Δικηγόρος Θεσσαλονίκης
pitsiorlaw@hotmail.com
1. Παραμονές εθνικών εκλογών και το 2019 και το 2023, ψηφοφόροι ζητούσαν απελπιστικά από ραδιοφωνικούς παραγωγούς: «πείτε μας τι να ψηφίσουμε». Με θλίψη θυμάμαι ότι στις εθνικές εκλογές Μάιο 2023 έφτασαν στο εκλογικό τμήμα εκλογείς μουδιασμένοι που μέχρι εκείνη τη στιγμή δεν ήξεραν τι θα ψήφιζαν.
2. Όσοι είναι κοντά σε πολιτικά πρόσωπα, όσοι ψηφίζουν πάντα για το στενό ατομικό ή οικογενειακό τους συμφέρον αγνοώντας το συμφέρον της χώρας, οι καλωδιωμένοι, οι εγωιστές, οι αντιδραστικοί, ανεξαρτήτως μόρφωσης, δεν χρειάζονται βοήθεια. Ποιοι ψηφοφόροι άραγε χρειάζονται βοήθεια για να ψηφίσουν;
3. Για να καταλήξεις με ένα άλλο κείμενο θα έπρεπε να μαζέψεις πληροφορίες και να τις αξιολογήσεις. Κομματάκι δύσκολο στη πράξη. Αυτός εδώ ο μικρός οδηγός λέει όχι τι να ψηφίζεις, αλλά πώς να ψηφίζεις. Είναι εύκολα κατανοητός, εύκολα εφαρμόσιμος. Για όσους ψηφοφόρους, αναποφάσιστους και δεκτικούς, χρειάζονται βοήθεια, προτείνω τρεις κανόνες συμπεριφοράς σύντομα εκφρασμένους αλλά με πολύ υπολογιστικό υπόβαθρο για όλες τις εκλογές: εθνικές, τοπικές, ευρωπαϊκές. Εννοείται ότι τους εφαρμόζω και εγώ. Ο πρώτος είναι ο βασικός. Οι άλλοι δύο, παραλλαγές μεταξύ τους, συμπληρώνουν τον πρώτο. Μιλάμε για πλέγμα.
Κανόνας 1: Να πηγαίνεις να ψηφίζεις, χωρίς δισταγμό!
4. Ο κανόνας 1 μοιάζει κοινότοπος αλλά δεν είναι, διότι οι πολλοί ψηφοφόροι αγνοούν τα βασικά. Ώριμος ραδιοφωνικός παραγωγός δηλώνει σταθερά ότι δεν έχει πάει ποτέ να ψηφίσει. Για άλλους τι μένει; Αρκετές εκλογικές ιδέες και εκτιμήσεις φαίνονται σκουπίδια αν ληφθούν υπόψη, όπως πρέπει, οι ψυχροί αριθμοί. Ορίστε γιατί. Ανάμεσα σε όλους τους εκλογικούς αριθμούς -εγγεγραμμένοι ψηφοφόροι, ψηφίσαντες, άκυρα, λευκά, έγκυρα ψηφοδέλτια- ο μόνος κρίσιμος αριθμός πάνω στον οποίο γίνονται όλοι οι υπολογισμοί είναι ο τελευταίος. Έτσι λέει η εκλογική νομοθεσία. Τα έγκυρα ψηφοδέλτια δίνουν τη βάση υπολογισμού της εκλογικής δύναμης κομμάτων / υποψήφιων. Αυτός ο αριθμός σημαίνει ό,τι ποσοστό ψηφοφόρων και να ψηφίσει, αποτελέσματα και νικητές θα υπάρξουν οπωσδήποτε. Σημαίνει, επίσης, όσα ποσοστά αποχής, λευκών και άκυρων και να υπάρξουν, δεν έχουν κανένα αποτέλεσμα. Συντριπτικά ποσοστά αποχής και λευκών δεν μπορούν να έρθουν λόγω του αριθμού υποψηφίων και παρατρεχάμενων. Όποιος υποστηρίζει άλλα είναι ένα από τα τρία: ρομαντικός, άσχετος, πονηρός. Η μόνη βάση υπολογισμού είναι τα έγκυρα ψηφοδέλτια. Εάν συγκρατήσεις αυτό το πρώτο θα ξεκαθαρίσεις τον ορίζοντά σου και θα θέλεις να πηγαίνεις να ψηφίζεις.
5. Όσοι θυμούνται από το σχολείο τον παρονομαστή στα κλάσματα κατανοούν για ποιο πράγμα μιλούμε. (Τα) έγκυρα ψηφοδέλτια είναι κάθε φορά ο παρονομαστής των εκλογών. Αυτό σημαίνει ότι, απέναντι στις εκλογές, εάν θέλεις να τις επηρεάζεις είσαι υποχρεωμένος και να πηγαίνεις να ψηφίζεις και να ψηφίζεις θετικά. Αποχή, λευκά και άκυρα είναι σκαρταδούρα! Είτε σου αρέσει είτε όχι αυτή είναι η κατάσταση, όχι άλλη.
6. Συνέπεια του παρανομαστή είναι ότι όσο μεγαλύτερος είναι αυτός ο αριθμός (τα έγκυρα ψηφοδέλτια) τόσο μικραίνει το ποσοστό και οι βουλευτές που παίρνει το πρώτο κόμμα, αυξάνονται δε τα ποσοστά και οι βουλευτές των άλλων κομμάτων. Και αντίστροφα: όσο μικραίνει ο παρονομαστής τόσο ευνοείται το πρώτο κόμμα και μειώνεται η δύναμη των μικρών. Αυτά συμβαίνουν λόγω των νομικών ρυθμίσεων και της λειτουργίας / (κατά)χρησης των αριθμών (πλειοψηφικό σύστημα, bonus, κατανομές, υπόλοιπα, στρογγυλεύσεις). Απέναντι στους 3 κανόνες δεν χρειάζονται εδώ λεπτομέρειες.
7. Εκτός από ένα πρακτικό πρόβλημα που ο καθένας μπορεί να έχει τη μέρα των εκλογών και να μην μπορεί να ψηφίσει, πολύ συχνά, ο κανόνας 1 «να πηγαίνεις να ψηφίζεις, χωρίς δισταγμό» έχει εναντίον του δύο τεράστια εμπόδια. Είναι δύο αντιλήψεις ολότελα εσφαλμένες, που δημιουργούν ομίχλη και πρέπει κάποτε να φύγουν από το μυαλό σου.
8. Εμπόδιο πρώτο: ξανά πρόσφατα, άκουσα από 55χρονο πτυχιούχο πανεπιστημίου κάτι που κουβαλούν πολλοί: «οι αμερικανοί τις ανεβάζουν, οι αμερικανοί τις κατεβάζουν τις ελληνικές κυβερνήσεις». Όσοι λένε αυτό και παρόμοια κάνουν ένα καθαρό σφάλμα: oι αμερικανοί δεν μπαίνουν στο παραβάν. Στο παραβάν μπαίνεις εσύ, μόνος σου. Για ό,τι κάνεις εκεί μυστικά δεν μπορεί να φταιν οι άλλοι. Οι αμερικανοί μπορεί να επεμβαίνουν πριν προωθώντας πρόσωπα, αλλά εσύ έχεις τον τελικό λόγο στο παραβάν μόνος σου.
9. Ας είμαστε πιο ακριβείς, πιο δίκαιοι: πριν από σένα, τη πρώτη μεγάλη πολιτική ευθύνη την έχουν οι εκλέκτορες, όταν πρόκειται για πολιτικά κόμματα. Είσαι και εκλέκτορας; Όταν εκείνοι επιλέγουν πρώτοι αρχηγό κόμματος μεταξύ αρκετών, οι επιλογές σου ως ψηφοφόρου περιορίζονται σε μία και η ευθύνη σου ως εκλογέας έρχεται δεύτερη. Τότε εσύ ψηφίζεις όχι αρχηγό, αλλά αρχηγό-κόμμα τον οποίο μπορεί και να μην θέλεις.
1Κι εγώ έχω συμβούλους. Ένας που διάβασε τον οδηγό (τον ευχαριστώ θερμά) πρότεινε να σημειωθεί το άρθρο 51 § 5 του Συντάγματος. Δεν χαλάμε χατίρι. Το άρθρο έχει ως εξής: «Η άσκηση του εκλογικού δικαιώματος είναι υποχρεωτική.» Περιττό να πω ότι ο οδηγός δεν σχολιάζει το άρθρο 51 § 5 ούτε το λαμβάνει υπόψη.
10. Εμπόδιο δεύτερο: για να δικαιολογήσουν την στάση αποχής τους κάποιοι λένε στον εαυτό τους και στους άλλους: «και να πάω να ψηφίσω δεν θα αλλάξει τίποτα». Χωρίς να χρειάζεται να αποφασίσουμε εδώ αν το πρόβλημα λέγεται αδιαφορία, απογοήτευση, απελπισία ή έλλειψη αντίληψης της δύναμης της ψήφου, το πρόβλημα είναι και πάλι κύρια αριθμητικό. Η ατομική ψήφος είναι λιλιπούτια και ο καθένας τη μέρα των εκλογών αναμετράται με τον εαυτό του αλλά τόσο συμπαγής που σωρευόμενη με τις ψήφους των άλλων καθορίζει την πολιτική κατάσταση και τη δική σου για 4 έτη και βάλε (βλ. ξανά τις παραγράφους 4 και 6 πιο πριν).
11. Συμπέρασμα: oι εκλογές είναι ζήτημα πρωτίστως αριθμητικό. Αν θέλεις να επηρεάζεις το αποτέλεσμα είσαι υποχρεωμένος να πηγαίνεις να ψηφίζεις και να ψηφίζεις θετικά. Θετικά σημαίνει όχι λευκό, όχι άκυρο, αλλά μόνο έγκυρη ψήφο σε κάποιο κόμμα.
Κανόνας 2: Τιμώρησε, τιμώρησε ενεργητικά, αδίστακτα!
12. Η ψήφος ανά 4 έτη έχει και αυτό το νόημα αλλά δεν το ξέρεις. Χωρίς τιμωρία, οι πολιτικοί ζουν χωρίς φόβο και συνεχίζουν να κάνουν τα ίδια και χειρότερα. Πρόσεξες ότι η τωρινή ελληνική κυβέρνηση στην δεύτερη τετραετία έχει 62+1+1 υπουργούς για 10.000.000 κατοίκους; Ο γείτονας με είκοσι χρόνια στην εξουσία ανέβηκε στη σκηνή και παρουσίασε 17 υπουργούς μόνο, για 85.000.000. Οι δύο κυβερνήσεις εκλέχθηκαν την ίδια περίοδο. Τι καταλαβαίνεις από αυτό; Αν αρχίσεις να τιμωρείς, οι επόμενοι πολιτικοί θα προσαρμοστούν σταδιακά στην αυστηρότητά σου. Αν θέλουν επανεκλογή θα αναγκαστούν να αλλάξουν συμπεριφορά.
13. Τι είναι θετική στάση το είπαμε πριν. Πρέπει να πηγαίνεις να ψηφίζεις. Με αποχή, λευκό και άκυρο που δεν μπαίνουν στον παρονομαστή, ό,τι και να σου πουν πολιτικοί και δημοσιογράφοι, δεν τιμωρείται κανείς πολιτικός. Πολιτικοί θα εκλεγούν όποια κι αν είναι η έκταση της αποχής και των λευκών. Άρα, αν θέλεις να τιμωρείς θα το κάνεις μόνο ψηφίζοντας κάποιο άλλο κόμμα/υποψήφιο. Ακόμη πιο επιτυχημένος θα είσαι εάν φροντίζεις η ψήφος σου να πηγαίνει σε κόμμα που περνά το όριο αποκλεισμού και μπαίνει στη Βουλή. Εσύ δεν είσαι που μιλάς για ατιμωρησία στη χώρα; Ελάχιστα μπορείς να κάνεις μόνος σου ή με άλλους με νομικά μέσα. Με τη λιλιπούτια ψήφο σου συντονισμένα έχεις τεράστια δύναμη άμεσα, αλλά μία στα 4 έτη.
14. Ας το ξαναπούμε. Τιμωρώ ενεργητικά στις εκλογές δεν γίνεται με αποχή, λευκό, άκυρο, διότι αυτά, είτε σου αρέσουν είτε όχι, δεν έχουν καμία επιρροή στις εκλογές. Τιμωρώ σημαίνει υποχρεωτικά ότι πηγαίνω και ψηφίζω κάποιο άλλο κόμμα/υποψήφιο, που μπαίνει στη Βουλή. Τέτοια στάση την επιβάλλει ένας, μοναδικός αριθμός (κανόνας 1).
Κανόνας 3: Μία τετραετία και δρόμο!
15. Δεν είναι όλοι οι ψηφοφόροι διάνοιες για να κρίνουν με γνώση και αναλυτική λογική. Οι περισσότεροι ψηφοφόροι έχουν λυπηρά χαμηλή έως πολύ χαμηλή μόρφωση. Για τους τελευταίους, που είναι ταυτόχρονα δεκτικοί, γράφηκε ο οδηγός. Ο κανόνας 3 λειτουργεί ως εξής: αν δεν είσαι σίγουρος, αν η διαίσθησή σου δεν σου το λέει, ότι ένας εκλεγμένος έχει ενεργήσει φανερά υπέρ της χώρας ή του τόπου σου, θεώρησέ τον ακατάλληλο. Δεν χρειάζεται να το ζορίσεις. Δεν χρειάζεται να βασανίζεσαι με δεύτερες σκέψεις, τις υποσχέσεις του ή τις βεντέτες στο ψηφοδέλτιο. Πρέπει αυτόματα, αδίστακτα, ψυχρά, να βρεις τον επόμενο. Ο κανόνας 3 «μία τετραετία και δρόμο» αλλιώς λέγεται διακόπτης. Πρέπει να ανακόπτεις την αρνητική δράση ενός πρωθυπουργού, βουλευτή, δημάρχου, πριν γίνει χειρότερη. Ας το πούμε και με άλλο τρόπο: ψηφίζοντας στην Ελλάδα, δεν μιλούμε με θετικούς όρους. Μιλούμε με όρους μικρότερου κακού.
16. Οι άνθρωποι μεγαλύτερης ηλικίας έχουν ίσως υπέρ τους τη πείρα. Ολίγη απόδειξη του κανόνα 3 για νεαρότερους. Το 2012 κόπηκαν από το δημόσιο χρέος της χώρας 105,4 δις εύρα τουλάχιστον. Όμως, το 2023 έκλεισε στα 406,52 δις, περίπου 167% του ΑΕΠ. Το δημόσιο χρέος σχηματίζεται από τα ετήσια ελλείμματα. Είναι σαν ένας τοίχος ψηλός χτισμένος ανά έτος με μικρά μαύρα τούβλα. Σε ένα ή μερικά έτη δεν δημιουργείται. Έξι δις χρέος προστέθηκαν το 2023 παρά το αιματηρό υπερπλεόνασμα 3,9 δις, ενώ η πρόβλεψη της κυβέρνησης ήταν για μείωση 11,5 δις. Στα τέλη 2022 έκλεισε στα 400,28 δις. Στα τέλη 2021 ήταν 388,34 δις. Η εξέλιξη και το μέγεθος του δημόσιου χρέους λένε ότι λίγο έως πάρα πολύ, σταθερά σχεδόν όλοι οι πρωθυπουργοί τις τελευταίες δεκαετίες έχουν ενεργήσει σε βάρος της χώρας. Ως αποτέλεσμα, η ποιότητα ζωής των πολλών έχει καταργηθεί και η ζωή μπαίνει όλο και πιο βαθειά στο βούρκο. Α, να μην το ξεχάσω. Δες μόνος σου πόσα εκατοντάδες εκατομμύρια έχουν φτάσει τα χρέη ορισμένων κομμάτων. Εκτίμησε μόνος σου τι σημαίνει ασήκωτο δημόσιο χρέος χώρας και ταυτόχρονα παρόμοιο χρέος κυβερνώντος κόμματος.
17. Η δεύτερη τετραετία απελευθερώνει έναν πολιτικό από κάθε άγχος για το μέλλον του. Καλά κρυμμένα σχέδια, αλαζονεία, χαλάρωση, θα βγουν στη δεύτερη. Κατάλαβες γιατί ο τωρινός έχει κάνει 62+1+1 υπουργούς; Κατάλαβες πώς επέβαλε ωμά εξωπραγματικούς και εξωσυνταγματικούς φόρους κλοπής στους ελεύθερους επαγγελματίες (και όχι μόνο) μετά από κλείσιμο γραφείων και επιχειρήσεων επί δυόμισι χρόνια; Κατάλαβες πώς ανάμεσα σε τόσα πολλά και σοβαρά προβλήματα μπόρεσε να βρει χρόνο να ασχοληθεί αχρείαστα με τους ομοφυλόφιλους και να κάνει τη χώρα άνω κάτω; Κατάλαβες γιατί έχει μοιράσει 3-4 φορές, και μοιράζει, δεκάδες εκατομμύρια σε ΜΜΕ; Κατάλαβες πώς έστειλε αμέτρητες νταλίκες με στρατιωτικό υλικό, ξανά πρόσφατα, στην Ουκρανία ωσάν η Ελλάδα να είναι Λουξεμβούργο; Τίποτε από αυτά δεν είχε πει προεκλογικά. Κατάλαβες γιατί η ευρωβουλή εξέδωσε καταδικαστικό ψήφισμα και έκανε αρνητικές εκθέσεις;
18. Σοβαρή αιτία των δεινών σου είναι ο κομματικός ανταγωνισμός. Όταν έρχεται ο χρόνος μια κυβέρνηση να χάσει την εξουσία στρώνουν οικονομικά το δρόμο για τους επόμενους έτσι ώστε αυτοί να μην έχουν τα περιθώρια να ενεργήσουν θετικά για να μπορούν οι πρώτοι να επανέλθουν γρηγορότερα. Με τον τρίτο κανόνα ψηφοφόρε μου επεμβαίνεις στον κομματικό ανταγωνισμό και σταματάς τα αποτελέσματά του. Για αυτό μάθε να τιμωρείς. Μία τετραετία και δρόμο. Κόβοντας με το διακόπτη σου τη δεύτερη τετραετία από έλληνα πολιτικό για τον οποίο δεν είσαι σίγουρος ότι έχει ενεργήσει καθαρά θετικά, ανακόπτεις πολλά άλλα κακά για τη χώρα, το τόπο σου και τον εαυτό σου.
19. Κάτω από τα πολλά λόγια, η δημοκρατία είναι υπόθεση αριθμητική. Βασιζόμενη στον κομματικό ανταγωνισμό δημιουργεί τεράστια αρνητικά κόστη. Το ίδιο συμβαίνει σε όλες τις δυτικές δημοκρατίες. Για αυτό χρειάζεται να γυρνάς τον διακόπτη σου συχνότερα.
20. Εμπόδιο υπάρχει για να εφαρμόσεις και τους κανόνες 2 και 3. Κάποιοι ευνοημένοι και προπαγανδιστές, κάποιοι απελπισμένοι λένε -όταν πρόκειται για εθνικές εκλογές- «δεν υπάρχει άλλος, ποιον να ψηφίσω;». Εσύ ψηφοφόρε μου εφάρμοσε αυτόματα, τυφλά, τους τρεις κανόνες και εάν δεν υπάρχει άλλος και μέχρι να εμφανιστεί άλλος, οι αρχηγοί των κομμάτων που μπαίνουν στη βουλή αν δεν μπορούν να σχηματίσουν κυβέρνηση ας ορίσουν κυβέρνηση τεχνοκρατών. Μία τεχνοκρατική κυβέρνηση με ελάχιστες ικανότητες και με αυτοπεριορισμούς, χωρίς πολλά περιθώρια για διαφθορά και κλοπή, θα ενεργήσει πολύ καλύτερα από επαγγελματίες πολιτικούς, οι οποίοι σκέφτονται με το στόμα και ενεργούν μόνο για το συμφέρον τους. Η χειρότερη τεχνοκρατική κυβέρνηση δεν μπορεί να είναι χειρότερη από την καλύτερη κοινοβουλευτική ελληνική κυβέρνηση.
21. Ας συνοψίσουμε. Απέναντι στις εκλογές, όποια στάση και να έχεις, είσαι υποχρεωμένος να πηγαίνεις να ψηφίζεις και να ψηφίζεις θετικά. Εφόσον η αποχή, τα λευκά και τα άκυρα ψηφοδέλτια δεν υπολογίζονται, δεν έχουν κανένα αποτέλεσμα. Άρα, μη πηγαίνοντας στις κάλπες δεν επηρεάζεις τίποτε. Επιπλέον, αν δεν μάθεις να τιμωρείς ενεργητικά, τίποτα δεν θα αλλάξει. Ενώ έχουμε ακόμη αναπάντητο το ερώτημα με το αυγό και τη κότα, έχει και η ελληνική δημοκρατία το αναπάντητο ερώτημά της: οι πολιτικοί φταίνε ή οι ψηφοφόροι για τη σημερινή κατάσταση; Ενώ οι πολιτικοί παίρνουν τις αποφάσεις και οδηγούν τα πράγματα, εσύ πρώτος τους δίνεις ξανά και ξανά τη δύναμη να το κάνουν.
22. Με τα άλματα και τα σκοτάδια της τεχνολογίας, με την αύξηση της δύναμης λίγων ιδιωτών και άτυπων και μυστικών φόρουμς, με περίεργες διεθνείς ατζέντες τις οποίες εθνικοί πολιτικοί καταπίνουν, ο χρόνος και τα σοβαρά προβλήματα τρέχουν δραματικά σε βάρος σου. Δεν έχεις περιθώρια να δίνεις δεύτερες ευκαιρίες στους ίδιους πολιτικούς και να κάνεις δεύτερα λάθη.
23. Για αυτό, ψηφοφόρε, βάλε στη μνήμη σου τους τρεις κανόνες για να μπορείς να ψηφίζεις χωρίς άγχος, αυτόματα και θετικά. Και συντονίσου. Γίνε μέλισσα!
