Με βάση όσα έχουν δημοσιευθεί σήμερα, οι τρεις προϋποθέσεις που έθεσε ο πρόεδρος του Ιράν Μασούντ Πεζεσκιάν είναι: αναγνώριση των «νόμιμων δικαιωμάτων» του Ιράν, καταβολή αποζημιώσεων και «στέρεες διεθνείς εγγυήσεις» ότι δεν θα υπάρξει νέα επίθεση στο μέλλον. Τη διατύπωση αυτή την έκανε ο ίδιος δημόσια, ενώ παράλληλα ιρανικές πηγές και αναλύσεις τη συνδέουν με την πάγια ιρανική θέση περί κυριαρχίας και δικαιώματος σε ειρηνικό πυρηνικό πρόγραμμα.
Τι σηματοδοτούν αυτές οι προϋποθέσεις; Πρώτον, ότι η Τεχεράνη δεν ζητά απλώς μια «παύση πυρός», αλλά ένα πολιτικό τέλος του πολέμου που να μην εμφανίζεται ως ιρανική ήττα. Η φράση «νόμιμα δικαιώματα» είναι σκόπιμα ευρεία, αλλά πολύ πιθανό να σημαίνει τουλάχιστον αναγνώριση της κρατικής κυριαρχίας του Ιράν και κάποια μορφή αποδοχής του δικαιώματός του σε ειρηνικό πυρηνικό εμπλουτισμό υπό όρους. Δεύτερον, οι αποζημιώσεις δείχνουν ότι η ιρανική ηγεσία θέλει να μετατρέψει το κόστος των πληγμάτων σε διεθνές και νομικοπολιτικό ζήτημα. Τρίτον, οι εγγυήσεις μη επανάληψης δείχνουν ότι το Ιράν θεωρεί άχρηστη μια εκεχειρία χωρίς μηχανισμό αποτροπής νέου γύρου επιθέσεων.
Άρα, το βασικό συμπέρασμα είναι ότι οι Ιρανοί δεν δείχνουν διάθεση για άνευ όρων υποχώρηση. Το μήνυμά τους είναι: «τερματισμός ναι, αλλά όχι με όρους συνθηκολόγησης». Θέλουν μια έξοδο από τον πόλεμο που να κατοχυρώνει αποτρεπτικά το καθεστώς και να επιτρέπει στην ηγεσία να εμφανίσει τη λήξη ως πολιτική αντοχή και όχι ως ταπεινωτική ήττα. Αυτό ταιριάζει και με άλλες πρόσφατες ιρανικές τοποθετήσεις ότι δεν αναζητούν απλώς μια προσωρινή εκεχειρία, αλλά δεσμεύσεις ότι οι επιθέσεις δεν θα επαναληφθούν.
Είναι πρόθυμες οι ΗΠΑ και το Ισραήλ να τις ικανοποιήσουν; Με τα σημερινά δεδομένα, μάλλον όχι πλήρως. Ο Τραμπ δήλωσε ότι ο πόλεμος θα τελειώσει «σύντομα» και ότι μπορεί να τελειώσει «όποτε το θελήσει», αλλά δεν έχει δείξει πρόθεση να μιλήσει για αποζημιώσεις προς το Ιράν. Αντιθέτως, τις προηγούμενες ημέρες ζητούσε ακόμη και «άνευ όρων παράδοση», ενώ έχει πει ότι το τέλος του πολέμου θα είναι «αμοιβαία απόφαση» με τον Νετανιάχου.
Και από ισραηλινής πλευράς η εικόνα δεν δείχνει αποδοχή των ιρανικών όρων. Ισραηλινοί αξιωματούχοι δηλώνουν ότι δεν υπάρχει σαφές τέλος ακόμη και ότι η επιχείρηση μπορεί να συνεχιστεί χωρίς χρονικό όριο μέχρι να επιτευχθούν οι στόχοι της. Αυτό είναι σχεδόν το αντίθετο από την ιρανική απαίτηση για δεσμευτικές εγγυήσεις μη επανάληψης.
Η δική μου εκτίμηση είναι η εξής: οι ιρανικές προϋποθέσεις δεν είναι απλώς όροι ειρήνης, αλλά όροι διαπραγματευτικής αναβάθμισης. Δηλαδή, η Τεχεράνη επιχειρεί να ανεβάσει το σημείο εκκίνησης οποιασδήποτε μεσολάβησης, ώστε ακόμη κι αν δεν πάρει αποζημιώσεις ή πλήρεις εγγυήσεις, να πετύχει κάτι ενδιάμεσο: αναγνώριση ρόλου, περιορισμένες εγγυήσεις ασφαλείας, ίσως και ένα πλαίσιο για κυρώσεις ή πυρηνικό συμβιβασμό.
Συνολικά, αυτές οι προϋποθέσεις σηματοδοτούν τρία πράγματα: ότι το Ιράν θεωρεί πως άντεξε το πρώτο σοκ του πολέμου, ότι δεν δέχεται να λήξει η σύγκρουση με αμερικανοϊσραηλινούς μονομερείς όρους, και ότι επιδιώκει μια «πολιτική νίκη επιβίωσης». Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ δύσκολα θα δεχθούν αυτούσιες αυτές τις απαιτήσεις, ιδίως τις αποζημιώσεις και τις δεσμευτικές εγγυήσεις. Επομένως, πιο πιθανό φαίνεται όχι ένα καθαρό deal πάνω στους ιρανικούς όρους, αλλά μια σκληρή διαπραγμάτευση όπου κάθε πλευρά θα προσπαθήσει να παρουσιάσει τη λήξη του πολέμου ως δική της επιτυχία.
Αν βέβαια λήξει ο πόλεμος…
