Γεώργιος Αποστολάκης
Η πρόσφατη είδηση[1] ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση προχωρεί στην καθιέρωση ενιαίου ορίου 10.000 ευρώ για πληρωμές με μετρητά από το 2027 παρουσιάζεται ως ένα ακόμη μέτρο για την καταπολέμηση του ξεπλύματος χρήματος και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας. Πράγματι, η νέα ευρωπαϊκή νομοθεσία προβλέπει ότι συναλλαγές άνω των 10.000 ευρώ θα πρέπει να γίνονται με ιχνηλάσιμα μέσα πληρωμής. Να σημειωθεί ότι η ευρωπαϊκή νομοθεσία δεν εμποδίζει τα κράτη-μέλη να θεσπίζουν χαμηλότερα όρια και στην Ελλάδα η κυβέρνηση Μητσοτάκη έβαλε το όριο στα 500 ευρώ.
Το ερώτημα όμως είναι άλλο:
Πρόκειται πράγματι για ένα απλό τεχνικό μέτρο κατά της παρανομίας ή για ένα ακόμη βήμα προς μια κοινωνία όπου κάθε οικονομική πράξη θα παρακολουθείται, θα καταγράφεται και τελικά θα ελέγχεται;
Από τα μετρητά στο πλαστικό χρήμα και από εκεί στο ψηφιακό ευρώ
Η ιστορία των τελευταίων δεκαετιών δείχνει μια σταθερή κατεύθυνση.
Πρώτα ενθαρρύνθηκε η χρήση καρτών. Στη συνέχεια οι ηλεκτρονικές συναλλαγές συνδέθηκαν με φορολογικά κίνητρα και υποχρεώσεις. Κατόπιν άρχισαν οι περιορισμοί στα μετρητά.
Τώρα θεσπίζονται πανευρωπαϊκά ανώτατα όρια. Και ήδη συζητείται η επόμενη φάση: το ψηφιακό ευρώ και οι κεντρικά ελεγχόμενες ψηφιακές πληρωμές.
Κάθε βήμα παρουσιάζεται ως μικρό και αθώο.
Το συνολικό αποτέλεσμα όμως είναι η σταδιακή μεταφορά ολόκληρης της οικονομικής ζωής των πολιτών σε ένα πλήρως καταγεγραμμένο ψηφιακό περιβάλλον.
Τα μετρητά είναι ελευθερία
Τα μετρητά δεν είναι απλώς ένας τρόπος πληρωμής. Είναι η μοναδική μορφή χρήματος που επιτρέπει στον πολίτη να πραγματοποιεί νόμιμες συναλλαγές χωρίς τη διαμεσολάβηση τραπεζών, εταιρειών πληρωμών, ψηφιακών πλατφορμών ή κρατικών βάσεων δεδομένων.
Όταν πληρώνω με μετρητά: Δεν απαιτείται ηλεκτρονική έγκριση. Δεν δημιουργείται ψηφιακό αποτύπωμα. Δεν εξαρτώμαι από την καλή λειτουργία κάποιου δικτύου. Δεν χρειάζομαι άδεια τρίτων για να διαθέσω την περιουσία μου.
Τα μετρητά αποτελούν συνεπώς πρακτική έκφραση της προσωπικής και οικονομικής ελευθερίας.
Τι προστατεύει πραγματικά το Σύνταγμα
Το ελληνικό Σύνταγμα δεν αναφέρει ρητά τη λέξη «μετρητά». Προστατεύει όμως την ανθρώπινη αξία, την ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας, την οικονομική ελευθερία, την ιδιοκτησία και την περιουσία του πολίτη.
Η περιουσία δεν είναι απλώς το ποσό που διαθέτει κάποιος. Είναι και ο τρόπος με τον οποίο μπορεί να τη χρησιμοποιεί. Αν ένας πολίτης εξαναγκάζεται να χρησιμοποιεί αποκλειστικά ψηφιακά μέσα πληρωμής, τότε η άσκηση της περιουσιακής του ελευθερίας εξαρτάται πλέον από τρίτους: τράπεζες, παρόχους πληρωμών, κρατικά συστήματα και τεχνολογικές υποδομές.
Υπό αυτή την έννοια, το δικαίωμα χρήσης μετρητών δεν είναι πολυτέλεια. Αποτελεί ουσιώδη πλευρά της προσωπικής και οικονομικής αυτονομίας του ανθρώπου.
Η Ελβετία έστειλε ένα διαφορετικό μήνυμα
Ενώ η Ευρώπη κινείται προς τον περιορισμό των μετρητών, οι Ελβετοί πολίτες ακολούθησαν διαφορετική πορεία. Στις 8 Μαρτίου 2026 ενέκριναν με δημοψήφισμα συνταγματική κατοχύρωση της διαθεσιμότητας και προστασίας των μετρητών, αναγνωρίζοντας ότι η φυσική μορφή χρήματος πρέπει να παραμείνει εγγυημένη για τις επόμενες γενιές. [2]
Η επιλογή αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία διότι δεν προέρχεται από κάποια περιθωριακή χώρα. Προέρχεται από την Ελβετία. Από μια χώρα που αποτελεί ιστορικά ένα από τα σημαντικότερα διεθνή χρηματοπιστωτικά κέντρα του κόσμου.
Αν ακόμη και οι Ελβετοί θεωρούν αναγκαία τη συνταγματική προστασία των μετρητών, τότε ίσως το ζήτημα δεν είναι τόσο απλό όσο παρουσιάζεται.
Το επιχείρημα του «ξεπλύματος» δεν αρκεί
Κανείς δεν αμφισβητεί την ανάγκη αντιμετώπισης του οργανωμένου εγκλήματος. Το ερώτημα είναι αν ο περιορισμός των ελευθεριών εκατοντάδων εκατομμυρίων νομοταγών πολιτών αποτελεί αναγκαίο μέσο γι’ αυτόν τον σκοπό.
Η πραγματικότητα δείχνει ότι το μεγαλύτερο μέρος του διεθνούς ξεπλύματος χρήματος πραγματοποιείται μέσω offshore εταιρειών, τραπεζικών λογαριασμών, πολύπλοκων χρηματοπιστωτικών προϊόντων, διεθνών δικτύων μεταφοράς κεφαλαίων.
Όχι μέσω του συνταξιούχου που πληρώνει σε μετρητά. Όχι μέσω του μικρού επαγγελματία. Όχι μέσω της οικογένειας που θέλει να διατηρεί ένα μέρος των χρημάτων της εκτός τραπεζικού συστήματος.
Η καταπολέμηση της εγκληματικότητας θα μπορούσε να επιτευχθεί με πολύ πιο στοχευμένους ελέγχους στα πραγματικά κυκλώματα οικονομικού εγκλήματος χωρίς να περιορίζεται η ελευθερία ολόκληρης της κοινωνίας.
Γιατί τα μετρητά θα γίνουν ακόμη πιο σημαντικά
Οι τελευταίες δεκαετίες μας δίδαξαν ότι κανένα ψηφιακό σύστημα δεν είναι άτρωτο. Κυβερνοεπιθέσεις. Τεχνικές βλάβες. Διακοπές ηλεκτρικής ενέργειας. Καταρρεύσεις δικτύων.
Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις τα μετρητά παραμένουν το μοναδικό μέσο συναλλαγής που λειτουργεί ανεξάρτητα από τεχνολογικές υποδομές. Η ύπαρξή τους αποτελεί ζήτημα όχι μόνο ελευθερίας αλλά και κοινωνικής ανθεκτικότητας.
Το πραγματικό διακύβευμα
Η συζήτηση για τα μετρητά δεν αφορά το παρελθόν. Αφορά το μέλλον. Αφορά το αν ο άνθρωπος θα διατηρήσει τη δυνατότητα να συμμετέχει στην οικονομική ζωή χωρίς να είναι υποχρεωτικά συνδεδεμένος με ένα ολοκληρωμένο σύστημα ψηφιακής ταυτοποίησης και καταγραφής.
Το δίλημμα δεν είναι «μετρητά ή κάρτα». Το πραγματικό δίλημμα είναι: Θα συνεχίσει ο πολίτης να έχει δικαίωμα επιλογής ή θα υποχρεωθεί σταδιακά να ζει αποκλειστικά μέσα σε ένα ψηφιακά ελεγχόμενο οικονομικό περιβάλλον;
Η Ελβετία έδωσε ήδη τη δική της απάντηση.
Το ερώτημα είναι αν οι λαοί της Ευρώπης θα θελήσουν να δώσουν και τη δική τους
[1] https://www.newsbomb.gr/oikonomia/story/1741929/neo-evropaiko-orio-gia-pliromes-me-metrita-mexri-posa-xrimata-boroyme-na-dosoume
[2] Περισσότερα εδώ: https://eksodos.gr/index.php/el/prosopikos-arithmos/i-istoriki-apofasi-ton-elveton-sxetika-me-to-fysiko-xrima
Πηγή: Η Επόμενη Μέρα – Δεν καταργούν τα μετρητά. Καταργούν την ελευθερία
