Δεν είναι ξεκάθαρο τι ακριβώς θα συνέβαινε εάν η X-date περνούσε χωρίς την επίτευξη συμφωνίας
Καθώς οι διαπραγματεύσεις για το ανώτατο όριο χρέους των ΗΠΑ συνεχίζονται στην Ουάσιγκτον και η ημερομηνία κατά την οποία η αμερικανική κυβέρνηση θα μπορούσε να αναγκαστεί να σταματήσει να πληρώνει ορισμένους από τους λογαριασμούς της πλησιάζει, όλοι οι εμπλεκόμενοι έχουν προειδοποιήσει ότι μια τέτοια χρεοκοπία θα είχε καταστροφικές συνέπειες.
Από τους Lydia DePillis και Ben Casselman/New York Times
Ωστόσο, μπορεί να μην χρειαστεί καν μια χρεοκοπία για να χτυπηθεί η οικονομία των ΗΠΑ.
Ακόμη και αν επιτευχθεί συμφωνία πριν από την τελευταία στιγμή, η μακρά αβεβαιότητα θα μπορούσε να αυξήσει το κόστος δανεισμού και να αποσταθεροποιήσει περαιτέρω τις ήδη κλονισμένες χρηματοπιστωτικές αγορές. Επίσης, κάτι τέτοιο θα μπορούσε να οδηγήσει σε υποχώρηση των επενδύσεων και των προσλήψεων από τις επιχειρήσεις όταν η οικονομία των ΗΠΑ αντιμετωπίζει ήδη αυξημένους κινδύνους ύφεσης και εμποδίζεται η χρηματοδότηση δημοσίων έργων.
Γενικότερα, η αντιπαράθεση θα μπορούσε να μειώσει τη μακροπρόθεσμη εμπιστοσύνη στη σταθερότητα του χρηματοπιστωτικού συστήματος των ΗΠΑ, με διαρκείς επιπτώσεις.
Επί του παρόντος, οι επενδυτές δείχνουν λίγα σημάδια συναγερμού. Αν και οι αγορές υποχώρησαν την Παρασκευή αφού οι Ρεπουμπλικάνοι ηγέτες στο Κογκρέσο κήρυξαν «παύση» στις διαπραγματεύσεις με την κυβέρνηση Biden, οι πτώσεις ήταν μετρίου επιπέδου, υποδηλώνοντας ότι οι traders στοιχηματίζουν ότι τα δύο αντμαχόμενα μέρη θα καταλήξουν τελικά σε συμφωνία, όπως έκαναν πάντα πριν.
Αλλά το επενδυτικό κλίμα θα μπορούσε να αλλάξει γρήγορα καθώς πλησιάζει η λεγόμενη ημερομηνία X, όταν το Υπουργείο Οικονομικών δεν θα μπορεί πλέον να πληρώνει τους λογαριασμούς της αμερικανικής κυβέρνησης. Η υπουργός Οικονομικών, Janet L. Yellen, έχει τονίσει ότι η ημερομηνία αυτή θα μπορούσε να είναι η 1η Ιουνίου. Ένα πράγμα που συμβαίνει ήδη: Καθώς οι επενδυτές ανησυχούν ότι η ομοσπονδιακή κυβέρνηση θα χρεοκοπήσει, τα ομόλογα του Δημοσίου που λήγουν σύντομα, άρχισαν να απαιτούν υψηλότερα επιτόκια καθώς και αποζημίωση για μεγαλύτερο κίνδυνο.
Εάν οι επενδυτές χάσουν την πίστη τους ότι οι ηγέτες στην Ουάσιγκτον θα επιλύσουν το πρόβλημα, μπορεί να πανικοβληθούν, δηλώνει ο Robert Almeida, παγκόσμιος επενδυτικός στρατηγικός στην MFS Investment Management.
«Τώρα που το ερέθισμα εξασθενεί, η ανάπτυξη επιβραδύνεται, και αρχίζουμε να βλέπουμε όλες αυτές τις μικρές πυρκαγιές», λέει ο Almeida. «Κάνει την ήδη δύσκολη κατάσταση πιο αγχωτική. Όταν το κοπάδι κινείται, τείνει να κινείται πολύ γρήγορα και με βίαιο τρόπο» προσθέτει.
Κάτι τέτοιο συνέβη και κατά τη διάρκεια μιας αντιπαράθεσης για το ανώτατο όριο του χρέους των ΗΠΑ το 2011. Οι αναλύσεις μετά από αυτή τη σχεδόν αθέτηση πληρωμών έδειξαν ότι η βυθιζόμενη χρηματιστηριακή αγορά εξάτμισε 2,4 τρισεκατομμύρια δολάρια σε πλούτο των νοικοκυριών, που χρειάστηκε χρόνος για την ανασυγκρότηση και κόστισε στους φορολογούμενους δισεκατομμύρια υψηλότερους τόκους. Σήμερα, η πίστωση είναι πιο ακριβή, ο τραπεζικός τομέας έχει ήδη κλονιστεί και μια οικονομική επέκταση τελείωσε αντί να ξεκινά.
«Το 2011 ήταν μια πολύ διαφορετική κατάσταση –βρισκόμασταν σε φάση ανάκαμψης από την παγκόσμια οικονομική κρίση», δηλώνει ο Randall S. Kroszner, οικονομολόγος του Πανεπιστημίου του Σικάγο και πρώην στέλεχος της Federal Reserve. «Στην τρέχουσα κατάσταση, όπου υπάρχει μεγάλη ευθραυστότητα στο τραπεζικό σύστημα, παίρνουμε μεγαλύτερο ρίσκο. Συσσωρεύουμε την ευθραυστότητα πάνω στην ευθραυστότητα».
Και η συγκεκριμένη αναταραχή μπορεί να προκαλέσει προβλήματα μέσω πολλών καναλιών.
Janet L. Yellen
Τα αυξανόμενα επιτόκια των ομοσπονδιακών ομολόγων θα φιλτράρουν τα επιτόκια δανεισμού για δάνεια αυτοκινήτων, στεγαστικά δάνεια και πιστωτικές κάρτες. Αυτό προκαλεί πόνο στους καταναλωτές, οι οποίοι έχουν αρχίσει να συγκεντρώνουν περισσότερα χρέη -και χρειάζονται περισσότερο χρόνο για να τα επιστρέψουν- καθώς ο πληθωρισμός έχει αυξήσει το κόστος ζωής. Οι ολοένα και πιο επείγοντες τίτλοι ενδέχεται να ωθήσουν τους καταναλωτές να σταματήσουν τις αγορές τους, οι οποίες τροφοδοτούν περίπου το 70% της αμερικανικής οικονομίας.
The U.S. has kept its financial commitments since 1789 by paying its bills on time. Congress has prevented default 78 times. It’s essential they do so again. pic.twitter.com/azPjhFdUry
— Secretary Janet Yellen (Archived) (@SecYellen) May 22, 2023
Αν και το καταναλωτικό συναίσθημα σκοτεινιάζει, αυτό θα μπορούσε να αποδοθεί σε διάφορους παράγοντες, συμπεριλαμβανομένης της πρόσφατης πτώχευσης τριών περιφερειακών τραπεζών. Και μέχρι στιγμής, δεν φαίνεται να διαχέεται στις δαπάνες, δηλώνει η Nancy Vanden Houten, ανώτερη οικονομολόγος της Oxford Economics.
«Πιστεύω ότι όλα αυτά θα μπορούσαν να αλλάξουν», λέει η Vanden Houten, «αν πλησιάσουμε πολύ στην X-date και υπάρχει πραγματικός φόβος για χαμένες πληρωμές για τομείς όπως η Κοινωνική Ασφάλιση ή οι τόκοι για το χρέος».
Ξαφνικά υψηλότερα επιτόκια θα δημιουργούσαν ακόμη μεγαλύτερο πρόβλημα για τις υπερχρεωμένες εταιρείες. Εάν πρέπει να ανατρέψουν τα δάνεια που λήγουν σύντομα, κάνοντάς το με 7% αντί για 4% θα μπορούσε να απορρίψει τις προβλέψεις τους για τα κέρδη, προκαλώντας μια βιασύνη ως προς την πώληση μετοχών. Μια εκτεταμένη πτώση των τιμών των μετοχών θα διαβρώσει περαιτέρω την εμπιστοσύνη των καταναλωτών.
Ωστόσο, ακόμα κι αν οι αγορές παραμείνουν ήρεμες, το υψηλότερο κόστος δανεισμού εξαντλεί τους δημόσιους πόρους. Μια ανάλυση από το Γραφείο Λογοδοσίας της αμερικανικής Κυβέρνησης εκτίμησε ότι η αστάθεια του ορίου χρέους του 2011 αύξησε το κόστος δανεισμού του Υπουργείου Οικονομικών κατά 1,3 δισεκατομμύρια δολάρια μόνο το οικονομικό έτος 2011. Τότε, το ομοσπονδιακό χρέος ήταν περίπου στο 95% του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος της χώρας. Τώρα είναι στο 120%, πράγμα που σημαίνει ότι η εξυπηρέτηση του χρέους θα μπορούσε να γίνει πολύ πιο ακριβή.
«Τελικά θα παραγκωνίσει τους πόρους που μπορούν να δαπανηθούν σε άλλες κρατικές επενδύσεις υψηλής προτεραιότητας», δηλώνει η Rachel Snyderman, ανώτερη αναπληρώτρια διευθύντρια του Bipartisan Policy Center, μιας δεξαμενής σκέψης στην Ουάσιγκτον.
Η διακοπή της ομαλής λειτουργίας των ομοσπονδιακών θεσμών έχει ήδη δημιουργήσει πονοκέφαλο στις πολιτειακές και τοπικές κυβερνήσεις. Πολλά ομόλογα εκδίδονται χρησιμοποιώντας έναν μηχανισμό του Υπουργείου Οικονομικών των ΗΠΑ γνωστό ως «παράθυρο Slugs», το οποίο έκλεισε στις 2 Μαΐου και δεν θα ανοίξει ξανά μέχρι να αυξηθεί το όριο χρέους. Οι δημόσιοι φορείς που συγκεντρώνουν χρήματα συχνά με αυτόν τον τρόπο πρέπει τώρα να περιμένουν, κάτι που θα μπορούσε να καθυστερήσει μεγάλα έργα υποδομής εάν η διαδικασία διαρκέσει περισσότερο.
Υπάρχουν επίσης πιο ανεπαίσθητα αποτελέσματα που θα μπορούσαν να διαρκέσουν περισσότερο από την τρέχουσα αντιπαράθεση. Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν το χαμηλότερο κόστος δανεισμού στον κόσμο, επειδή οι κυβερνήσεις και άλλα ιδρύματα προτιμούν να διατηρούν τον πλούτο τους σε δολάρια και ομόλογα του ασμερικανικού Δημοσίου, χρηματοπιστωτικά μέσα που θεωρείται ότι δεν ενέχουν κινδύνους χρεοκοπίας. Με την πάροδο του χρόνου, αυτά τα αποθέματα άρχισαν να μετατοπίζονται σε άλλα νομίσματα -τα οποία θα μπορούσαν, τελικά, να κάνουν μια άλλη χώρα το ευνοημένο λιμάνι για μεγάλα αποθέματα μετρητών.
«Αν είστε κεντρικός τραπεζίτης και παρακολουθείτε όλη αυτή την αναστάτωση, ένα είδος επαναλαμβανόμενου δράματος, μπορείτε να πείτε, “αγαπάμε τα δολάρια μας, αλλά ίσως είναι καιρός να αρχίσουμε να κρατάμε περισσότερα ευρώ”», λέει ο Marcus Noland εκτελεστικός αντιπρόεδρος στο Peterson Institute for International Economics.
Όμως, πότε πραγματικά θα αρχίσουν να αυξάνονται αυτές οι συνέπειες; Κατά μία έννοια, μόνο όταν οι επενδυτές μεταβαίνουν από την ανάληψη μιας συμφωνίας της τελευταίας στιγμής στην πρόβλεψη μιας χρεοκοπίας, μια χρονική στιγμή που είναι νεφελώδης και αδύνατο να προβλεφθεί. Αλλά ένας οργανισμός αξιολόγησης πιστοληπτικής ικανότητας θα μπορούσε επίσης να λάβει αυτήν την απόφαση για όλους τους άλλους, όπως έκανε η Standard & Poor’s το 2011 —ακόμα και μετά την επίτευξη συμφωνίας και την αύξηση του ορίου χρέους— όταν υποβάθμισε το χρέος των ΗΠΑ σε AA+ από ΑΑΑ, προκαλώντας τις μετοχές σε βουτιά.
Αυτή η απόφαση βασίστηκε στην πολιτική μνησικακία γύρω από τις διαπραγματεύσεις καθώς και στο τεράστιο μέγεθος του ομοσπονδιακού χρέους -και τα δύο εκτινάχθηκαν κατά την ενδιάμεση δεκαετία.
Δεν είναι ξεκάθαρο τι ακριβώς θα συνέβαινε εάν η X-date περνούσε χωρίς την επίτευξη συμφωνίας. Οι περισσότεροι ειδικοί λένε ότι το Υπουργείο Οικονομικών θα συνεχίσει να καταβάλλει τόκους για το χρέος και αντ ‘αυτού θα καθυστερήσει την εκπλήρωση άλλων υποχρεώσεων, όπως πληρωμές σε κρατικούς εργολάβους, βετεράνους ή γιατρούς ρου δημοσίου συστήματος υγείας.
Αυτό θα εμπόδιζε την κυβέρνηση να αθετήσει αμέσως το χρέος, αλλά θα μπορούσε επίσης να κλονίσει την εμπιστοσύνη, να αναστατώσει τις χρηματοπιστωτικές αγορές και να οδηγήσει σε απότομη υποχώρηση στις προσλήψεις, τις επενδύσεις και τις δαπάνες.
«Όλα αυτά είναι προεπιλογές, απλώς προεπιλογές σε διαφορετικές ομάδες», λέει ο William G. Gale, οικονομολόγος στο Ινστιτούτο Brookings. «Αν μπορούν να το κάνουν αυτό σε βετεράνους ή γιατρούς του δημοσίου, μπορούν τελικά να το κάνουν και σε κατόχους ομολόγων».
Οι Ρεπουμπλικάνοι πρότειναν να συνδυαστεί η αύξηση του ορίου χρέους με απότομες περικοπές στις κρατικές δαπάνες. Έχουν δεσμευτεί να περισώσουν τους αποδέκτες κοινωνικής ασφάλισης, τις δαπάνες του Πενταγώνου και τα επιδόματα των βετεράνων. Αλλά αυτή η εξίσωση θα απαιτούσε απότομες μειώσεις σε άλλα προγράμματα -όπως στέγαση, καθαρισμός τοξικών αποβλήτων, έλεγχος εναέριας κυκλοφορίας, έρευνα για τον καρκίνο και άλλες κατηγορίες που είναι σημαντικές οικονομικά.
Ο νόμος για τον έλεγχο του προϋπολογισμού του 2011, ο οποίος προέκυψε από την αδιέξοδο εκείνης της χρονιάς, οδήγησε σε μια δεκαετία ανώτατων ορίων που οι προοδευτικοί επέκριναν ότι εμπόδισαν την ομοσπονδιακή κυβέρνηση να ανταποκριθεί σε νέες ανάγκες και κρίσεις.
