Εκτοξεύονται οι τιμές, στεγνώνουν τα διυλιστήρια και έρχεται έλλειψη 5 εκατ. βαρελιών ημερησίως. Γιατί η κρίση στη Μέση Ανατολή και το φυσικό αέριο προαναγγέλλουν παγκόσμιο οικονομικό όλεθρο.
Τους τελευταίους μήνες, η κυβέρνηση Trump υποστήριζε μετ’ επιτάσεως ότι το Ιράν είχε χάσει τον έλεγχο του Στενού του Hormuz.
Ορισμένοι «ειδικοί» έφτασαν μάλιστα στο σημείο να ισχυριστούν ότι τα αποθέματα πετρελαίου είχαν επανέλθει στα προπολεμικά επίπεδα, όπως γράφει το Moon of Alabama.
Και οι δύο ισχυρισμοί ήταν αναληθείς. Επρόκειτο απλώς για πρόσκαιρες ανοδικές τάσεις μέσα σε ένα εξαιρετικά ασταθές περιβάλλον.
Οι επιθέσεις εναντίον πλοίων που διέρχονται από το Στενό έχουν αυξηθεί, ενώ τα αποθέματα αργού εξακολουθούν να βρίσκονται κάτω από τα προπολεμικά επίπεδα.
Τα ήδη σχεδόν εξαντλημένα αποθέματα συνεχίζουν να μειώνονται και οι τιμές του πετρελαίου εξακολουθούν να ανεβαίνουν.
Τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης του πετρελαίου Brent για παράδοση τον Δεκέμβριο, που αποτελούν το παγκόσμιο σημείο αναφοράς για τις τιμές του πετρελαίου, αυξήθηκαν την Τρίτη κατά 1,6%, φτάνοντας τα 111,30 δολάρια το βαρέλι.
Πρόκειται για άνοδο 13,7% σε σύγκριση με τον προηγούμενο μήνα, ενώ η τιμή οδεύει προς το υψηλότερο κλείσιμο από τις 19 Μαΐου.
Δεν πρόκειται πλέον για προσωρινό πρόβλημα.
Αντιθέτως, οι αγορές προεξοφλούν ότι οι υψηλές τιμές θα διατηρηθούν και μακροπρόθεσμα, καθώς οι τιμές των συμβολαίων αυξάνονται ακόμη και για τις παραδόσεις του μέλλοντος.
Οι traders θεωρούν ολοένα και περισσότερο ότι η σύγκρουση γύρω από το Στενό του Hormuz αποτελεί πλέον μια νέα, σταθερή πραγματικότητα.
Τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης του αργού πετρελαίου Brent για παράδοση τον Δεκέμβριο του 2027 διαπραγματεύονται πλέον κοντά στα 90 δολάρια το βαρέλι, στο υψηλότερο επίπεδο που έχει καταγραφεί ποτέ, παρουσιάζοντας εντυπωσιακή απόκλιση ακόμη και σε σύγκριση με τα επίπεδα πριν από μόλις έναν μήνα.
Το αυξημένο κόστος των θαλάσσιων μεταφορών επιβαρύνει περαιτέρω την τιμή του αργού πετρελαίου.
Τα πολύ μεγάλα δεξαμενόπλοια μεταφοράς αργού πετρελαίου (VLCC), τα οποία χρησιμοποιούνται για τη μεταφορά μεγάλων ποσοτήτων πετρελαίου σε μεγάλες αποστάσεις, έχουν γίνει εξαιρετικά ακριβά στη ναύλωση.
Οι ναύλοι των δεξαμενόπλοιων VLCC για τη μεταφορά πετρελαίου από τον Κόλπο προς την Κίνα αυξήθηκαν αρχικά από περίπου 4 δολάρια το βαρέλι σε 17 δολάρια.
Στη συνέχεια, υποχώρησαν στα 11–12 δολάρια το βαρέλι κατά την περίοδο Απριλίου–Ιουλίου.
Ωστόσο, η λήξη της εκεχειρίας μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν τον Αύγουστο προκάλεσε νέα απότομη άνοδο.
Έως τα τέλη Σεπτεμβρίου, το κόστος μεταφοράς είχε εκτοξευθεί στα 33 δολάρια το βαρέλι, ενώ το συνολικό κόστος παράδοσης πετρελαίου από την περιοχή του Κόλπου στην Κίνα ανέρχεται σήμερα σε περίπου 140 δολάρια το βαρέλι.
Για τα φορτία με προορισμό την Ιαπωνία και τη Νότια Κορέα, το κόστος παράδοσης είναι ακόμη υψηλότερο, φτάνοντας περίπου τα 145 δολάρια το βαρέλι.
Οι εναλλακτικές διαδρομές φόρτωσης έχουν προσφέρει μόνο περιορισμένη ανακούφιση.
Το κόστος μεταφοράς πετρελαίου από τον τερματικό σταθμό Yanbu της Σαουδικής Αραβίας προς την Κίνα κυμαινόταν μεταξύ 6 και 7 δολαρίων το βαρέλι μετά την αρχική κορύφωση των τιμών κατά τη διάρκεια του πολέμου.
Ωστόσο, οι περιορισμοί που επέβαλαν οι Houthi στη διέλευση σαουδαραβικών φορτίων από το Bab el-Mandeb οδήγησαν τους ναύλους στα 28 δολάρια το βαρέλι στα μέσα Οκτωβρίου, ανεβάζοντας το συνολικό κόστος παράδοσης περίπου στα 140 δολάρια το βαρέλι.
Έκτοτε, οι σαουδαραβικές φορτώσεις πετρελαίου από το Yanbu μειώθηκαν σε 1,6–1,8 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, δηλαδή περίπου στο μισό του μέσου όρου της περιόδου Μαρτίου–Ιουλίου.
Η μείωση αυτή ακολούθησε την εντατικοποίηση των επιθέσεων των Houthi εναντίον ενεργειακών υποδομών κατά μήκος των ακτών της Ερυθράς Θάλασσας.
Ως αποτέλεσμα, το μεγαλύτερο μέρος των εξαγωγών πετρελαίου εξακολουθεί να διεκπεραιώνεται μέσω της περιοχής του Κόλπου.
Περίπου το 15% του παγκόσμιου στόλου των 1.000 δεξαμενόπλοιων VLCC βρίσκεται σε αναμονή στον Κόλπο του Oman, προκειμένου να φορτώσει πετρέλαιο που μεταφέρεται μέσω μικρότερων δεξαμενόπλοιων, τα οποία διέρχονται από το Στενό του Hormuz.
Κατά συνέπεια, οποιαδήποτε καθυστέρηση στη διέλευση από το Στενό έχει άμεσο αντίκτυπο στη διαθεσιμότητα των VLCC και σε άλλες περιοχές του κόσμου.
Το κόστος ναύλωσης δεξαμενόπλοιων VLCC παραμένει επίσης υψηλό για τη μεταφορά πετρελαίου από τη Βραζιλία στην Κίνα και από τη Δυτική Αφρική στην Ινδία.
Η κρίση στη Μέση Ανατολή έχει ακόμη σοβαρότερες επιπτώσεις στην αγορά πετρελαϊκών προϊόντων. Το ντίζελ και τα καύσιμα αεροσκαφών βρίσκονται πλέον σε έλλειψη.
Μετά τις ζημιές που υπέστησαν τα διυλιστήριά τους εξαιτίας του πολέμου, οι χώρες της Μέσης Ανατολής διέκοψαν τις εξαγωγές αυτών των προϊόντων.
Παράλληλα, η Ρωσία και η Κίνα περιόρισαν τις εξαγωγές τους, προκειμένου να καλύψουν την εγχώρια ζήτηση. Την ίδια στιγμή, τα διυλιστήρια στις ΗΠΑ και την Ευρώπη λειτουργούν ήδη στο μέγιστο της δυναμικότητάς τους.
Συνολικά, η παγκόσμια αγορά αντιμετωπίζει έλλειμμα περίπου 5 εκατομμυρίων βαρελιών ημερησίως.
Τα δεδομένα αυτά δείχνουν ότι η ενεργειακή κρίση δεν περιορίζεται στις πρόσκαιρες διακυμάνσεις των τιμών του αργού πετρελαίου.
Οι διαταραχές στις θαλάσσιες μεταφορές, οι περιορισμένες εξαγωγές και η έλλειψη διυλισμένων καυσίμων δημιουργούν συνθήκες που ενδέχεται να διατηρήσουν τις τιμές σε υψηλά επίπεδα για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Οι υψηλές τιμές του πετρελαίου αναμένεται να διατηρηθούν
Τους τελευταίους μήνες, η κυβέρνηση Trump υποστήριζε μετ’ επιτάσεως ότι το Ιράν είχε χάσει τον έλεγχο των εξελίξεων στο Στενό του Hormuz.
Ορισμένοι «ειδικοί» έφτασαν, μάλιστα, στο σημείο να ισχυριστούν ότι τα αποθέματα πετρελαίου είχαν επιστρέψει στα προπολεμικά επίπεδα, όπως γράφει το Moon of Alabama.
Και οι δύο ισχυρισμοί ήταν ανακριβείς. Στην πραγματικότητα, επρόκειτο απλώς για πρόσκαιρες ανοδικές τάσεις μέσα σε ένα εξαιρετικά ασταθές περιβάλλον.
Οι επιθέσεις εναντίον πλοίων που διασχίζουν το Στενό του Hormuz έχουν αυξηθεί, ενώ τα αποθέματα αργού πετρελαίου εξακολουθούν να βρίσκονται κάτω από τα προπολεμικά επίπεδα.
Τα ήδη σχεδόν εξαντλημένα αποθέματα συνεχίζουν να μειώνονται, και οι τιμές του πετρελαίου εξακολουθούν να ανεβαίνουν.
Τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης του πετρελαίου Brent για παράδοση τον Δεκέμβριο, το οποίο αποτελεί το παγκόσμιο σημείο αναφοράς για τις τιμές του πετρελαίου, αυξήθηκαν την Τρίτη κατά 1,6%, φτάνοντας τα 111,30 δολάρια ανά βαρέλι.
Πρόκειται για άνοδο 13,7% σε σύγκριση με τον προηγούμενο μήνα, με την τιμή να οδεύει προς το υψηλότερο κλείσιμο από τις 19 Μαΐου.
Δεν πρόκειται πλέον για ένα πρόσκαιρο πρόβλημα.
Οι τιμές αυξάνονται ακόμη και για συμβόλαια με μακρινές ημερομηνίες παράδοσης:
Οι έμποροι πετρελαίου θεωρούν ολοένα και περισσότερο ότι η σύγκρουση γύρω από το Στενό του Hormuz αποτελεί πλέον τη νέα κανονικότητα.
Τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης του αργού πετρελαίου Brent για παράδοση τον Δεκέμβριο του 2027 διαπραγματεύονται πλέον κοντά στα 90 δολάρια ανά βαρέλι — στο υψηλότερο επίπεδο που έχει καταγραφεί ποτέ για τη συγκεκριμένη περίοδο παράδοσης και αισθητά υψηλότερα ακόμη και σε σχέση με τις τιμές πριν από μόλις έναν μήνα.
Το αυξημένο κόστος των θαλάσσιων μεταφορών επιβαρύνει ακόμη περισσότερο την τιμή του αργού πετρελαίου.
Η ναύλωση των πολύ μεγάλων δεξαμενόπλοιων μεταφοράς αργού πετρελαίου (VLCC), τα οποία χρησιμοποιούνται για τη μεταφορά μεγάλων ποσοτήτων πετρελαίου σε μεγάλες αποστάσεις, έχει γίνει εξαιρετικά δαπανηρή.
Οι ναύλοι για τη μεταφορά πετρελαίου με δεξαμενόπλοια VLCC από τον Κόλπο προς την Κίνα αυξήθηκαν αρχικά από περίπου 4 δολάρια ανά βαρέλι σε 17 δολάρια.
Στη συνέχεια υποχώρησαν στα 11–12 δολάρια ανά βαρέλι κατά την περίοδο Απριλίου–Ιουλίου.
Ωστόσο, η λήξη της εκεχειρίας μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν τον Αύγουστο προκάλεσε νέα απότομη άνοδο.
Έως τα τέλη Σεπτεμβρίου, το κόστος μεταφοράς είχε φτάσει τα 33 δολάρια ανά βαρέλι, ενώ το συνολικό κόστος παράδοσης πετρελαίου από την περιοχή του Κόλπου στην Κίνα ανέρχεται σήμερα σε περίπου 140 δολάρια ανά βαρέλι.
Για τα φορτία με προορισμό την Ιαπωνία και τη Νότια Κορέα, το κόστος παράδοσης είναι ακόμη υψηλότερο, φτάνοντας περίπου τα 145 δολάρια ανά βαρέλι.
Οι εναλλακτικές διαδρομές φόρτωσης προσέφεραν μόνο μερική ανακούφιση.
Το κόστος μεταφοράς πετρελαίου από τον τερματικό σταθμό Yanbu της Σαουδικής Αραβίας προς την Κίνα κυμαινόταν μεταξύ 6 και 7 δολαρίων ανά βαρέλι, μετά την αρχική κορύφωση που σημειώθηκε κατά τη διάρκεια του πολέμου.
Ωστόσο, οι περιορισμοί που επέβαλαν οι Houthi στη διέλευση σαουδαραβικών φορτίων από το Bab el-Mandeb εκτόξευσαν το κόστος στα 28 δολάρια ανά βαρέλι στα μέσα Οκτωβρίου, ανεβάζοντας το συνολικό κόστος παράδοσης σε περίπου 140 δολάρια ανά βαρέλι.
Έκτοτε, οι σαουδαραβικές φορτώσεις πετρελαίου από το Yanbu έχουν μειωθεί σε 1,6–1,8 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, δηλαδή περίπου στο μισό του μέσου όρου της περιόδου Μαρτίου–Ιουλίου.
Η μείωση αυτή ακολούθησε την εντατικοποίηση των επιθέσεων των Houthi εναντίον ενεργειακών υποδομών κατά μήκος των ακτών της Ερυθράς Θάλασσας.
Ως αποτέλεσμα, το μεγαλύτερο μέρος των εξαγωγών πετρελαίου εξακολουθεί να διεκπεραιώνεται μέσω της περιοχής του Κόλπου.
Περίπου το 15% του παγκόσμιου στόλου δεξαμενόπλοιων VLCC, ο οποίος αριθμεί περίπου 1.000 πλοία, παραμένει σε αναμονή στον Κόλπο του Ομάν, προκειμένου να φορτώσει πετρέλαιο που μεταφέρεται μέσω μικρότερων δεξαμενόπλοιων, τα οποία διασχίζουν το Στενό του Hormuz.
Κατά συνέπεια, κάθε καθυστέρηση στη διέλευση από το Στενό επηρεάζει άμεσα τη διαθεσιμότητα των VLCC και σε άλλες περιοχές του κόσμου.
Οι ναύλοι παραμένουν επίσης υψηλοί για τη μεταφορά πετρελαίου με δεξαμενόπλοια VLCC από τη Βραζιλία προς την Κίνα ή από τη Δυτική Αφρική προς την Ινδία.
Η κρίση στη Μέση Ανατολή έχει ακόμη σοβαρότερες επιπτώσεις στην αγορά των πετρελαϊκών προϊόντων. Το ντίζελ και τα καύσιμα αεροσκαφών βρίσκονται πλέον σε έλλειψη.
Μετά τις ζημιές που υπέστησαν τα διυλιστήριά τους κατά τη διάρκεια του πολέμου, οι χώρες της Μέσης Ανατολής έχουν διακόψει τις εξαγωγές αυτών των προϊόντων. Παράλληλα, η Ρωσία και η Κίνα έχουν περιορίσει τις εξαγωγές τους, προκειμένου να καλύψουν την εγχώρια ζήτηση.
Την ίδια στιγμή, τα διυλιστήρια στις ΗΠΑ και την Ευρώπη λειτουργούν σε πλήρη δυναμικότητα.
Συνολικά, η παγκόσμια αγορά αντιμετωπίζει έλλειμμα περίπου 5 εκατομμυρίων βαρελιών ημερησίως.
Χειρότερα τα πράγματα στο φυσικό αέριο
Η κατάσταση με το φυσικό αέριο και τα λιπάσματα είναι ακόμη χειρότερη.
Το Κατάρ, ο δεύτερος μεγαλύτερος εξαγωγέας υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) στον κόσμο, απέστειλε μόλις 18 φορτία LNG κατά τους πρώτους έξι μήνες του πολέμου, έναντι 509 την αντίστοιχη περίοδο του προηγούμενου έτους.
Οι ζημιές στις εγκαταστάσεις του Ras Laffan έχουν θέσει εκτός λειτουργίας περίπου το 17% της παραγωγικής του δυναμικότητας, απώλεια που ενδέχεται να διατηρηθεί ακόμη και μετά από μια πιθανή εκεχειρία.
Η περιοχή του Περσικού Κόλπου προμηθεύει υπό κανονικές συνθήκες περίπου το ένα τρίτο της ουρίας που διακινείται παγκοσμίως.
Οι γεωργικοί οικονομολόγοι προειδοποιούν ότι η περίοδος προμήθειας λιπασμάτων για το επόμενο έτος ενδέχεται να είναι ακόμη πιο ευάλωτη από τη φετινή.
Η παρατεταμένη διατήρηση των τιμών της ενέργειας σε υψηλά επίπεδα θα οδηγήσει σε αύξηση του πληθωρισμού στις δυτικές χώρες.
Οι κεντρικές τράπεζες, εγκλωβισμένες στην ιδεολογική τους προσέγγιση, θα αυξήσουν τα επιτόκια, παρότι μια τέτοια κίνηση είναι απίθανο να περιορίσει τις πληθωριστικές επιπτώσεις ενός σοκ στην προσφορά.
Οι επιχειρήσεις, οι καταναλωτές και τα κράτη, που ήδη επιβαρύνονται με υψηλά επίπεδα χρέους, θα αναγκαστούν να περιορίσουν τις δαπάνες τους. Έτσι, θα αρχίσει μια παγκόσμια ύφεση.
Δεν πρόκειται να υπάρξει ουσιαστική ανακούφιση στις αγορές αυτές προτού επιλυθεί η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή.
Η εξομάλυνση θα επέλθει μόνο όταν επιτευχθεί μια βιώσιμη διπλωματική συμφωνία, ικανή να αποκαταστήσει την εμπιστοσύνη.
Αυτό ακριβώς το σημείο υπογράμμισε πρόσφατα ο διευθύνων σύμβουλος της κρατικής πετρελαϊκής εταιρείας της Σαουδικής Αραβίας.
Νέες πρωτοβουλίες της κυβέρνησης Trump, όπως η χαλάρωση των κυρώσεων στο ρωσικό ντίζελ ή στα πλοία του λεγόμενου «σκιώδους στόλου», αποφέρουν στην πράξη τόσο μικρές πρόσθετες ποσότητες ή τόσο περιορισμένη μεταφορική ικανότητα, ώστε να μην μπορούν να επηρεάσουν ουσιαστικά τις εξελίξεις στην αγορά.
Κατά συνέπεια, γίνεται ολοένα και πιο σαφές ότι η επιτυχία των ΗΠΑ σε αυτόν τον πόλεμο δεν μπορεί να κρίνεται με βάση τον αριθμό των δεξαμενόπλοιων που διέρχονται καθημερινά από την περιοχή.
Η αύξηση των πετρελαϊκών ροών μέσω των Στενών του Hormuz θα μπορούσε εύλογα να θεωρηθεί τακτική νίκη, καθώς περιορίζει την άμεση επιρροή του Ιράν και μειώνει, μάλιστα, την πιθανότητα μιας σημαντικής περαιτέρω αύξησης των τιμών του πετρελαίου σε σχέση με τα σημερινά επίπεδα.
Ωστόσο, θα ήταν σοβαρό λάθος να εκληφθεί αυτή η εξέλιξη ως στρατηγική νίκη, η οποία καθιστά περιττή τη σοβαρή διπλωματική προσπάθεια ή επιτρέπει στις ΗΠΑ να επιβάλουν τους όρους τους.
Είναι απίθανο οι ΗΠΑ να έχουν είτε τη δυνατότητα είτε την πρόθεση να εξασφαλίσουν την ειρήνη στην περιοχή του Περσικού Κόλπου. Θεωρώ πιθανότερο ότι η κυβέρνηση Trump, σε συνεργασία με το Ισραήλ, θα επιχειρήσει εκ νέου, με ακόμη μεγαλύτερη στρατιωτική ένταση, να γονατίσει το Ιράν — και ενδεχομένως τους Houthi στην Υεμένη.
Οι πιθανότητες επιτυχίας μιας τέτοιας προσπάθειας είναι ελάχιστες.
www.bankingnews.gr
