, ταινίες, μουσική ή βιβλία δημιουργών που ασκούν τεκμηριωμένη και ειλικρινή κριτική στην κυβέρνηση.
Θα μπορούσε, άραγε, να φτάσουμε στο σημείο οι εταιρείες να επιβάλλουν αυστηρότερους περιορισμούς στη χρήση των μισθών των ανεμβολίαστων εργαζομένων σε σύγκριση με εκείνους των εμβολιασμένων;
Θα μπορούσε ένας ανεμβολίαστος εργαζόμενος να μην μπορεί να χρησιμοποιήσει τον μισθό του για να πάει στον κινηματογράφο ή σε νυχτερινό κέντρο, με το επιχείρημα ότι έτσι θα «αποτραπεί η εξάπλωση του ιού»;
Αυτά είναι υποθετικά σενάρια, αλλά θέτουν ένα ουσιαστικό ερώτημα: ποιος θα καθορίζει τους κανόνες χρήσης του ψηφιακού χρήματος και ποια όρια θα υπάρχουν στην εξουσία εκείνων που θα τους επιβάλλουν;
Τα έξυπνα συμβόλαια
Ο John Cunliffe, Αναπληρωτής Διοικητής της Τράπεζας της Αγγλίας, δήλωσε στην εφημερίδα «The Telegraph»: «Θα μπορούσαμε να φανταστούμε έξυπνα συμβόλαια, στα οποία η αποδέσμευση των χρημάτων θα πραγματοποιείται μόνο όταν εκπληρώνεται μια συγκεκριμένη προϋπόθεση».
Οι εργοδότες ενδέχεται να φτάσουν στο σημείο να καταργήσουν πλήρως την ελευθερία επιλογής των εργαζομένων, απαιτώντας αρνητικό διαγνωστικό τεστ ή/και αναμνηστική δόση εμβολίου ως προϋπόθεση για την καταβολή του μισθού τους. Και αυτό θα μπορούσε να αποτελέσει προηγούμενο για την επιβολή περιορισμών σε κάθε είδους συμπεριφορά στο μέλλον.
Το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ έχει διατυπώσει ένα σαφές όραμα για ένα μέλλον στο οποίο οι άνθρωποι «δεν θα κατέχουν τίποτα και θα είναι ευτυχισμένοι».
Συνδυάστε αυτή την αντίληψη με τον συνεχιζόμενο περιορισμό της δυνατότητας απόκτησης ιδιόκτητης κατοικίας και γίνεται ευκολότερο να αντιληφθεί κανείς πώς οι εργοδότες και οι κυβερνήσεις θα μπορούσαν να επιτρέπουν τη διάθεση χρημάτων για την πληρωμή ενοικίου, αλλά όχι για την αποπληρωμή στεγαστικού δανείου.
Ας φανταστούμε τώρα την υπό διαμόρφωση «Πράσινη Νέα Συμφωνία» (Green New Deal).
Αυστηρά όρια στις δαπάνες για βενζίνη, πλαστικά προϊόντα ή κρέας. Συγκεκριμένα, θα μπορούσε να επιτρέπεται η δαπάνη μόνο Χ δολαρίων ετησίως για αεροπορικά ταξίδια και η κατανάλωση μόνο Υ κιλών βοδινού κρέατος. Όλα αυτά, υποτίθεται, για την προστασία του πλανήτη και την ευημερία του.
Έτσι, το χρήμα θα μπορούσε να πάψει να αποτελεί μέσο οικονομικής ανεξαρτησίας και προσωπικής ελευθερίας, μετατρεπόμενο σε ένα απλό σύστημα κουπονιών, του οποίου η χρήση θα εξαρτάται αποκλειστικά από τις αποφάσεις και τους κανόνες που θα επιβάλλουν οι μεγάλες εταιρείες.
Όλα αυτά θα μπορούσαν να θεωρηθούν καθαρή παράνοια πριν από μόλις δύο χρόνια. Σήμερα, όμως, θα προκαλούσε πραγματικά έκπληξη αν συναντούσαμε παρόμοιες ιδέες ή έστω σχετικούς υπαινιγμούς στις σελίδες της εφημερίδας «The Guardian»;
The year is 2030.
To reduce your CO2 footprint, your food purchase with digital cash been declined because you went over your car mileage limit.
Its all tracked with your digital ID.
15 social credit score points have been deducted from your climate change passport.
— PeterSweden (@PeterSweden7) September 29, 2021
Ένα προγραμματιζόμενο ψηφιακό νόμισμα θα μπορούσε, χάρη στις ενσωματωμένες προγραμματιστικές του δυνατότητες, να προσφέρει τα μέσα για τον έλεγχο σημαντικών πτυχών της κοινωνικής και οικονομικής μας ζωής.
Και, όπως υποστηρίζει το παραπάνω επιχείρημα, αυτή φαίνεται να είναι η κατεύθυνση προς την οποία ενδέχεται να κινηθεί η λεγόμενη «νέα κανονικότητα».
www.bankingnews.gr
