Γράφει ο Ακαδημαϊκός και Καθηγητής DDDr. Dr.Habil. Παναγόπουλος Π. Αλέξιος
Υπάρχουν στιγμές στην ιστορία κατά τις οποίες η μεγαλύτερη απειλή για τον άνθρωπο δεν εμφανίζεται με τη μορφή της βίας, αλλά με το προσωπείο της νομιμότητας, της διοικητικής ευκολίας και της δήθεν κοινωνικής προστασίας. Δεν έρχεται πάντοτε με αλυσίδες και απαγορεύσεις. Μπορεί να έρχεται με όρους, προϋποθέσεις, κωδικούς και ηλεκτρονικές ταυτοποιήσεις. Δεν σου λέει απαραίτητα ότι απαγορεύεται να αρνηθείς. Σου λέει, όμως, ότι, εάν αρνηθείς, ίσως δεν μπορείς πλέον να εργαστείς, να συναλλαγείς, να συμμετέχεις στην κοινωνική ζωή και τελικά να ζήσεις με στοιχειώδη αξιοπρέπεια.
Αυτή είναι η ουσία της έμμεσης υποχρεωτικότητας: η ελευθερία να επιλέξεις διατηρείται τυπικά, αλλά οι συνέπειες της άρνησης καθιστούν την επιλογή εξαναγκαστική.
Δεν μπορούμε, λοιπόν, να αντιμετωπίζουμε το ζήτημα αποκλειστικά ως μια τεχνοκρατική ή διοικητική μεταρρύθμιση. Είναι ζήτημα δημοκρατίας, συνταγματικής τάξης, ανθρώπινης αξιοπρέπειας και, για τον Ορθόδοξο Χριστιανό, ζήτημα πνευματικής ελευθερίας.
Η Αποκάλυψη του Ιωάννη, στο 13ο κεφάλαιο και ειδικότερα στους στίχους 16–17, περιγράφει μια εξουσία που συνδέει τη δυνατότητα αγοράς και πώλησης με την αποδοχή ενός συγκεκριμένου σημείου. Η εικόνα αυτή αποτελεί μία από τις πλέον συγκλονιστικές προειδοποιήσεις της χριστιανικής γραμματείας για την υποταγή της ανθρώπινης ύπαρξης σε μια ολοκληρωτική εξουσία.
Το κρίσιμο στοιχείο δεν είναι μόνο η επιβολή. Είναι η εξάρτηση της καθημερινής επιβίωσης από την υποταγή. Ο άνθρωπος καλείται να επιλέξει ανάμεσα στη συνείδησή του και στην πρόσβαση στα στοιχειώδη αγαθά της ζωής.
Ασφαλώς, δεν είναι θεολογικά ορθό να ταυτίζουμε αυτομάτως κάθε σύγχρονη τεχνολογική εφαρμογή με το χάραγμα της Αποκάλυψης. Είναι, όμως, απολύτως θεμιτό να αναρωτιόμαστε εάν οι μηχανισμοί κοινωνικού και οικονομικού αποκλεισμού που ενδέχεται να αναπτυχθούν στο όνομα της ψηφιακής προόδου δημιουργούν επικίνδυνες αναλογίες με την προφητική αυτή προειδοποίηση.
Το ζήτημα των εμβολιαστικών περιορισμών, των νέων ταυτοτήτων, του προσωπικού αριθμού και της ολοένα αυξανόμενης ψηφιοποίησης της δημόσιας ζωής πρέπει να εξετάζεται ακριβώς υπό αυτό το πρίσμα: ποια είναι τα όρια της κρατικής εξουσίας και μέχρι ποιο σημείο μπορεί το κράτος να απαιτεί από τον πολίτη να παραχωρεί την αυτονομία του;
Η τεχνολογία οφείλει να υπηρετεί τον άνθρωπο και όχι να τον καθιστά εξαρτημένο από αυτήν. Η ψηφιακή ταυτότητα δεν πρέπει να μετατρέπεται σε προϋπόθεση κοινωνικής ύπαρξης, ούτε η πρόσβαση στην εργασία, στην τροφή και στις βασικές υπηρεσίες να εξαρτάται αποκλειστικά από την κατοχή ενός ηλεκτρονικού μέσου ή από την αποδοχή κάθε νέας διοικητικής απαίτησης.
Το Σύνταγμα δεν υπάρχει για να διευκολύνει απεριόριστα την εξουσία, αλλά για να θέτει όρια στην άσκησή της και να προστατεύει τον πολίτη. Η προσωπική ελευθερία, η ανθρώπινη αξία, η ισότητα και η ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας δεν είναι παραχωρήσεις της εκάστοτε κυβέρνησης. Είναι θεμελιώδεις αρχές της δημοκρατικής πολιτείας.
Και εδώ ανακύπτει ένα ακόμη σοβαρότερο ερώτημα: ποια είναι η αποστολή της Εκκλησίας όταν η κρατική εξουσία επεκτείνει τις απαιτήσεις της πάνω στην προσωπική συνείδηση;
Ο επίσκοπος δεν καλείται να γίνει δημόσιος υπάλληλος της εκάστοτε κυβέρνησης ούτε να μετατρέψει τον άμβωνα σε χώρο πολιτικής επικύρωσης κρατικών αποφάσεων. Η αποστολή του είναι πρωτίστως πνευματική. Είναι να διαφυλάσσει την πίστη, να υπερασπίζεται την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και να υπενθυμίζει στην εξουσία ότι δεν είναι παντοδύναμη.
Η Εκκλησία δεν μπορεί να σιωπά όταν τίθεται ζήτημα ελευθερίας της συνείδησης. Δεν μπορεί να απομακρύνεται από τον άνθρωπο που αγωνιά για την ελευθερία του ούτε να συγχέει την υπακοή στον Θεό με την άκριτη αποδοχή των αποφάσεων της πολιτικής εξουσίας.
Η ιστορική της αποστολή δεν ήταν ποτέ να υποκαθιστά την κρατική εξουσία ούτε να υποτάσσεται σε αυτήν, αλλά να υπενθυμίζει διαρκώς ότι υπάρχει ένα ανώτερο μέτρο δικαιοσύνης, ηθικής και αλήθειας.
Στη σημερινή Ελλάδα, η κριτική αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Η εμπιστοσύνη των πολιτών στους θεσμούς δοκιμάζεται, ενώ η συγκέντρωση εξουσιών, η θεσμική αδράνεια και η απουσία ουσιαστικού δημόσιου ελέγχου δημιουργούν εύλογα ερωτήματα για την ποιότητα της δημοκρατικής λειτουργίας. Η πολιτική εξουσία οφείλει να λογοδοτεί και οι εκκλησιαστικοί θεσμοί να διατηρούν την πνευματική τους ανεξαρτησία.
Δεν είναι δυνατόν να οικοδομούμε μια κοινωνία στην οποία ο άνθρωπος θα αισθάνεται ελεύθερος μόνο εφόσον συμμορφώνεται με κάθε απαίτηση της διοίκησης. Δεν είναι δυνατόν η αξιοπρέπειά του να εξαρτάται από έναν αριθμό, μια εφαρμογή ή μια ηλεκτρονική συσκευή. Και δεν είναι δυνατόν η πίστη να μετατρέπεται σε διακοσμητικό στοιχείο μιας κοινωνίας που σταδιακά απομακρύνεται από την ελευθερία της συνείδησης.
Ο Χριστός δεν κάλεσε τον άνθρωπο σε μια εξωτερική, μηχανική υπακοή. Τον κάλεσε στην ελεύθερη σχέση της αγάπης, της αλήθειας και της προσωπικής ευθύνης. Γι’ αυτό και η υπεράσπιση της ελευθερίας δεν αποτελεί άρνηση της κοινωνικής ευθύνης, αλλά προϋπόθεση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.
Απέναντι σε κάθε μορφή αυθαιρεσίας, απέναντι σε κάθε απόπειρα οικονομικού ή κοινωνικού εκβιασμού και απέναντι σε κάθε θεσμική σιωπή, η απάντηση οφείλει να είναι η εγρήγορση, η δημοκρατική αντίσταση, η θεσμική διεκδίκηση και η πνευματική σταθερότητα.
Γιατί ο άνθρωπος δεν γεννήθηκε για να υπηρετεί τα συστήματα, αλλά τα συστήματα για να υπηρετούν τον άνθρωπο.
Και η Ορθόδοξη πίστη δεν μπορεί να γίνει άλλοθι της εξουσίας, ούτε η Εκκλησία να ξεχάσει ότι η αλήθεια και η ελευθερία δεν εξαρτώνται από τις διαθέσεις κανενός κυβερνήτη.
Ας ελπίσουμε, λοιπόν, ότι η Ιεραρχία θα αναλογιστεί την ευθύνη της, ότι οι θεσμοί θα ανακτήσουν την ανεξαρτησία τους και ότι ο ελληνικός λαός δεν θα ανταλλάξει την ελευθερία του με την ευκολία μιας ψηφιακής υποταγής.
Και πάνω απ’ όλα, ας ελπίσουμε στην επέμβαση του Χριστού, όχι ως υποκατάστατο της δικής μας ευθύνης, αλλά ως φως αληθείας και ελπίδας σε έναν κόσμο που δοκιμάζει διαρκώς τα όρια της ανθρώπινης ελευθερίας.
Academician Professor ALEXIOS P.PANAGOPOULOS (DDDr. Dr.Habil.)
Academician EASA – European Academy of Sciences & Arts (Salzburg – Austria, from 5.6.2024).
Academician MCA – International Slavic Academy oF Sciences, Culture, Education & Arts (Moscow – 7 Slavic Countries, from 26.12.2018).
Academician IEAI – International Ethical Academy of India, from 6/2024.
Professor of Political Sciences & Law, Department
Phd Political Sciences.
Phd Bioethics Biopsychology Medical Anthropology.
Phd Theology Religion.
Diploma Dr. Habilitation of Law.
Post-Doc’s in Law University of Belgrade.
Post-Doc in Theology Religion University of Munchen.
Post-Doc in Bioethics University of Patras.
Degree of Law/Lawyer, Degree of Theology,
Degree of History/Philology, Degree of Music.
Scholar DAAD, ΙΚΥ, etc.
Director EPLO for BiH and MNE.
Author, Poet.
Candidate for Nobel Peace Prize 2025.
Member Ciesart, Camara Internacional de Escritores y Artistas – Spain.
Member World Association of Jurists (WJA), Washington, USA.
Member Club of Rome – SC.
https://orcid.org/0009-0008-9304-4040
https://ftb.academia.edu/AlexiosPanagopoulos/Papers
https://scholar.google.com/scholar?hl=el&as_sdt=0%2C5&q=aleksios+panagopoulos&btnG=
https://www.biblionet.gr/ Παναγόπουλος, Αλέξιος Π.
