Η απόφαση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (σ.σ. με 334 ψήφους υπέρ, 324 κατά και 11 αποχές) να παραπέμψει τη συμφωνία Mercosur στο Δικαστήριο της ΕΕ (ECJ) για γνωμοδότηση, να αξιολογηθεί δηλαδή εάν είναι σύμφωνη με τις Συνθήκες της ΕΕ, έχει προκαλέσει πολλές αναταράξεις.
Δεν είναι λίγοι άλλωστε, εκείνοι που εδώ και καιρό κάνουν λόγο για «εμφύλιο πόλεμο» στις τάξεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η ψήφος των Ευρωβουλευτών κόντρα στο γερμανικό μπλοκ και την Κομισιόν, αλλά και η έντονη αντίδραση των Βρυξελλών, φαίνεται ότι τους δικαιώνει.
Μετά το «πάγωμα» της συμφωνίας τι;
Σε ότι αφορά τα επόμενα βήματα μετά την απόφαση της Τετάρτης (21/01):
- όσο η νομική βάση της συμφωνίας ΕΕ-Mercosur (EMPA) και της ενδιάμεσης εμπορικής συμφωνίας (iTA) επανεξετάζεται, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θα συνεχίσει την εξέταση των κειμένων, εν αναμονή της γνωμοδότησης.
Μόνο τότε, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θα μπορεί να ψηφίσει για την έγκριση (ή μη) της συμφωνίας.
Όσο για το πόσο μπορεί να διαρκέσει η διαδικασία στο Δικαστήριο της ΕΕ, αυτό είναι ένα ζήτημα, καθώς γίνεται λόγος ακόμα και για δύο χρόνια βάσει ιστορικού. Θα μπορούσε άραγε να βγάλει απόφαση πιο γρήγορα από το συνηθισμένο;
Αν θεωρήσουμε ότι πρόκειται για μια συμφωνία που βρισκόταν υπό διαπραγμάτευση εδώ και 26 χρόνια από έμπειρες ομάδες σε διαβούλευση με όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη, είναι αρκετά δύσκολο να φανταστεί κάποιος ότι το ECJ δεν θα την επικυρώσει και σχετικά γρήγορα μάλιστα.
Μια επιλογή: Προσωρινή εφαρμογή της συμφωνίας
Στο διάστημα αυτό, ωστόσο, η ΕΕ και οι χώρες της Mercosur θα μπορούσαν να αποφασίσουν να εφαρμόσουν προσωρινά τη συμφωνία. Ήδη το πρώτο σχετικό κάλεσμα έγινε από την Ευρωβουλευτή Σβένια Χαν (της Συμμαχίας Φιλελευθέρων και Δημοκρατών για την Ευρώπη – ALDE Party):
«Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρέπει τώρα να εφαρμόσει προσωρινά τη Mercosur για να αποτρέψει τεράστιες οικονομικές και γεωπολιτικές ζημίες. Η επίθεση στο ελεύθερο εμπόριο από τα δεξιά, τα αριστερά και τα πράσινα κόμματα παραβιάζει την θεσμική υπόσχεση για μια ταχεία διαδικασία επικύρωσης».
Die EU-Kommission muss Mercosur jetzt vorläufig anwenden, um massiven wirtschaftlichen & geopolitischen Schaden abzuwenden. Denn der Angriff auf Freihandel von rechts, links & grün bricht das institutionelle Versprechen des zügigen Ratifizierungsprozesses. https://t.co/J3YUp9qCS6
— Svenja Hahn MdEP (@svenja_hahn) January 21, 2026
Θα ήταν βέβαια μια ριζοσπαστική απόφαση που θα εξόργιζε όσους ψήφισαν υπέρ του «παγώματος». Αλλά τίποτα δεν αποκλείεται στην εποχή που διανύουμε.
Κήρυξη πολέμου
Πρέπει να επισημανθεί εδώ, ότι το αποτέλεσμα της ψηφοφορίας στο Ευρωκοινοβούλιο είναι ουσιαστικά μια κήρυξη πολέμου από το Στρασβούργο, κατά της Κομισιόν της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, της πλειοψηφίας του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και της συνολικής εμπορικής και αναπτυξιακής ατζέντας των Βρυξελλών.
Ο Φρίντριχ Μερτς και άλλοι ηγέτες της ΕΕ είναι ήδη έξω φρενών και προσπαθούν να βρουν τρόπο αντίδρασης.
Εάν η Κομισιόν αποτύχει να βρει απαντήσεις στις προκλήσεις που τίθενται ενώπιόν της, ο προφανής κίνδυνος είναι να αντιμετωπίσει ακόμη μία πρόταση μομφής κατά της Προέδρου της— και αυτή τη φορά, μπορεί να υπάρξει πλειοψηφία εναντίον της. Κάτι που θα σημαίνει… ξήλωμα όλης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Δεδομένου όμως του τι διακυβεύεται όχι μόνο για τη συμφωνία της Mercosur αλλά και για ολόκληρη την αξιοπιστία και την εξωτερική πολιτική της ΕΕ, η Φον ντερ Λάιεν είναι πιο έτοιμη από ποτέ να κάνει τα πάντα για να μείνει στη θέση της.
Η αντίδραση της Κομισιόν
Μετά τη γνωστοποίηση του αποτελέσματος της ψηφοφορίας στο Στρασβούργο, οι Βρυξέλλες αντέδρασαν έντονα και μέσω του αναπληρωτή εκπροσώπου της, Olof Gill, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε ανακοίνωση, τονίζοντας τα νομικά ζητήματα που τίθενται από τους Ευρωβουλευτές σχετικά με τη συμφωνία, «δεν δικαιολογούνται».
- Αναλυτικά:
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκφράζει την έντονη λύπη της για την απόφαση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου να ζητήσει γνωμοδότηση από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ) σχετικά με τη συμβατότητα της Συμφωνία Εταιρικής Σχέσης (EMPA) και την Ενδιάμεση Εμπορική Συμφωνία (ITA) με τις Συνθήκες.
Η εξέλιξη αυτή έρχεται σε μια χρονική συγκυρία κατά την οποία οι παραγωγοί και οι εξαγωγείς της ΕΕ χρειάζονται επειγόντως πρόσβαση σε νέες αγορές και κατά την οποία η Ευρωπαϊκή Ένωση οφείλει να υλοποιήσει την ατζέντα διαφοροποίησής της και να αποδείξει ότι παραμένει ένας αξιόπιστος και προβλέψιμος εμπορικός εταίρος.
Κατά την πάγια και ακλόνητη άποψη της Επιτροπής, τα τρία ερωτήματα που τίθενται στην πρόταση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με τη συμφωνία δεν δικαιολογούνται.
Η Επιτροπή έχει ήδη αντιμετωπίσει εκτενώς τα ζητήματα αυτά με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, επισημαίνοντας ότι δεν είναι νέα και ότι έχουν αντιμετωπιστεί σε προηγούμενες συμφωνίες.
Η Επιτροπή θα συνεργαστεί πλέον με το Συμβούλιο και τους ευρωβουλευτές πριν αποφασίσει τα επόμενα βήματα.
Αναλυτική επεξήγηση του υπόβαθρου της εκτίμησης της Επιτροπής:
(i) Ως προς τη νομική αρχιτεκτονική:
Οι Συμφωνίες διαπραγματεύθηκαν και υπογράφηκαν σύμφωνα με τις διαδικασίες που προβλέπονται από τις Συνθήκες.
Οι διαπραγματευτικές οδηγίες του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης προβλέπουν ρητά τη σύναψη Ενδιάμεσης Συμφωνίας για ζητήματα που εμπίπτουν στις αρμοδιότητες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συνεργάστηκε στενά με το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, με πλήρη διαφάνεια και με σεβασμό στον καταμερισμό αρμοδιοτήτων μεταξύ των θεσμικών οργάνων της ΕΕ.
Τέλος, τα εθνικά κοινοβούλια θα έχουν τον θεμιτό τους λόγο, σύμφωνα με τις Συνθήκες και τις αντίστοιχες εθνικές τους διαδικασίες.
Η ίδια νομική αρχιτεκτονική ακολουθήθηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κατά την κύρωση της Εκσυγχρονισμένης Συμφωνίας Πλαίσιο και της Ενδιάμεσης Εμπορικής Συμφωνίας με τη Χιλή, οι οποίες βρίσκονται σε ισχύ από την 1η Φεβρουαρίου 2025.
(ii) Ως προς τον μηχανισμό προσφυγής λόγω μη παραβίασης:
Ο μηχανισμός προσφυγής λόγω μη παραβίασης δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί από τις χώρες της Mercosur για να ασκήσουν πίεση στην Ευρωπαϊκή Ένωση με σκοπό να αποτρέψουν τη θέσπιση ή την εφαρμογή νομοθεσίας και άλλων μέτρων που εξυπηρετούν τους στόχους πολιτικής της.
Ο μηχανισμός αποκλείει ρητά οποιαδήποτε δυνατότητα του διαιτητικού οργάνου να ζητήσει από ένα μέρος να τροποποιήσει τα μέτρα του.
Ο μηχανισμός αυτός ακολουθεί το υφιστάμενο πρότυπο του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ), θέτοντας μάλιστα ακόμη αυστηρότερες προϋποθέσεις για τη χρήση του.
(iii) Ως προς την αρχή της προφύλαξης:
Η EMPA και η ITA δεν θα υπονομεύσουν την εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης.
Η συμφωνία δεν θα μειώσει τα μέτρα ελέγχου και επιθεώρησης των γεωργικών εισαγωγών από τη Mercosur. Επιπλέον, η συμφωνία δεν θα αποδυναμώσει τα αυστηρά υγειονομικά και φυτοϋγειονομικά (SPS) πρότυπα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, την αρχή της προφύλαξης και την ασφάλεια των Ευρωπαίων καταναλωτών.
Τα ανωτέρω επιβεβαιώνονται τόσο στο κείμενο της συμφωνίας (στα κεφάλαια για τα υγειονομικά και φυτοϋγειονομικά μέτρα και για το εμπόριο και τη βιώσιμη ανάπτυξη) όσο και στη δήλωση της Επιτροπής σχετικά με τα πρότυπα παραγωγής που εφαρμόζονται στα εισαγόμενα αγροδιατροφικά προϊόντα και τους ελέγχους SPS. Η τελευταία αποτελεί μέρος του αποτελέσματος του τριλόγου για τον κανονισμό εφαρμογής της διμερούς ρήτρας διασφάλισης της EMPA και της ITA.
