Η κρίση στη Γαλλία θυμίζει γνώριμες καταστάσεις – Θα είναι οι ΗΠΑ οι επόμενες;
Η Γαλλία βρίσκεται σε αναβρασμό και αντιμέτωπη με μια πολιτική και οικονομική κρίση που θυμίζει επικίνδυνα όσα θα μπορούσαν να συμβούν και στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η χώρα πλησιάζει σε δημοσιονομικό αδιέξοδο, καθώς οι κρατικές δαπάνες έχουν ξεπεράσει τις δυνατότητες αποπληρωμής του συσσωρευμένου χρέους.
Ο λογαριασμός έρχεται πολύ νωρίτερα από ό,τι αναμενόταν, μετά την εκτίναξη των αποδόσεων των ομολόγων τους τελευταίους μήνες, υπό την πίεση και της αύξησης του ενεργειακού κόστους.
Η αύξηση των φόρων και η περιστολή των κρατικών δαπανών αποτελούν μέρος των πιθανών λύσεων.
Ωστόσο, πρόκειται για πολιτικά αντιδημοφιλή μέτρα, τα οποία ενδέχεται να προκαλέσουν ακόμη μεγαλύτερη οργή σε μια κοινωνία που βρίσκεται ήδη στα όριά της.
Κάθε προσπάθεια εξεύρεσης βιώσιμης λύσης προσκρούει σε σημαντικά εμπόδια, καθώς η κυβέρνηση είναι βαθιά διχασμένη και η κατάρτιση του προϋπολογισμού εξελίσσεται σε μια αβέβαιη πολιτική μάχη.
Μήπως όλα αυτά ακούγονται γνώριμα;
Όλο και περισσότερες χώρες αντιμετωπίζουν προβλήματα παρόμοια με εκείνα της Γαλλίας, με χαρακτηριστικό παράδειγμα το Ηνωμένο Βασίλειο.
Η ταχεία αύξηση του χρέους, το αυξανόμενο κόστος εξυπηρέτησής του και η απουσία της απαραίτητης πολιτικής βούλησης για τη λήψη δύσκολων αποφάσεων συνθέτουν σήμερα την εικόνα της δυτικής οικονομίας.
Στην ίδια εξίσωση περιλαμβάνονται και οι Ηνωμένες Πολιτείες.
Ωστόσο, οι ομοιότητες μπορεί να είναι επιφανειακές.
Η δημοσιονομική πίεση στη Γαλλία είναι ιδιαίτερα έντονη, ενώ ο κίνδυνος μετάδοσης της κρίσης στην υπόλοιπη Ευρώπη θεωρείται περιορισμένος.
Παράλληλα, το εκτεταμένο σύστημα κοινωνικής προστασίας της Γαλλίας απορροφά πολύ μεγαλύτερο μερίδιο των κρατικών δαπανών σε σύγκριση με τις ΗΠΑ.
Επιπλέον, οι ιδιαιτερότητες της αμερικανικής οικονομίας σημαίνουν ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν αντιμετωπίζουν, προς το παρόν, άμεσο κίνδυνο να βρεθούν στην ίδια θέση με τη Γαλλία.
Το πρόβλημα του χρέους επιδεινώνεται
Τα προβλήματα δεν είναι καινούργια.
Το ευρωπαϊκό κοινωνικό κράτος ακολουθεί εδώ και δεκαετίες μια μη βιώσιμη πορεία, ενώ οικονομολόγοι και ορισμένοι πολιτικοί προειδοποιούν επί χρόνια ότι κάποια στιγμή ο λογαριασμός θα έρθει προς εξόφληση.
Το πρόβλημα, ωστόσο, επιδεινώνεται.
Ο πόλεμος στο Ιράν έχει εντείνει τις δημοσιονομικές πιέσεις που αντιμετωπίζουν οι δυτικές οικονομίες.
Σύμφωνα με στοιχεία που δημοσίευσε την προηγούμενη εβδομάδα το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ), από τον Φεβρουάριο οι μέσες αποδόσεις των 10ετών κρατικών ομολόγων των οικονομιών της G7 αυξήθηκαν κατά περισσότερο από μία ποσοστιαία μονάδα, φθάνοντας στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων σχεδόν 20 ετών.
Μέχρι το τέλος της δεκαετίας, το συνολικό δημόσιο χρέος των επτά μεγαλύτερων ανεπτυγμένων οικονομιών αναμένεται να ξεπεράσει αθροιστικά το μέγεθος της οικονομικής παραγωγής τους, σύμφωνα με τις προβλέψεις του ΔΝΤ.
Εάν επιβεβαιωθεί αυτή η εκτίμηση, θα πρόκειται για την πρώτη φορά που θα συμβεί κάτι τέτοιο μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Στη Γαλλία, το δημόσιο χρέος ανέρχεται περίπου στο 119% του ΑΕΠ, δηλαδή στο διπλάσιο του στόχου που έχει θέσει η Ευρωπαϊκή Ένωση.
Την ίδια στιγμή, το ετήσιο δημοσιονομικό έλλειμμα διαμορφώνεται στο 5,4% του ΑΕΠ.
«Στην Ευρώπη, οι πολίτες φοβούνται όλο και περισσότερο την αγορά ομολόγων και τα επιτόκια που πρέπει να πληρώνουν οι κυβερνήσεις για να δανείζονται», επισημαίνει ο Peter Taylor-Gooby, καθηγητής Κοινωνικής Πολιτικής στο University of Kent.
Όπως τονίζει, η κατάσταση έχει φτάσει σε ένα σημείο όπου δεν μπορεί πλέον να αγνοηθεί. «Εάν συνεχίσουμε να την αγνοούμε, θα οδηγηθούμε σε μια σοβαρή κρίση», προειδοποιεί.
Η Γαλλία και οι ΗΠΑ έχουν ένα κοινό πρόβλημα
Εκ πρώτης όψεως, η δημοσιονομική εικόνα των ΗΠΑ δεν διαφέρει ιδιαίτερα από εκείνη της Γαλλίας.
Το δημόσιο χρέος των Ηνωμένων Πολιτειών, ύψους περίπου 32 τρισ. δολαρίων, είναι σχεδόν ίσο με το ετήσιο ΑΕΠ της χώρας.
Παράλληλα, το δημοσιονομικό έλλειμμα για το οποίο ολοκληρώθηκε πρόσφατα η καταγραφή ανέρχεται σε περίπου 2 τρισ. δολάρια, ξεπερνώντας το 6% του ΑΕΠ.
Ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι το κόστος εξυπηρέτησης του αμερικανικού δημόσιου χρέους, το οποίο ξεπέρασε το 1 τρισ. δολάρια ετησίως.
Το ποσό αντιστοιχεί περίπου στο 14% του συνολικού ομοσπονδιακού προϋπολογισμού.
Με άλλα λόγια, ένα στα επτά δολάρια από τα φορολογικά έσοδα των ΗΠΑ κατευθύνεται αποκλειστικά στην πληρωμή τόκων για τα χρήματα που δανείζεται η αμερικανική κυβέρνηση.
Ωστόσο, οι συζητήσεις για περικοπές δαπανών και αυξήσεις φόρων που βρίσκονται σε εξέλιξη στην Ευρώπη είναι πολύ λιγότερο έντονες στις ΗΠΑ.
Το ερώτημα, επομένως, είναι εύλογο: Γιατί οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν αντιμετωπίζουν τα ίδια προβλήματα με τη Γαλλία;
Γιατί οι ΗΠΑ δεν κινδυνεύουν άμεσα να βρεθούν στη θέση της Γαλλίας
Το μεγαλύτερο πλεονέκτημα των Ηνωμένων Πολιτειών είναι ότι εκδίδουν το βασικό αποθεματικό νόμισμα του πλανήτη, το δολάριο.
Η πλειονότητα των διεθνών συναλλαγών πραγματοποιείται σε δολάρια, συμπεριλαμβανομένων των συναλλαγών σε κρίσιμα εμπορεύματα, όπως το πετρέλαιο και ο χρυσός.
Η ζήτηση για το αμερικανικό νόμισμα παραμένει ισχυρή, κυρίως επειδή θεωρείται ασφαλές.
Η διαφάνεια των θεσμών στις ΗΠΑ και η δέσμευση στο κράτος δικαίου έχουν καταστήσει το δολάριο θεμέλιο του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος, ακόμη και αν η ελκυστικότητά του έχει υποχωρήσει κάπως την τελευταία δεκαετία.
Το ίδιο ισχύει και για τα αμερικανικά κρατικά ομόλογα, τα οποία θεωρούνται από τα ασφαλέστερα επενδυτικά καταφύγια διεθνώς.
Ακόμη και εν μέσω ενός παγκόσμιου κύματος πωλήσεων κρατικών ομολόγων, οι αποδόσεις των αμερικανικών τίτλων παραμένουν χαμηλότερες από εκείνες άλλων δυτικών οικονομιών.
Παράλληλα, όταν οι χρηματιστηριακές αγορές υποχώρησαν την προηγούμενη εβδομάδα, οι επενδυτές στράφηκαν και πάλι στο παραδοσιακό ασφαλές καταφύγιό τους, με αποτέλεσμα οι αποδόσεις των αμερικανικών κρατικών ομολόγων να μειωθούν σημαντικά.
Ωστόσο, η ουσιαστική διαφορά μεταξύ Γαλλίας και ΗΠΑ συνοψίζεται σε έναν παράγοντα: την οικονομία.
Όπως είχε πει χαρακτηριστικά ο James Carville, «είναι η οικονομία, ανόητε».
Οι Ηνωμένες Πολιτείες διαθέτουν επίσης μια εξαιρετικά μεγάλη και διαφοροποιημένη οικονομία, η οποία είναι λιγότερο ευάλωτη σε εξωτερικούς κραδασμούς σε σχέση με πολλές μικρότερες οικονομίες.
Ιδιαίτερα η τεχνητή νοημοσύνη (AI) πυροδοτεί μια επενδυτική έκρηξη στις ΗΠΑ, στηρίζοντας την οικονομική δραστηριότητα σε μια περίοδο κατά την οποία άλλοι κλάδοι εμφανίζουν σημάδια στασιμότητας ή υποχώρησης.
Ένας από τους βασικούς τρόπους περιορισμού της σχετικής επιβάρυνσης από τα δημοσιονομικά ελλείμματα είναι η διατήρηση ισχυρών ρυθμών οικονομικής ανάπτυξης.
Όσο αυξάνεται το ΑΕΠ, τόσο μικρότερο εμφανίζεται το βάρος του χρέους σε αναλογία με το μέγεθος της οικονομίας.
Το κρίσιμο ερώτημα για κάθε χώρα είναι, επομένως, ποιο επιτόκιο πληρώνει για τον δανεισμό της και κατά πόσο μπορεί να συνεχίσει να εξυπηρετεί το χρέος της με βάση τους αναμενόμενους ρυθμούς ανάπτυξης.
«Η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο βρίσκονται σε αρκετά παρόμοια θέση», σημειώνει ο Mark Zandi, επικεφαλής οικονομολόγος της Moody’s Analytics.
Όπως εξηγεί, η συμβολή της τεχνητής νοημοσύνης στην οικονομική ανάπτυξη καθιστά πιθανότερο το ενδεχόμενο οι ΗΠΑ να διαχειριστούν αποτελεσματικότερα το χρέος τους και να αντιμετωπίσουν τις δημοσιονομικές πιέσεις με ομαλότερο τρόπο.
Οι οικονομολόγοι, ωστόσο, προειδοποιούν ότι η απουσία άμεσου κινδύνου κρίσης χρέους στις ΗΠΑ δεν πρέπει να συγχέεται με τη δημοσιονομική υπευθυνότητα.
Το γεγονός ότι η αμερικανική οικονομία μπορεί να διαχειριστεί καλύτερα το πρόβλημα σε σχέση με τη Γαλλία ή το Ηνωμένο Βασίλειο δεν σημαίνει ότι το πρόβλημα παύει να υφίσταται.
«Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να αισθανόμαστε ανακούφιση», προσθέτει ο Mark Zandi. «Απλώς βρισκόμαστε σε διαφορετική θέση».
Υπάρχει κίνδυνος μετάδοσης της κρίσης στην Ευρώπη;
Κάθε φορά που μια ευρωπαϊκή χώρα αντιμετωπίζει δημοσιονομικά προβλήματα, επανέρχονται οι ανησυχίες για το ενδεχόμενο μετάδοσης της κρίσης και σε άλλες οικονομίες της ηπείρου.
Στην περίπτωση της Γαλλίας, ωστόσο, οι οικονομολόγοι εκτιμούν σε μεγάλο βαθμό ότι οι δημοσιονομικές πιέσεις θα παραμείνουν εντός των εθνικών συνόρων.
Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) έχει αφήσει να εννοηθεί ότι δεν θα χρειαστεί να παρέμβει για να αντιμετωπίσει τη δημοσιονομική κατάσταση της Γαλλίας.
Εάν, ωστόσο, οι συνθήκες το απαιτήσουν, διαθέτει τη δυνατότητα να παρέμβει αγοράζοντας σημαντικές ποσότητες κρατικών ομολόγων χωρών-μελών, περιορίζοντας έτσι τον κίνδυνο μετάδοσης των πιέσεων.
Αυτό επισημαίνει ο Andrew Kenningham, επικεφαλής οικονομολόγος για την Ευρώπη στην Capital Economics.
Επιπλέον, τα δημοσιονομικά ελλείμματα άλλων ευρωπαϊκών οικονομιών είναι αισθητά μικρότερα σε σύγκριση με το γαλλικό.
Ορισμένες χώρες, μάλιστα, αναμένεται να καταγράψουν δημοσιονομικά πλεονάσματα μέσα στο έτος.
Σημαντικό ρόλο διαδραματίζει και η πολιτική διάσταση. Τα
α γαλλικά πολιτικά κόμματα, τόσο από την Αριστερά όσο και από τη Δεξιά, έχουν δηλώσει ότι επιθυμούν η χώρα να παραμείνει στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Σε αυτή την κατηγορία περιλαμβάνεται και η Marine Le Pen, η οποία προηγείται στην κούρσα για τη γαλλική προεδρία και προέρχεται από την ακροδεξιά.
Αν και στο παρελθόν είχε υποστηρίξει την αποχώρηση της Γαλλίας από την ΕΕ, γνωστή ως «Frexit», στη συνέχεια απομακρύνθηκε από αυτή τη θέση.
Αντίθετα, το γερμανικό κόμμα AfD έχει υποστηρίξει την αποχώρηση από την Ευρωπαϊκή Ένωση, χωρίς, ωστόσο, να βρίσκεται σήμερα κοντά στον σχηματισμό κυβέρνησης, όπως σημειώνει ο Andrew Kenningham.
Το αμερικανικό «X date» μπορεί να πυροδοτήσει νέα κρίση χρέους
Παρά τους περιορισμένους κινδύνους μετάδοσης της γαλλικής κρίσης στην Ευρώπη, ένας απρόβλεπτος παράγοντας θα μπορούσε να προκαλέσει αναταράξεις πέρα από τα γαλλικά σύνορα: η λεγόμενη «X date» των ΗΠΑ.
Πρόκειται για το χρονικό σημείο κατά το οποίο η αμερικανική κυβέρνηση θα εξαντλήσει εκ νέου το όριο δανεισμού της, το γνωστό debt ceiling.
Κάποια στιγμή μέσα στο επόμενο έτος, οι Ηνωμένες Πολιτείες αναμένεται να βρεθούν και πάλι αντιμέτωπες με αυτό το όριο.
Το νέο Κογκρέσο θα χρειαστεί τότε να διαπραγματευτεί με τον πρόεδρο Donald Trump την αύξησή του.
Η διαδικασία ενδέχεται να αποδειχθεί ιδιαίτερα δύσκολη, καθώς ο Donald Trump θα βρίσκεται σε καθεστώς πολιτικής αποδυνάμωσης, εφόσον έχει εισέλθει στην περίοδο κατά την οποία ένας πρόεδρος δεν μπορεί να διεκδικήσει νέα θητεία, ενώ το Κογκρέσο ενδέχεται να ελέγχεται από τους Δημοκρατικούς, οι οποίοι θα μπορούσαν να εμφανιστούν λιγότερο πρόθυμοι να υποχωρήσουν.
Η αποτυχία αύξησης του ορίου δανεισμού θα μπορούσε να οδηγήσει τις ΗΠΑ σε τεχνητή αθέτηση πληρωμών του δημόσιου χρέους τους, ακόμη και αν η χώρα διαθέτει κατά τα άλλα την οικονομική δυνατότητα να εξυπηρετήσει τις υποχρεώσεις της.
«Θα μπορούσε κανείς να διαμορφώσει ένα σενάριο σύμφωνα με το οποίο οι ΗΠΑ θα φτάσουν στο όριο του χρέους τους μέχρι το Halloween του επόμενου έτους», προειδοποιεί ο Mark Zandi. «Και τότε θα προκύψουν και άλλα προβλήματα».
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες διαθέτουν σημαντικά πλεονεκτήματα έναντι της Γαλλίας, χάρη στον διεθνή ρόλο του δολαρίου, στο βάθος των χρηματοπιστωτικών αγορών τους και στη δυναμική της οικονομικής ανάπτυξης που συνδέεται με την τεχνητή νοημοσύνη.
Ωστόσο, τα πλεονεκτήματα αυτά δεν εξαλείφουν τον δημοσιονομικό κίνδυνο. Η διόγκωση του χρέους και το αυξανόμενο κόστος εξυπηρέτησής του εξακολουθούν να αποτελούν σοβαρές προκλήσεις.
Η Γαλλία δείχνει τι μπορεί να συμβεί όταν οι αγορές αρχίζουν να αμφισβητούν τη βιωσιμότητα της δημοσιονομικής πολιτικής μιας χώρας.
Για τις ΗΠΑ, το ερώτημα δεν είναι μόνο αν διαθέτουν μεγαλύτερα περιθώρια αντοχής, αλλά και αν θα αξιοποιήσουν αυτόν τον χρόνο για να αντιμετωπίσουν εγκαίρως το πρόβλημα.
www.bankingnews.gr
