Αυτό που προηγουμένως ακουγόταν σαν επιστημονική φαντασία απασχολεί τώρα τα Ηνωμένα Έθνη: Τεχνολογίες με τις οποίες οι αστυνομικές αρχές θα μπορούσαν να αξιολογήσουν την εγκεφαλική δραστηριότητα, να αποκωδικοποιήσουν τις σκέψεις και ενδεχομένως ακόμη και να επηρεάσουν τη συμπεριφορά των ανθρώπων.
Όπως ανέφεραν οι New York Times στις 8 Οκτωβρίου 2026 , ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες προειδοποιεί σε μια νέα έκθεση του για τους κινδύνους των λεγόμενων νευροτεχνολογιών. Σε συνδυασμό με την τεχνητή νοημοσύνη, αυτές οι τεχνολογίες θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν όχι μόνο στην ιατρική στο μέλλον, αλλά και σε αστυνομικές έρευνες, στα δικαστήρια και στις φυλακές.
Ο φόβος είναι ότι οι αστυνομικές αρχές θα μπορούσαν να προσπαθήσουν να εξαγάγουν πληροφορίες από τους εγκεφάλους των υπόπτων, να αποκαλύψουν φερόμενα ψέματα ή ακόμα και να προβλέψουν εάν κάποιος μπορεί να διαπράξει έγκλημα. Στη χειρότερη περίπτωση, αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε αυθαίρετες προληπτικές συλλήψεις, παραβιάσεις της ιδιωτικής ζωής και χειραγώγηση ψυχικών καταστάσεων.
Τέτοιες μέθοδοι χρησιμοποιούνται ήδη στην Ινδία. Για περίπου δύο δεκαετίες, η αστυνομία χρησιμοποιεί την λεγόμενη τεχνολογία BEOS, η οποία υποτίθεται ότι παρέχει ενδείξεις σχετικά με πιθανή εμπλοκή σε έγκλημα που βασίζεται στην ηλεκτρική εγκεφαλική δραστηριότητα. Παρόλο που η μέθοδος δεν είναι επαρκώς επικυρωμένη επιστημονικά και τα αποτελέσματά της δεν γίνονται δεκτά ως αποδεικτικά στοιχεία στα Ινδικά δικαστήρια, έχει ήδη χρησιμοποιηθεί σε εκατοντάδες σοβαρές ποινικές υποθέσεις, σύμφωνα με την έκθεση.
Αλλά ο κίνδυνος δεν περιορίζεται στις κυβερνητικές αρχές επιβολής του νόμου. Οι εμπορικές συσκευές για τη μέτρηση του στρες, του ύπνου και της συγκέντρωσης συλλέγουν επίσης ολοένα και περισσότερο δεδομένα του εγκεφάλου. Μια μελέτη του 2024 από το Ίδρυμα Neurorights διαπίστωσε ότι οι περισσότερες από τις 30 εταιρείες που εξετάστηκαν δεν είχαν επαρκείς περιορισμούς στη χρήση αυτών των δεδομένων. Περισσότερες από τις μισές επέτρεπαν ρητά την κοινοποίησή τους σε τρίτους.
Ταυτόχρονα, οι διεπαφές εγκεφάλου-υπολογιστή επιτρέπουν ήδη σε παράλυτους ανθρώπους να γράφουν κείμενα ή να κινούν ρομποτικά χέρια μέσω ελέγχου της σκέψης. Οι ιατρικές εξελίξεις είναι πραγματικές — όπως και οι κίνδυνοι κακής χρήσης.
Συνεπώς, τα Ηνωμένα Έθνη ζητούν δεσμευτικά προστατευτικά μέτρα. Οι σκέψεις θα πρέπει να θεωρούνται ιδιαίτερα ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα. Πρέπει να απαιτείται ρητή συγκατάθεση για νευροτεχνολογικές παρεμβάσεις στο ποινικό δίκαιο.
Το κρίσιμο όριο βρίσκεται ανάμεσα σε αυτό που είναι τεχνικά εφικτό και σε αυτό που επιτρέπεται σε ένα κράτος να γνωρίζει για τους πολίτες του. Τέτοια συστήματα δεν μπορούν ακόμη να διαβάσουν αξιόπιστα αυθαίρετες σκέψεις. Αλλά αυτή η εξέλιξη εγείρει ήδη ένα θεμελιώδες ερώτημα:
Τι απομένει από την προσωπική ελευθερία αν, στο μέλλον, ακόμη και οι εσωτερικές σκέψεις ενός ατόμου θα μπορούσαν να γίνουν αντικείμενο κρατικών ερευνών;
Ο ΟΗΕ δεν προειδοποιεί για ένα ήδη λειτουργικό σύστημα γενικής επιτήρησης της σκέψης, αλλά για μια εξέλιξη της οποίας τα νομικά όρια πρέπει να καθοριστούν νωρίς.
Πηγές:
