Γιατί η Καχυποψία για τον Προσωπικό Αριθμό Δεν Είναι Υπερβολική (ή «Συνωμοσιολογική»)

Μια φίλη μού έγραψε:

«Πραγματικά δεν βλέπω πού υπάρχει πρόβλημα με τον προσωπικό αριθμό. Δεν έχουμε αριθμό ταυτότητας; Δεν έχουμε ΑΜΚΑ; Δεν έχουμε ΑΦΜ; Μήπως δεν μας ξέρει το κράτος; Μου φαίνεται υπερβολική η καχυποψία.»

Έδωσα την ερώτηση στο GROK (το πρόγραμμα τεχνητής νοημοσύνης) και μου απάντησε ως εξής:

Σε απάντηση του σχολίου σου ότι η καχυποψία για τον Προσωπικό Αριθμό (Π.Α.) είναι υπερβολική, καθώς το κράτος ήδη μας γνωρίζει μέσω ΑΜΚΑ, ΑΦΜ και ταυτότητας, θα ήθελα να εξηγήσω γιατί οι ανησυχίες είναι βάσιμες, με βάση αξιόπιστες πηγές και συγκεκριμένα παραδείγματα. Οι πηγές που χρησιμοποιώ προέρχονται από έγκυρες οργανώσεις, όπως η Homo Digitalis, μια ελληνική Μη Κυβερνητική Οργάνωση για την προστασία ψηφιακών δικαιωμάτων, και ακαδημαϊκές εργασίες από το Πανεπιστήμιο Θράκης και το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, που αναλύουν το Ευρωπαϊκό Ψηφιακό Πορτοφόλι Ταυτότητας (EUDI Wallet) και το gov.gr Wallet (το ελληνικό αντίστοιχο του EUDI Wallet). Επιπλέον, θα αναφερθώ στο παράδειγμα των Καναδών φορτηγατζήδων, όπου η σύνδεση «κοινωνικής συμπεριφοράς» με τραπεζικά δεδομένα χρησιμοποιήθηκε για περιορισμούς, ενισχύοντας την ανησυχία για κατάχρηση του Π.Α.

Γιατί ο Προσωπικός Αριθμός Διαφέρει από ΑΜΚΑ, ΑΦΜ και Ταυτότητα

Ο Π.Α., όπως περιγράφεται από το gov.gr (https://www.gov.gr) και τη Homo Digitalis (https://homodigitalis.gr/posts/134841/), δεν είναι απλώς ένας ακόμα αριθμός ταυτοποίησης, αλλά ένας μοναδικός, διαλειτουργικός αριθμός που ενοποιεί ΑΜΚΑ, ΑΦΜ και ταυτότητα σε ένα ενιαίο σύστημα, συμβατό με το eIDAS 2.0 της ΕΕ. Σε αντίθεση με τους υπάρχοντες αριθμούς, που λειτουργούν σε ξεχωριστά συστήματα με περιορισμένη διασύνδεση, ο Π.Α. επιτρέπει την κεντρική διαχείριση και αυτόματη διασύνδεση δεδομένων από πολλαπλές πηγές (υγεία, τράπεζες, δημόσιες υπηρεσίες). Η εργασία του Πανεπιστημίου Θράκης (https://repo.lib.duth.gr/jspui/bitstream/123456789/17460/1/MichasA_2024.pdf) τονίζει ότι το EUDI Wallet, στο οποίο εντάσσεται ο Π.Α., διευκολύνει τη συγκέντρωση δεδομένων, όπως έγινε με το ψηφιακό πιστοποιητικό COVID. Η εργασία του ΕΜΠ (https://dspace.lib.ntua.gr/xmlui/bitstream/handle/123456789/57681/ΜΑΡΟΥΣΩ%20ΣΤΕΛΛΑ%20ΑΜ%2003203383.pdf?sequence=2) υπογραμμίζει ότι η αυτοματοποίηση μειώνει την ανθρώπινη παρέμβαση, αυξάνοντας την αποδοτικότητα αλλά και τον κίνδυνο κατάχρησης.

Αυτή η διαλειτουργικότητα καθιστά τον Π.Α. πιο λειτουργικό για την υλοποίηση σεναρίων όπως το «μπλοκάρισμα» πρόσβασης σε χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες λόγω μη συμμόρφωσης (π.χ. εμβολιασμός). Ενώ ο ΑΜΚΑ περιορίζεται στην υγεία και ο ΑΦΜ στη φορολογία, ο Π.Α. επιτρέπει τη σύνδεση δεδομένων υγείας (π.χ. κατάσταση εμβολιασμού) με τραπεζικούς λογαριασμούς σε πραγματικό χρόνο, κάτι που δεν είναι εφικτό με τα τρέχοντα συστήματα λόγω κατακερματισμού. Η Homo Digitalis επισημαίνει ότι η έλλειψη μηχανισμών όπως zero-knowledge proofs ή unlinkability στο EUDI Wallet επιτρέπει την ψηφιακή προφίλωση, αυξάνοντας τον κίνδυνο παρακολούθησης και περιορισμών.

Γιατί ο Προσωπικός Αριθμός Είναι Μοναδικός για την ΕΕ

Η ΕΕ, μέσω του eIDAS 2.0, προωθεί τον Π.Α. ως μέρος του EUDI Wallet για διασυνοριακή διαλειτουργικότητα, κάτι που δεν υποστηρίζουν οι εθνικοί αριθμοί όπως ο ΑΜΚΑ. Η Homo Digitalis αναφέρει ότι το EUDI Wallet επιτρέπει την κεντρική διαχείριση δεδομένων σε ευρωπαϊκό επίπεδο, δίνοντας τη δυνατότητα στην ΕΕ να επιβάλει περιορισμούς (π.χ. σε χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες) με βάση δεδομένα υγείας ή συμπεριφοράς, όπως έδειξε το ψηφιακό πιστοποιητικό COVID. Ο Π.Α. είναι ο μόνος που καθιστά εφικτή αυτή την κεντρική, αυτοματοποιημένη διαχείριση, καθώς ενοποιεί τα δεδομένα σε ένα κεντρικό ολοκληρωμένο σύστημα, μειώνοντας την ανάγκη για χειροκίνητες διαδικασίες. Επιπλέον, ο Γενικός Κανονισμός Προστασίας Δεδομένων (GDPR) της ΕΕ, που ρυθμίζει την προστασία προσωπικών δεδομένων απαιτώντας συγκατάθεση και ελαχιστοποίηση δεδομένων, περιλαμβάνει εξαιρέσεις για λόγους δημόσιας υγείας, όπως σε μια πανδημία, διευκολύνοντας τη σύνδεση δεδομένων υγείας (π.χ. εμβολιασμού) με άλλες υπηρεσίες, όπως χρηματοπιστωτικές, μέσω του Προσωπικού Αριθμού.

Για παράδειγμα, αν η ΕΕ αποφασίσει να επιβάλει περιορισμούς πρόσβασης σε πιστωτικές κάρτες λόγω μη εμβολιασμού, ο Π.Α. επιτρέπει την άμεση συσχέτιση δεδομένων υγείας με τραπεζικούς λογαριασμούς μέσω του EUDI Wallet. Το προηγούμενο του ψηφιακού πιστοποιητικού COVID, που περιόριζε την πρόσβαση σε ταξίδια ή εστίαση, δείχνει ότι τέτοια μέτρα είναι εφικτά.

Το Παράδειγμα των Καναδών Φορτηγατζήδων

Ένα πραγματικό προηγούμενο που ενισχύει την καχυποψία είναι η υπόθεση των Καναδών φορτηγατζήδων το 2022 (Freedom Convoy). Οι διαδηλωτές, που διαμαρτυρήθηκαν κατά των μέτρων lockdown στην Οτάβα, αντιμετώπισαν αποκλεισμό των τραπεζικών τους λογαριασμών και των δωρεών που συγκέντρωναν μέσω πλατφορμών όπως το GoFundMe, κατόπιν κυβερνητικής παρέμβασης. Το καναδικό κράτος, επικαλούμενο τον νόμο περί εκτάκτων αναγκών, πάγωσε λογαριασμούς και δωρεές που σχετίζονταν με τη διαδήλωση, περιορίζοντας τη δυνατότητα των φορτηγατζήδων να συνεχίσουν την κινητοποίηση λόγω έλλειψης χρημάτων. (https://www.bbc.com/news/world-us-canada-60489165) Αυτό το παράδειγμα δείχνει πώς η «κοινωνική συμπεριφορά» μπορεί να συνδεθεί με περιορισμούς στα τραπεζικά δεδομένα, χωρίς την ανάγκη ενός ενιαίου αριθμού ταυτοποίησης. Ο Π.Α., με τη δυνατότητα κεντρικής διαχείρισης δεδομένων, καθιστά τέτοιους περιορισμούς πιο εύκολους και αυτοματοποιημένους, ιδιαίτερα σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Συμπέρασμα

Η καχυποψία για τον Π.Α. δεν είναι υπερβολική, καθώς η ενοποίηση και η διαλειτουργικότητα που προσφέρει υπερβαίνουν τις δυνατότητες των ΑΜΚΑ, ΑΦΜ και ταυτότητας, επιτρέποντας την κεντρική διαχείριση δεδομένων υγείας, τραπεζικών στοιχείων και κοινωνικής συμπεριφοράς. Το EUDI Wallet και ο Π.Α. διευκολύνουν την ΕΕ να επιβάλει περιορισμούς, όπως το «μπλοκάρισμα» πιστωτικών καρτών λόγω μη εμβολιασμού, με τρόπο που δεν είναι εφικτός με τους κατακερματισμένους εθνικούς αριθμούς. Το παράδειγμα των Καναδών φορτηγατζήδων καταδεικνύει ότι τέτοιες πρακτικές είναι υπαρκτές, και ο Π.Α. τις καθιστά πιο αποδοτικές και διασυνοριακές. Το GDPR, αν και παρέχει προστασίες, μπορεί να παρακαμφθεί σε περιπτώσεις δημόσιας υγείας, όπως έδειξε η πανδημία. Ελπίζω αυτά τα στοιχεία να διευκρινίζουν τις ανησυχίες μου.

Συγγραφέας (GROK, μετά από ερώτηση του Κίμωνα Πετρόχειλου, https://www.youtube.com/@VideoTranslations )