Στο βιβλίο του Ιεζεκιήλ (Κεφ. 47, 1-12) βρισκόμαστε μπροστά στην περιγραφή ενός ζωογόνου ποταμού∙ είναι ένα πλησίασμα στο Μυστήριο που λέγεται Άγιο Πνεύμα και Μυστήριο της Πεντηκοστής.
Ο περιγραφόμενος ποταμός μεταφέρει το ύδωρ της ζωής, ως ευλογία Θεού στη γη Χαναάν.
Ένας Ουράνιος απεσταλμένος – ξεναγός (Άγγελος) χρησιμεύει ως οδηγός του Προφήτη στην μέτρηση και ανάλυση των χώρων του Ναού.
Στο βιβλίο «ΕΚ ΤΟΥ ΑΝΕΣΠΕΡΟΥ ΦΩΤΟΣ» (Βόλος 1950) του Αρχιμ. Αυγουστίνου Καντιώτου, η ανάλυση του π. Αυγουστίνου συναρπάζει τον αναγνώστη, ως αφήγηση (ερμηνεία) ρωμαλέα του οράματος του προφήτη Ιεζεκιήλ∙ θεολογικά ρωμαλέα και υποδειγματικά λιτή η ανάλυση, που καθρεφτίζει τα δύσκολα νοήματα του οράματος.
Γράφει σχετικά:
«Ωραίαν εικόνα της σημερινής εορτής (= Πεντηκοστής) ευρίσκομεν εις τον Προφήτην Ιεζεκιήλ (Κεφ. 47). Ο προφήτης είδεν όραμα θαυμαστό. Είδε πόλιν, της οποίας τα τείχη, τα οικήματα, αι οδοί και αι πλατείαι ήστραπτον από καθαριότητα. Το όνομα της πόλεως: «Ο ΚΥΡΙΟΣ ΕΚΕΙ». Εντός της πόλεως, εις το κέντρον της πόλεως αυτής είδε Ναόν μεγαλοπρεπή. Και εκ των θεμελίων εκ της πλευράς του Ναού της βλεπούσης προς Ανατολάς, ιδού εξέρχονται ύδατα. Τα ύδατα κατ’ αρχάς ρέουν ησύχως, αθορύβως και σχηματίζουν μικρόν ποταμόν. Ο Προφήτης εισέρχεται εις τον ποταμόν. Ένας άνθρωπος που τον συνοδεύει κρατεί μέτρον και μετρά χιλίας πήχεις. Κατά μήκος των χιλίων αυτών πήχεων τα ύδατα του ποταμού έφθανον έως εις τους αστραγάλους του Προφήτου. Αλλά πέραν του σημείου τούτου ο ποταμός αυξάνεται. Ο άνθρωπος που κρατεί το μέτρον μετρεί άλλας χιλίας πήχεις και ο Προφήτης βλέπει τα ύδατα του ποταμού να αυξάνονται, να φθάνουν έως τα γόνατά του. Ο συνοδός μετρά την τρίτην χιλιάδα των πήχεων και ο ποταμός φθάνει έως εις την ζώνην. Ακόμη μία χιλιάς πήχεων και ο ποταμός ογκούται. Είναι πλέον αδιάβατος…
Ο ποταμός του Ιεζεκιήλ είναι ο Χριστιανισμός, είναι η Εκκλησία του Χριστού, της οποίας ως είπομεν, εορτάζομεν σήμερον τα γενέθλια».
Ο Μ. Βασίλειος (αναφερόμενος) στην ερμηνεία του 45 (ΜΕ’) Ψαλμού, υπογραμμίζει:
«Τις δ’ αν είη ο ποταμός του Θεού ή το Πνεύμα το Άγιον εκ της πίστεως των εις Χριστόν πεπιστευκότων εγγινόμενον τοις αξίοις; …ούτος τοίνυν ο ποταμός ευφραίνει πάσαν ομού την πόλιν του Θεού, ήτοι την Εκκλησίαν των το πολίτευμα εχόντων εν ουρανοίς» (Ομιλία στον Ψαλμό 45, P.G. 29, 422C) .
Ερμηνεία: «Ποιος δύναται να είνε ο ποταμός του Θεού, παρά το Άγιον Πνεύμα, το οποίον γεννάται εις τους αξίους διά της πίστεως εκείνων που επίστευσαν εις τον Χριστόν; …Αυτός λοιπόν ο ποταμός ευφραίνει συγχρόνως ολόκληρον την πόλιν του Θεού, δηλ. την Εκκλησίαν εκείνων που έχουν την πατρίδα των εις τους ουρανούς».
1ο Σχόλιο Ο Καθηγητής Σταύρος Ε. Καλατζάκης (Δρ. Θ.) παρατηρεί ότι «το ίδιο θέμα αναπτύσσεται και στην Κ. Διαθήκη, κατ’ επίδραση προδήλως του Ιεζεκιήλ. Στο βιβλίο της Αποκαλύψεως ο ποταμός με το ύδωρ της ζωής είναι ακριβώς όμοιος μ’ εκείνον που περιγράφεται στον Ιεζεκιήλ. Η διαφορά στις δύο περιγραφές βρίσκεται μόνο στην πηγή του ποταμού. Αν και στις δύο ο Θεός είναι ουσιαστικά η πηγή του, εντούτοις ο Ιεζεκιήλ τον είδε να εξέρχεται από το Ναό, ενώ ο Ιωάννης από το θρόνο του Θεού και του Αρνίου Του∙ «και έδειξέ μοι ποταμόν ύδατος ζωής λαμπρόν ως κρύσταλλον, εκπορευόμενον εκ του θρόνου του Θεού και του Αρνίου» (Αποκ. 22, 1) (τέλος σχολίου)
2ο Σχόλιο Η αναφορά του π. Αυγουστίνου στο όνομα της πόλεως είναι «Ο ΚΥΡΙΟΣ ΕΚΕΙ» (Γ’ Βασιλ. 8,29).
Η παράθεση του ονόματος της πόλεως στην ανάλυση του κεφ. 47, οφείλεται στην ιστορική ευρύτητα του π. Αυγουστίνου και στη γνωστή ακριβή – οξύτητα των Αγιογραφικών συνθέσεών του επί θεολογικού πεδίου. Ο μακαριστός επίσκοπος π. Αυγουστίνος είχε όλα τα τεκμήρια του κηρυκτικού χαρίσματος του Χρυσοστόμου. (τέλος σχολίου)
Ο Μ. Βασίλειος είχε συλλάβει τη συνάφεια των νοημάτων του εδαφίου του Ιεζεκιήλ και στην ερμηνεία του 45 (ΜΕ’) Ψαλμού, τονίζοντας: «του ποταμού τα ορμήματα ευφραίνουσι την πόλιν του Θεού».
Χαρτογραφώντας την πορεία της ιστορίας βλέπουμε την φόρτισή της από την πραγματικότητα της Εκκλησίας με την ακριβή άρθρωση πολυεπίπεδων θεολογικών νοημάτων από το Πνεύμα το Άγιον. Εις τον ένατον Αναβαθμόν του πλ. δ’ ήχου ο Άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης τονίζει (ερμηνεύει):
α) «Από το Άγιον Πνεύμα εχαρίσθη η αληθής και ασφαλής θεολογία τόσον εις τους Αγγέλους, όσον και εις τους ανθρώπους».
β) «Όθεν λέγει ο Μ. Βασίλειος∙ «πώς είπον τα Σεραφίμ άγιος, άγιος, άγιος Κύριος, μη διδαχθέντα παρά του Πνεύματος, ποσάκις εστίν ευσεβές την δοξολογίαν ταύτην αναφωνείν;».
γ) «Η αληθής θεολογία εχαρίσθη ακόμη και εις τους ανθρώπους από το Πνεύμα το Άγιον· διότι οι θείοι Απόστολοι εμπνευσθέντες υπό του Αγίου Πνεύματος εν τη ημέρα της Πεντηκοστής, έμαθον το μυστήριον της αληθούς θεολογίας και το υψηλόν δόγμα εδιδάχθησαν της Αγίας Τριάδος∙ οι δε Απόστολοι πάλιν μετέδωκαν αυτό εις τους διαδόχους των. (Βλέπε «ΝΕΑ ΚΛΙΜΑΞ» – ερμηνεία Ενατου Αναβαθμού του πλ. δ’ ήχου).
Εις τον ένατον Αναβαθμόν του β’ ήχου, ο Άγιος Νικόδημος καθιστά ορατές, με τρόπο εκκλησιολογικά επαρκή, σημαντικές σταθερές του γεγονότος της Πεντηκοστής. Γράφει σχετικά:
«Οι Απόστολοι έλαβον την χάριν του Αγίου Πνεύματος εν τη ημέρα της Πεντηκοστής, πλουσιωτέραν από τους Προφήτας και από τους μάρτυρας και από τους δικαίους». Τα λόγια του Μ. Βασιλείου: «του ποταμού τα ορμήματα ευφραίνουσι την πόλιν του Θεού», μπορούν να κατανοηθούν στο περιεχόμενό τους από την αμεσότητα της διδασκαλίας (ερμηνείας) του Αγίου Νικοδήμου του Αγιορείτου: «Τα χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος αναβλύζουσιν αεννάως ως ύδατα ζώντα και ποτίζουν όλην την κτίσιν· όθεν και ο Κύριος επαρομοίωσε την χάριν του Πνεύματος με το νερό· διό και έλεγεν: «εάν τις διψά, ερχέσθω προς με και πινέτω∙ ο πιστεύων εις εμέ, ποταμοί εκ της κοιλίας αυτού ρεύσουσιν ύδατος ζώντος∙ τούτο δε είπε περί του Πνεύματος ου έμελλον λαμβάνειν οι πιστεύοντες εις αυτόν» (Ιωάν. ζ’, 37). (Ερμηνεία εις τον έκτον Αναβαθμόν του δ’ ήχου)
ΝΙΚΟΣ Ε. ΣΑΚΑΛΑΚΗΣ
ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ
