Σε μια δύσκολη εξίσωση, με πολλούς αγνώστους και ακόμη περισσότερες πολιτικές παγίδες, εξελίσσεται για το Μέγαρο Μαξίμου ο χειμώνας που βρίσκεται προ των πυλών.
Η κυβέρνηση καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στην ανάγκη να στηρίξει νοικοκυριά και επιχειρήσεις, που βλέπουν το κόστος διαβίωσης να αυξάνεται, και στην υποχρέωση να διατηρήσει τη δημοσιονομική πειθαρχία.
Και όσο οι λογαριασμοί ενέργειας πιέζουν, τόσο στενεύουν τα περιθώρια για κινήσεις που θα μπορούσαν να ανακουφίσουν άμεσα τους πολίτες.
Το ηλεκτρικό ρεύμα
Το ηλεκτρικό ρεύμα και το φυσικό αέριο εξελίσσονται σε έναν από τους σοβαρότερους πονοκεφάλους του κυβερνητικού επιτελείου.
Οι ανατιμήσεις απειλούν να επιβαρύνουν ακόμη περισσότερο τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς, να αυξήσουν το λειτουργικό κόστος των επιχειρήσεων και να αναζωπυρώσουν τις πληθωριστικές πιέσεις.
Για το Μαξίμου, το πρόβλημα δεν είναι μόνο οικονομικό.
Είναι και πολιτικό, καθώς η ακρίβεια αποτελεί ένα από τα ζητήματα που επηρεάζουν άμεσα την καθημερινότητα των πολιτών και δοκιμάζουν την αποτελεσματικότητα της κυβερνητικής πολιτικής.
Στενεύουν τα περιθώρια
Στο κυβερνητικό επιτελείο αναγνωρίζουν ότι η κατάσταση μπορεί να επιδεινωθεί όσο προχωρά ο χειμώνας.
Η ανησυχία αποτυπώνεται και στην επισήμανση έμπειρου κυβερνητικού παράγοντα ότι «μπορεί να μην έχουμε δει ακόμη τα χειρότερα».
Την ίδια ώρα, όμως, τα διαθέσιμα δημοσιονομικά μέσα δεν είναι απεριόριστα, ενώ η κάλυψη του ενεργειακού κόστους αποκλειστικά από τον κρατικό προϋπολογισμό θεωρείται εξαιρετικά δύσκολη.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η κυβέρνηση αναμένεται, σύμφωνα με τις πληροφορίες που περιλαμβάνονται στον κυβερνητικό σχεδιασμό, να εξετάσει την παράταση για τουλάχιστον ακόμη ένα δεκαπενθήμερο των επιδοτήσεων στην αντλία για το πετρέλαιο θέρμανσης, το diesel κίνησης και την αμόλυβδη.
Πρόκειται για παρέμβαση που συνδέεται με τη δέσμευση του πρωθυπουργού, αλλά δεν αντιμετωπίζει από μόνη της το συνολικό πρόβλημα της ενεργειακής ακρίβειας.
Το δημοσιονομικό κόστος
Το κρίσιμο ερώτημα είναι τι θα συμβεί εάν οι αυξημένες τιμές του ηλεκτρικού ρεύματος και του φυσικού αερίου διατηρηθούν σε υψηλά επίπεδα.
Τότε, η πίεση για νέες ενισχύσεις θα ενταθεί, την ώρα που κάθε πρόσθετο μέτρο θα πρέπει να σταθμίζεται με βάση το δημοσιονομικό του κόστος και τη διάρκειά του.
Το στοίχημα της ευρωπαϊκής στήριξης
Η Αθήνα αναζητά μέρος της λύσης και σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Η Ελλάδα έχει ζητήσει από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αξιοποιηθεί μέρος του ενός δισεκατομμυρίου ευρώ που συνδέεται με τη ρήτρα διαφυγής για παρεμβάσεις στήριξης.
Οι πληροφορίες που επικαλείται το σχετικό δημοσίευμα κάνουν λόγο για ποσό που θα μπορούσε να φτάσει έως τα 400 εκατομμύρια ευρώ.
Ωστόσο, μέχρι στιγμής δεν υπάρχει η απαιτούμενη ευρωπαϊκή έγκριση.
Η συζήτηση αναμένεται να απασχολήσει το Eurogroup της 9ης Νοεμβρίου, με την ελληνική πλευρά να επιδιώκει να εξασφαλίσει μεγαλύτερη ευελιξία για τη χρηματοδότηση μέτρων κατά της ακρίβειας.
Το επιχείρημα της Αθήνας στηρίζεται, μεταξύ άλλων, στη δημοσιονομική δυνατότητα της χώρας να χρηματοδοτήσει συγκεκριμένες δράσεις.
Ακόμη και αν εξασφαλιστεί η ευρωπαϊκή συνδρομή, πάντως, παραμένει ανοιχτό το ερώτημα αν οι διαθέσιμοι πόροι θα επαρκέσουν για να αντιμετωπιστεί μια παρατεταμένη ενεργειακή κρίση.
Κυβερνητικά στελέχη δεν αποκλείουν το ενδεχόμενο οι εξελίξεις να απαιτήσουν ευρύτερες ευρωπαϊκές αποφάσεις, ανάλογες με εκείνες που είχαν ληφθεί την περίοδο της πανδημίας.
Δύο θερμά μέτωπα
Το περιβάλλον γίνεται ακόμη πιο σύνθετο λόγω των γεωπολιτικών εξελίξεων στην Ανατολική Ευρώπη και τον Περσικό Κόλπο.
Τα δύο μέτωπα συντηρούν την αβεβαιότητα στις ενεργειακές αγορές, περιορίζοντας τη δυνατότητα ασφαλών προβλέψεων για την πορεία των τιμών.
Την ίδια στιγμή, στις Βρυξέλλες δεν φαίνεται να υπάρχει προς το παρόν η διάθεση για μια γενικευμένη ευρωπαϊκή απάντηση αντίστοιχη με εκείνη της πανδημίας.
Στο επίκεντρο των συζητήσεων βρίσκονται, ακόμη και προτάσεις περιορισμού των μετακινήσεων τα Σαββατοκύριακα, αντί μιας συνολικής παρέμβασης για την εξισορρόπηση του ενεργειακού κόστους.
Και το χειρότερο υπάρχουν κράτη που επιμένουν στο αδιέξοδο μπλοκ στην Ρωσία.
Για το Μέγαρο Μαξίμου, επομένως, το μείγμα γίνεται ολοένα πιο πιεστικό: ακριβότερη ενέργεια, επίμονος πληθωρισμός, αυξημένες ανάγκες στήριξης και αβέβαιη ευρωπαϊκή βοήθεια.
Η κυβέρνηση θα χρειαστεί να αποφασίσει πού θα κατευθύνει τους περιορισμένους πόρους της και ποιες κοινωνικές ομάδες θα ενισχύσει κατά προτεραιότητα.
Η ενεργειακή ακρίβεια ως πολιτικός κίνδυνος
Το πολιτικό ρίσκο είναι σαφές.
Αν οι λογαριασμοί και οι τιμές συνεχίσουν να πιέζουν τα νοικοκυριά, η δυσαρέσκεια μπορεί να ενταθεί.
Αν, από την άλλη, οι παρεμβάσεις αποδειχθούν περιορισμένες, η κυβέρνηση θα βρεθεί αντιμέτωπη με την κριτική ότι δεν προσφέρει επαρκή ανακούφιση.
Και αν επιλέξει εκτεταμένες ενισχύσεις χωρίς αντίστοιχα περιθώρια χρηματοδότησης, θα ανοίξει ένα διαφορετικό μέτωπο δημοσιονομικών πιέσεων.
Αυτός είναι ο πραγματικός εφιάλτης για το Μαξίμου: όχι μόνο η άνοδος του ενεργειακού κόστους, αλλά η πιθανότητα να συμπέσουν όλα τα μέτωπα στον ίδιο δύσκολο χειμώνα. Ένα παρατεταμένο ενεργειακό σοκ μπορεί να μετατρέψει την οικονομική πίεση σε μεγαλύτερο πολιτικό πρόβλημα, δημιουργώντας τις συνθήκες για ένα πολιτικό μπλακ άουτ, στην τελική ευθεία προς τις κάλπες, εφόσον η κυβέρνηση δεν καταφέρει να παρουσιάσει έγκαιρες και αποτελεσματικές λύσεις που θα περάσουν στην κοινωνία.
Νίκος Ελευθερόγλου
www.bankingnews.gr
