Η άποψη της Ρωσίας ότι το ΝΑΤΟ δεν πρέπει να επεκταθεί περαιτέρω μέχρι το κατώφλι της Ρωσίας είναι κατανοητή.
Μια ξεχωριστή και ιδιαίτερη ειρωνεία αιωρείται πάνω από την αντιπαράθεση για την Ουκρανία. Ένας κύριος στόχος της απειλής εισβολής του Vladimir Putin είναι να διασφαλίσει ότι η χώρα δεν θα ενταχθεί ποτέ στο ΝΑΤΟ, κάτι που θα παρείχε στην Ουκρανία την προστασία του συμφώνου αμοιβαίας άμυνας της συμμαχίας. Αλλά ακόμα κι αν η Ρωσία δεν είχε συγκεντρώσει στρατεύματα στα σύνορά της, δεν υπάρχει καμία ρεαλιστική προοπτική, έστω και μεσοπρόθεσμα, ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι σύμμαχοί τους θα δέχονταν τη συγκεκριμένη χώρα στις τάξεις τους. Κατά μία έννοια, και οι δύο πλευρές συμφωνούν, εκτός από τους Ουκρανούς ηγέτες, ότι η χώρα δεν μπορεί να ανήκει στη δυτική συμμαχία.
Από τον Michael O’Hanlon/Brookings Institution
Σαφώς, το ΝΑΤΟ δεν μπορεί, ως απάντηση στις απαιτήσεις και τις απειλές του Putin, να υποσχεθεί ότι θα αρνηθεί, άνευ όρων και για πάντα, την ένταξη της Ουκρανίας στη συμμαχία. Ωστόσο, το σημείο εκκίνησης για τη διπλωματία θα πρέπει να είναι το εξής: Δεν υπάρχει περίπτωση η Ουκρανία να ενταχθεί στο ΝΑΤΟ στο άμεσο μέλλον. Οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι σύμμαχοί τους δεν θέλουν τις δεσμεύσεις ασφαλείας που θα συνεπάγονταν κάτι τέτοιο, ενώ και ορισμένα μέλη του ΝΑΤΟ θα ήταν εναντίον σε αυτή την προοπτική, άσχετα αν η Ρωσία το χρησιμοποιεί σαν κύριο επιχείρημα προκειμένου να απειλήσει με εισβολή.
Εάν θα μπορούσαμε να επινοήσουμε έναν διαφορετικό τρόπο για να διασφαλίσουμε την ασφάλεια της Ουκρανίας, η ένταξη της χώρας στο ΝΑΤΟ δεν θα ήταν πλέον αναγκαία. Και τότε η Μόσχα θα έπαιρνε το μήνυμα. Αν μη τι άλλο, για να ενισχύσουμε την αποτρεπτική μας δύναμη, θα πρέπει να ενταθεί η απειλή αυστηρής και διαρκούς οικονομικής τιμωρίας εάν η Ρωσία επιτεθεί στην Ουκρανία.
Τα πιθανά αντίποινα θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν ένα σοβαρό σχέδιο ΗΠΑ-Ευρωπαϊκής Ένωσης-ΝΑΤΟ για απογαλακτισμό της Δύσης από το ρωσικό πετρέλαιο και το φυσικό αέριο τα επόμενα πέντε χρόνια (για παράδειγμα, με επέκταση της παραγωγής των ΗΠΑ και χρήση κονδυλίων υποδομής του ΝΑΤΟ και άλλων πόρων για την κατασκευή περισσότερων τερματικών σταθμών υγρού φυσικού αερίου στη δυτική Ευρώπη). Ο Πρόεδρος Biden πρότεινε ήδη το κλείσιμο του αγωγού Nord Stream 2 που συνδέει τη Γερμανία με τη Ρωσία εάν η Ρωσία εισβάλει, αλλά η πλήρης διάλυσή του θα ήταν μια ακόμη πιο ισχυρή απάντηση.
Ωστόσο, εάν η προοπτική της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ αφαιρεθεί από το τραπέζι —αν και όχι τυπικά, ή για πάντα (όχι ακόμα τουλάχιστον)— το επίκεντρο της διπλωματίας μπορεί να επιστρέψει στην επίλυση της διαφοράς για τις δύο αποσχισθείσες περιοχές στην ανατολική Ουκρανία, την οποία επιδιώκει η Ρωσία προκειμένου να τις ελέγχει.
Κατ’ αρχήν, η διαδικασία Minsk 2, η οποία χρονολογείται από το 2014-2015 και πήρε το όνομα της από την πρωτεύουσα της Λευκορωσίας στην οποία διεξήχθησαν τότε οι συνομιλίες Ουκρανίας-Ρωσίας, έχει σχεδιαστεί για να αντιμετωπίσει αυτό το πρόβλημα. Το Minsk 2 θα εγκαθιστούσε τοπικές αρχές στις αμφισβητούμενες περιοχές, όπου η Ρωσία υποστηρίζει τους αυτονομιστές για οκτώ χρόνια σε έναν πόλεμο που άφησε περίπου 15.000 νεκρούς και την τοπική οικονομία κατεστραμμένη, μετά τη διεξαγωγή νόμιμων εκλογών. Σε αντάλλαγμα, η Ουκρανία θα ανακτούσε τον έλεγχο των περιοχών καθώς και των συνόρων μεταξύ της συγκεκριμένης περιοχής και της Ρωσίας.
Αλλά οι παράλογες απαιτήσεις της Ρωσίας έχουν καταστήσει αυτό το πλαίσιο ουσιαστικά νεκρό, καθώς και βαθιά απεχθή από τους Ουκρανούς. Η Μόσχα θέλει συνταγματικές αλλαγές που θα παρείχαν σχεδόν απόλυτη αυτονομία σε αυτές τις περιοχές, κάτι που θα παρείχε τόση δύναμη στο ομοσπονδιακό σύστημα που οι ηγέτες στο Donbas θα μπορούσαν να ασκήσουν βέτο σε μελλοντικές αποφάσεις εξωτερικής πολιτικής της Ουκρανίας. Η Ρωσία θέλει επίσης να παραχωρηθεί η αυτονομία προτού η Ουκρανία ανακτήσει τον έλεγχο των συνόρων της.
Ο Γάλλος Πρόεδρος Emmanuel Macron πιέζει για την εφαρμογή του Minsk 2, αλλά οι Ηνωμένες Πολιτείες θα μπορούσαν να επαναβεβαιωθούν και να πρωτοστατήσουν σε μια νέα διπλωματική πρωτοβουλία, επιδιώκοντας να καταστήσουν τους όρους της συμφωνίας πιο λογικούς για τους Ουκρανούς.
Ο Putin μέχρι τώρα ήταν αμετακίνητος στις απαιτήσεις του για το Donbas. Αλλά μπορεί να αλλάξει γνώμη εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες του υποδείξουν ιδιωτικά ότι ένα λειτουργικό νέο σύστημα ασφαλείας για την Ουκρανία, ένα που, προφανώς, θα περιλάμβανε την επαληθεύσιμη αναχώρηση των ρωσικών στρατευμάτων από τις αυτονομιστικές περιοχές, θα βοηθούσε να καταστήσει περιττή την ένταξη της χώρας στο ΝΑΤΟ.
Φυσικά, ο Biden δεν μπορεί να μιλήσει και να δεσμεύσει τις αποφάσεις μελλοντικών Αμερικανών προέδρων. Αλλά μπορεί να δώσει μια υπόσχεση που να καλύπτει το υπόλοιπο της προεδρίας του. Μπορεί επίσης να ζητήσει από άλλα κράτη του ΝΑΤΟ να δώσουν την ίδια υπόσχεση, μερικά από αυτά δημοσίως. Αυτή η διπλωματική υπόσχεση δεν θα ήταν η δεσμευτική δέσμευση που επιδιώκει ο Putin, αλλά δεδομένων των τεράστιων αρνητικών πλευρών του πολέμου για εκείνον, που θα περιελάμβανε δυνητικά σκληρές μάχες καθώς και αυστηρή οικονομική τιμωρία, μπορεί να είναι αρκετή για να προσφέρει μία διέξοδο από την τρέχουσα κρίση (Το θέμα της Κριμαίας θα πρέπει να τελειώσει. Η Ρωσία, η οποία την κατέλαβε το 2014, δεν θα την επιστρέψει ποτέ).
Μετά την επίτευξη συμφωνίας για το ζήτημα των αποσχισμένων περιοχών και έπειτα από την αποχώρηση των ρωσικών στρατευμάτων, με επιτόπια παρακολούθηση από τον Οργανισμό για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη, οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι σύμμαχοί τους θα τερματίσουν τις αποστολές στρατιωτικής βοήθειας προς τις ένοπλες δυνάμεις της Ουκρανίας. Ορισμένες κυρώσεις στη Ρωσία θα αναστέλλονταν και στη συνέχεια θα αίρονταν.
Το να λέμε ότι η Ουκρανία δεν θα ενταχθεί σύντομα στο ΝΑΤΟ (αν ποτέ) δεν είναι παραχώρηση προς τον Putin, αλλά αναγνώριση της πραγματικότητας. Η ένταξη ενός νέου έθνους στη Δυτική Συμμαχία απαιτεί ομόφωνη ψηφοφορία από τα 30 σημερινά μέλη, και η ιδέα της αποδοχής της Ουκρανίας ήταν αμφιλεγόμενη ακόμη και όταν το ΝΑΤΟ είπε, το 2008, ότι η πόρτα ήταν ανοιχτή στο Κίεβο (Η προσφορά δεν περιλάμβανε κανένα χρονοδιάγραμμα και καμία προσωρινή εγγύηση ασφαλείας).
Ορισμένοι επικριτές της προσέγγισης που σκιαγραφείται εδώ θα έλεγαν ότι παραβιάζει την πολιτική «ανοιχτών θυρών» του ΝΑΤΟ, σύμφωνα με την οποία χώρες στην Ευρώπη που πληρούν τα πρότυπα για ένταξη, συμπεριλαμβανομένης μιας δημοκρατικής κυβέρνησης, μιας ελεύθερης οικονομίας και του πολιτικού ελέγχου του στρατού, υποτίθεται ότι κερδίζουν το δικαίωμα για συμμετοχή.
Αλλά αυτή η πολιτική, όπως κοινώς κατανοείται, δεν έχει βάση στη συνθήκη της συμμαχίας. Το κύριο άρθρο της συνθήκης καθιστά σαφές ότι οι μελλοντικές προσκλήσεις για ένταξη θα πρέπει να εκδίδονται μόνο εάν ενισχύουν την ασφάλεια της ευρύτερης περιοχής του Βόρειου Ατλαντικού. Είναι σαφές ότι η προοπτική ένταξης της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ δεν κάνει κάτι τέτοιο.
Ως μέρος της συμφωνίας, η Μόσχα θα πρέπει να αναγνωρίσει το δικαίωμα της Ουκρανίας σε άλλες μορφές συμμετοχής σε διεθνείς οργανισμούς, συμπεριλαμβανομένης ίσως της ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση κάποια στιγμή. Και δεν θα πρέπει να υπάρξει συμβιβασμός σε κάτι τέτοιο. Το όραμα για μια νέα τάξη ασφαλείας στην Ανατολική Ευρώπη δεν μπορεί να επιτραπεί να μοιάζει με τη Γιάλτα, τη διάσκεψη του 1945 που συνήθως κατηγορείται για την κάθοδο του Σιδηρούν Παραπετάσματος στην Ανατολική Ευρώπη μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η άποψη της Ρωσίας ότι το ΝΑΤΟ δεν πρέπει να επεκταθεί περαιτέρω μέχρι το κατώφλι της Ρωσίας είναι κατανοητή. Η προφανής επιθυμία της για μια νέα σφαίρα επιρροής στην Ευρώπη δεν είναι…
