Σε μια από τις πιο δραματικές καμπές του πολέμου, ο Ουκρανός Πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι υψώνει το ανάστημά του όχι μόνο απέναντι στη Μόσχα, αλλά και απέναντι στη νέα αμερικανική ηγεσία. Με μια ομιλία που θα συζητηθεί, ξεκαθαρίζει πως η τύχη των ανατολικών επαρχιών της χώρας δεν είναι αντικείμενο συναλλαγής σε κάποιο τραπέζι διαπραγματεύσεων, αλλά αποκλειστική απόφαση του ουκρανικού λαού.
Η «Πώληση» ενός Αποτυχημένου Οράματος
Ο Ζελένσκι στρέφει τα βέλη του απευθείας προς την Ουάσιγκτον, κατηγορώντας την κυβέρνηση Trump για μια προσέγγιση που αδικεί τις θυσίες της Ουκρανίας.
-
Η Αιχμή κατά Trump: Η φράση «οι Αμερικανοί θέλουν να μου πουλήσουν ένα αποτυχημένο όραμα ειρήνης» αποκαλύπτει το βαθύ χάσμα μεταξύ του Κιέβου και του Λευκού Οίκου. Ο Ζελένσκι θεωρεί πως το σχέδιο Trump για άμεση κατάπαυση του πυρός ουσιαστικά νομιμοποιεί τη ρωσική κατοχή.
-
Το Δημοψήφισμα ως Ασπίδα: Παραπέμποντας το ζήτημα του Donbass σε δημοψήφισμα, ο Ζελένσκι μεταφέρει την ευθύνη (αλλά και τη δύναμη) στον λαό. Είναι μια κίνηση πολιτικής επιβίωσης: Αν ο λαός απορρίψει τη συμφωνία, ο Ζελένσκι αποκτά το ηθικό έρεισμα να αρνηθεί τις πιέσεις της Δύσης.
Η Επίθεση στη Μόσχα
Ο Ουκρανός Πρόεδρος δεν συγκρατήθηκε ούτε στις αναφορές του προς το Κρεμλίνο, χαρακτηρίζοντας «ανόητους» τους Putin και Medinsky. Η ρητορική αυτή δείχνει ότι, παρά την κόπωση του πολέμου, το Κίεβο δεν είναι έτοιμο για μια συνθηκολόγηση που θα περιλαμβάνει εδαφικές παραχωρήσεις.
Τα 3 Μέτωπα του Ζελένσκι
| Μέτωπο | Αντίπαλος | Το Διακύβευμα |
| Εξωτερικό (Σύμμαχοι) | Donald Trump / ΗΠΑ | Η συνέχιση της στρατιωτικής και οικονομικής βοήθειας χωρίς ανταλλάγματα. |
| Εξωτερικό (Εχθρός) | Vladimir Putin / Ρωσία | Η ανάκτηση ή η μη παράδοση του Donbass. |
| Εσωτερικό | Ουκρανικός Λαός | Η διατήρηση της εθνικής ενότητας και η αποφυγή μιας εμφύλιας κρίσης λόγω μιας «ταπεινωτικής» ειρήνης. |
«Η ειρήνη δεν αγοράζεται με εδάφη, και η εθνική αξιοπρέπεια δεν είναι προς πώληση», φαίνεται να είναι το κεντρικό σύνθημα του Κιέβου, την ώρα που οι πιέσεις για έναν συμβιβασμό γίνονται ασφυκτικές.
Η Επόμενη Μέρα
Η εξαγγελία δημοψηφίσματος εν μέσω πολέμου αποτελεί ένα τεράστιο ρίσκο. Αν πραγματοποιηθεί, θα είναι η απόλυτη δοκιμασία για τη δημοκρατία σε συνθήκες εισβολής. Αν όμως χρησιμοποιηθεί απλώς ως διαπραγματευτικό χαρτί, δείχνει έναν Ζελένσκι που είναι έτοιμος να συγκρουστεί μετωπικά με τον Trump, ρισκάροντας ακόμα και την απομόνωση.
Η Τεχνική και Νομική Πρόκληση ενός Δημοψηφίσματος “Εν Όπλοις”
1. Το Νομικό Κώλυμα του Στρατιωτικού Νόμου
Στο τρέχον σύνταγμα της Ουκρανίας, η διεξαγωγή εκλογών ή δημοψηφισμάτων απαγορεύεται όσο ισχύει ο Στρατιωτικός Νόμος.
-
Η Λύση: Θα απαιτηθεί προσωρινή άρση του νόμου ή συνταγματική τροπολογία, κάτι που θα μπορούσε να εκληφθεί από την αντιπολίτευση ως προσπάθεια πολιτικής χειραγώγησης.
2. Η Συμμετοχή των Εκτοπισμένων και των Προσφύγων
Περισσότεροι από 6-8 εκατομμύρια Ουκρανοί βρίσκονται στο εξωτερικό και εκατομμύρια άλλοι είναι εσωτερικά εκτοπισμένοι.
-
Ψηφιακή Ψηφοφορία: Το Κίεβο θα μπορούσε να βασιστεί στην εφαρμογή Diia (το ψηφιακό κράτος της Ουκρανίας), η οποία είναι ήδη εγκατεστημένη στα κινητά των περισσότερων πολιτών.
-
Διεθνή Εκλογικά Τμήματα: Θα απαιτηθεί μια γιγαντιαία επιχείρηση σε συνεργασία με τις κυβερνήσεις της ΕΕ και των ΗΠΑ για να μπορέσουν οι πρόσφυγες να ψηφίσουν με φυσική παρουσία.
3. Το Πρόβλημα των Κατεχομένων Εδαφών
Πώς θα ψηφίσουν οι κάτοικοι στο Donbass που βρίσκεται υπό ρωσικό έλεγχο;
-
Σενάριο Α: Το δημοψήφισμα διεξάγεται μόνο στις ελεύθερες περιοχές. Αυτό ενέχει τον κίνδυνο να θεωρηθεί “ντε φάκτο” αποδοχή της απώλειας των κατεχομένων.
-
Σενάριο Β: Προσπάθεια για εξ αποστάσεως ψηφοφορία μέσω διαδικτύου, η οποία όμως θα είναι ευάλωτη σε ρωσικές κυβερνοεπιθέσεις και προπαγάνδα.
Τα 3 Σενάρια της Κάλπης
| Σενάριο | Μηχανισμός | Συνέπεια |
| Ψηφιακή Κάλπη (E-voting) | Μέσω της εφαρμογής Diia. | Ταχύτητα, αλλά αμφισβήτηση εγκυρότητας από τη Ρωσία και τους σκεπτικιστές της Δύσης. |
| Υβριδική Διαδικασία | Συνδυασμός κάλπης στις ελεύθερες πόλεις και επιστολικής ψήφου στο εξωτερικό. | Υψηλό κόστος, ανάγκη για παρατηρητές του ΟΑΣΕ (OSCE). |
| Συμβουλευτικό Δημοψήφισμα | Μη δεσμευτικό αποτέλεσμα που “δείχνει” την τάση. | Πολιτικό εργαλείο στα χέρια του Ζελένσκι για να πει “Όχι” στον Trump, χωρίς νομικές δεσμεύσεις. |
Η Ασφάλεια ως ο Μεγαλύτερος Αστάθμητος Παράγοντας
Η Ρωσία θα μπορούσε να στοχεύσει εκλογικά κέντρα ή τηλεπικοινωνιακούς κόμβους την ημέρα της ψηφοφορίας. Ένα “ματωμένο δημοψήφισμα” θα υπονόμευε πλήρως το όραμα του Ζελένσκι για μια δημοκρατική διέξοδο από την κρίση.
Το Συμπέρασμα: Η πρόταση για δημοψήφισμα είναι περισσότερο μια “βόμβα μεγατόνων” στη διπλωματική σκακιέρα παρά μια άμεση οργανωτική πρόθεση. Ο Ζελένσκι χρησιμοποιεί τη δημοκρατία ως το απόλυτο “τείχος” απέναντι στις πιέσεις για εδαφικές παραχωρήσεις.
