Μέρος Α’
Συμπτωματικά στις 2.10.2026 ο συνάδελφος Μάριος Πούλλαδος ανήρτησε μια έκθεση της CIA του 1965 και μιαν άρτια ανάλυσή της από την ΑΙ. Αξίζει να διαβαστεί σε συνδυασμό με το σημερινό μου άρθρο, το οποίο είναι μέρος μεγάλης έρευνάς μου, προ ετών, στα βρετανικά αρχεία του Φόρεϊν Όφις και των βρετανικών μυστικών υπηρεσιών. Μικρό μέρος της οποίας δημοσιεύθηκε πριν από χρόνια στη «Σημερινή», προτού εμφανιστεί η δυναμική της ΑΙ.
«Έκθεση CIA 1965: Πώς η ΕΣΣΔ ‘‘έπαιζε’’ με Μακάριο-ΑΚΕΛ-Άγκυρα κατά της Ένωσης»
https://www.sigmalive.com/news/kypriako/1331538/cia-moskha-kipriako-draft
Ρωσική υποκίνηση
31.12.1963 – Ο πρέσβης της Σοβιετικής Ένωσης στην Κύπρο εξέφρασε στον Μακάριο την υποστήριξη της χώρας του στην πρόθεσή του να πετάξει τα δεσμά της Ζυρίχης. Αμέσως μετά ο Μακάριος προέβη σε δήλωση για κατάργηση της Συνθήκης Εγγυήσεως…
1.1.1964 – Μακάριος στη σοβιετική «Πράβδα»: Εξέφρασε την ευγνωμοσύνη των Κυπρίων στον σοβιετικό Τύπο για την αντικειμενική αντιμετώπιση των γεγονότων στην Κύπρο. Τόνισε πως θα έκαναν ό,τι δυνατόν για εξόντωση των αιτιών που έδωσαν το χάος… και διάλυση των Συμφωνιών μέσω των Ηνωμένων Εθνών…
1.1.1964 – Ο Μακάριος μονομερώς κατήργησε τις Συνθήκες Συμμαχίας και Εγγυήσεως, όμως πείσθηκε από τον Βρετανό Υπ. Κοινοπολιτείας Duncan Sandys (που βρισκόταν στην Κύπρο), μερικώς να αποσύρει χαρακτηρίζοντας την απόφαση ως ‘‘δήλωση προθέσεως’’.
3.1.1964 – Το Λονδίνο ξεκινά σχέδια ανασύστασης της ΚΔ σε ομόσπονδο σύστημα με δύο συνιστώντα κράτη.
16.1.1964 – Ο Ρ. Ντενκτάς στο Λονδίνο απαιτεί γεωγραφική ομοσπονδία, ανταλλαγή πληθυσμών κ.λπ., όπως ζητούσε η Άγκυρα.
Απρίλιος 1964 – Τουρκοκυπριακές επίσημες προτάσεις για Ομοσπονδία με 37% του εδάφους τουρκικό.
1964/65 – Ρωσική υποστήριξη κατά πόδας
Η Σοβιετική Ένωση υποστήριξε τρεις φορές την ύπαρξη «δύο εθνικών κοινοτήτων» στην Κύπρο. Α) Σε ανακοινωθέν της του Νοεμβρίου 1964, Β) σε δήλωση του Υπ. Εξωτερικών της Andrei Gromyko και γ) στην ομιλία του Nikolai Podgorny, στην Τουρκική Εθνοσυνέλευση στις 5.1.1965. Στις 21.1.1965 ο A. Gromyko δήλωσε ότι η ομοσπονδία είναι μια πιθανή μορφή συντάγματος για την Κύπρο. Ακολούθησε πρόσκληση προς τον Τούρκο Υπ. Εξωτερικών Feridun Erkin να επισκεφθεί τη Μόσχα…
Η σοβιετική στάση αρχικά καταπιέστηκε από το κυπριακό Τύπο, οι Τούρκοι όμως ήταν κατενθουσιασμένοι. Και όταν τελικά οι εφημερίδες άρχισαν να επικρίνουν τη στάση της Μόσχας, η σοβιετική πρεσβεία στη Λευκωσία εξοργίστηκε γιατί τόλμησαν κάποιοι να τους επικρίνουν…
Στις 23.1.1965, αντιδρώντας ο Έλληνας Πρωθυπουργός Γεώργιος Παπανδρέου, δήλωσε: «Εκφράζω όχι μόνο τη λύπη μου αλλά και την έκπληξή μου για τη δήλωση του Σοβιετικού Υπ. Εξωτερικών γιατί στην Κύπρο οι προϋποθέσεις για Ομοσπονδία δεν υπάρχουν… Το σύνολο της τουρκοκυπριακής μειονότητας στην Κύπρο είναι μόνο 18%… Η Κύπρος είναι μια μεγάλη ελληνική νήσος, στην οποία βρίσκεται μια μικρή τουρκική κοινότητα, η οποία οπωσδήποτε έχει δικαίωμα προστασίας που παραχωρείται σε μειονότητες…». Αφού την προηγούμενη είχε ήδη επικρίνει λέγοντας: «Οι προτάσεις Gromyko δεν λύνουν το πρόβλημα… Μήπως προσυπογράφει ο κ. Gromyko τις απαράδεκτες θεωρίες της Άγκυρας για καταναγκαστική μετακίνηση πληθυσμών για να επιτευχθεί μια τεχνητή πλειοψηφία; Γνωρίζει ότι αν δεν εκδιωχθούν διά της βίας Έλληνες από τα σπίτια τους δεν φθάνει η μετακίνηση Τούρκων από τα χωριά τους που επιδιώκουν οι Τούρκοι τρομοκράτες; Θα πρέπει να υποθέσουμε ότι, σε μια εποχή που στην ίδια την Σοβιετική Ένωση ο γερμανικός πληθυσμός των Ουραλίων ο οποίος είχε διά της βίας ξεριζωθεί την εποχή του Στάλιν, τώρα επιστρέφει στα σπίτια του, στην Κύπρο θέλουν να επιβληθούν πρωτόγονες μέθοδοι που είναι αναχρονιστικές με τα σημερινά δεδομένα». (Βιβλίο Φ.Α. «Συνωμοσία», Λευκωσία, 1996).
Αντιδράσεις υπήρξαν και από τον Πρόεδρο Μακάριο, τον Υπ. Εξωτερικών, Σπ. Κυπριανού, ακόμα και από το ΑΚΕΛ… Και, όμως, ήταν ακριβώς αυτήν την τουρκική πολιτική που υποστήριξε η Μόσχα κατά τις δύο τουρκικές εισβολές του 1974, ευθυγραμμισμένη με το Λονδίνο και την Άγκυρα.
Εκδίωξη Ελληνικής Μεραρχίας (1967) και Έλληνες Αξιωματικοί (1974)
Βρετανική στάση
4.12.1967 – Πρώτη προτεραιότητα η ενθάρρυνση της πλήρους αποχώρησης όλων των υπολοίπων ελληνικών δυνάμεων και των αξιωματούχων στην Εθνική Φρουρά. «Αν επιτευχθεί -και οι διαφορές μεταξύ Τουρκίας και Ελληνοκυπρίων έστω και αν συνεπάγονται χρήση βίας- θα υπάρχει λιγότερη πιθανότητα πολέμου μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας… Ο Μακάριος να είναι πιο υπεύθυνος προς τις τουρκικές απαιτήσεις για ξήλωμα της Εθνικής Φρουράς… Να κρατήσουμε την πίεση πάνω στον Μακάριο να ξεφορτωθεί την Εθνική Φρουρά…».
«…Η απόσυρση των ελληνικών στρατευμάτων και η ανικανότητα της Ελληνικής Αεροπορίας να επέμβει αποτελεσματικά πάνω από το νησί (κάτι που η Ελληνική Κυβέρνηση αναγκάστηκε να αναγνωρίσει τον περασμένο Νοέμβριο, 1967) σίγουρα σημαίνει ότι η Ελλάδα δεν μπορεί πλέον τώρα να συμμετέχει σε μάχη στο νησί…».
(Υπενθυμίζεται ότι ο Μακάριος ζήτησε την αποχώρηση των Ελλήνων Αξιωματικών το 1974 και στις 17.7.1974 είπε στους Βρετανούς ότι σκεφτόταν διάλυση της Εθνικής Φρουράς…).
Σοβιετική στάση
Τον Νοέμβριο του 1967 η Τουρκία, εκβιάζοντας ότι θα εισέβαλλε στην Κύπρο, απαίτησε την άμεση αποχώρηση της Ελληνικής Μεραρχίας. Η Μόσχα, με παντιέρα την υποστήριξη της Ανεξαρτησίας τής Κύπρου, στήριζε το τουρκικό αίτημα για τα δικά της συμφέροντα. Στις 4.12.1967 ο Βρετανός ΄Υπ. Αρμοστής στη Λευκωσία έγραψε πως οι τουρκικές απειλές για εισβολή είχαν ενθαρρυνθεί από τη Μόσχα.
Τρεις δηλώσεις του Σοβιετικού Πρέσβη στην Άγκυρα
1) Στις 17 Νοεμβρίου 1967, μετά από συνάντηση με τον Τούρκο Υπουργό Εξωτερικών Τσακλαγιαγκίλ:
«Συζητήσαμε το Κυπριακό. Έδωσα τις απόψεις μου στον Υπουργό… Εάν μοναρχικοί και φασίστες εμφανιστούν ως επιθετικοί, η συμπεριφορά μας θα διαμορφωθεί ανάλογα… Ο Γρίβας τώρα παραιτήθηκε απ’ όλα όσα έκανε, αποσύρθηκε από τα μέρη που κατέλαβε και παρέδωσε τον οπλισμό στα Ηνωμένα Έθνη».
2) Στις 23 Νοεμβρίου, μετά από συνάντηση με τον Τούρκο Πρωθυπουργό Ντεμιρέλ:
«Έδωσα το μήνυμα της σοβιετικής κυβέρνησης. Αναφέρεται στην Κύπρο, αλλά είναι διαφορετικό από εκείνο που δημοσίευσε ο Τύπος. Μπορείτε να μάθετε το περιεχόμενό του από τον Πρωθυπουργό σας. Συζητήσαμε και άλλα θέματα, περιλαμβανομένων και των εγκληματικών πολιτικών των μοναρχικών και φασιστών Ελλήνων. Την αιτία των απωλειών που υπέστησαν οι αθώοι Τουρκοκύπριοι με τις πολιτικές των χουντικών Ελλήνων. Συζητήσαμε αυτές τις πολιτικές. Τις πολιτικές που η Ελληνική Κυβέρνηση εκτέλεσε εναντίον των αθώων Τούρκων και η καταστροφή των χωριών τους προκάλεσε αντίδραση της σοβιετικής κοινής γνώμης. Ως Σοβιετική Κυβέρνηση επικρίνουμε τους Έλληνες για ό,τι έλαβεν χώραν».
(Ποιοι και ποιες πολιτικές;;;)
3) Στις 27 Νοεμβρίου, μετά από συνάντηση και πάλι με τον Τσακλαγιαγκίλ:
«Η Σοβιετική Κυβέρνηση θέλει επιτυχή λύση του κυπριακού προβλήματος με ειρηνικά μέσα, προστασία της ανεξαρτησίας της Κύπρου, αποχώρηση των ξένων στρατευμάτων και εγγύηση των δικαιωμάτων του λαού της Κύπρου».
Ερωτηθείς εάν εννοούσε ότι έπρεπε να φύγουν τα τουρκικά στρατεύματα: «Ξέρετε καλά ποιους στρατιώτες εννοούμε – εκείνους που μπήκαν στη νήσο παράνομα… Θα είμαστε ευχαριστημένοι όταν θα είσαστε εσείς ευχαριστημένοι».
Στάση Μακαρίου
22.11.1967 – Και ο Μακάριος ήθελε την απόσυρση της Μεραρχίας αλλά δεν τολμούσε να το πει δημόσια, φοβούμενος μήπως θεωρηθεί προδότης, και είπε στον Αμερικανό πρέσβη ότι προτιμούσε να ήταν πρωτοβουλία της Ελληνικής Κυβέρνησης.
Ο Μακάριος ζήτησε την αποχώρηση της Μεραρχίας από το 1964!
Στις 30 Νοεμβρίου 1964, η τουρκική εφημερίδα «Χαλκίν Σεσί» (πρόσκειτο στον Κουτσιούκ) έγραψε ότι, μετά την απόρριψη από μέρους της Ελλάδας της εισήγησης του Μακαρίου όπως 10.000 ελληνικά στρατεύματα αποσυρθούν από τη νήσο, οι Έλληνες στρατιωτικοί διοικητές προειδοποιήθηκαν να βρίσκονται σε επιφυλακή (Έκθεση 1-8 Δεκεμβρίου 1964).
(Σημείωση: Η είδηση στην τουρκική εφημερίδα ίσως να συνδεόταν με την αποκάλυψη ανώτατου ΑΚΕΛικού στελέχους προς τον Ανδρέα Αζίνα, όπως καταγράφεται στο βιβλίο τού Ελευθέριου Παπαδόπουλου, σελ. 493, Α΄ Τόμος «Η μαρτυρία μου ενώπιον της ατ-χοκ επιτροπής της Κυπριακής Βουλής για τον “Φάκελο Κύπρου”». «Το ΑΚΕΛ το 1964… επεσκέφθη τον Μακάριον, προς τον οποίον εδήλωσε ότι αντιτίθεται εις την παρουσίαν ελληνικού Στρατού εις την Μεγαλόνησον. Φρονώ ότι η ιταμή αυτή αξίωσις του κομμουνιστικού ΑΚΕΛ εξηγεί πέρα για πέρα την όλη ανθελληνική και ανθενωτική στάση του».
*Το δεύτερο μέρος την ερχόμενη Κυριακή
*Ερευνήτρια/δημοσιογράφος
Δύο δημοσιεύματα για την αντίδραση του λαού στις φιλοτουρκικές θέσεις της Μόσχας. 1) Βρετανική “Observer”, 22.8.1965 και 2) “Cyprus Mail”, 4.1.1967, με φωτογραφία πορείας διαμαρτυρίας.
