Η γαλλική λατρεία με τη γκιλοτίνα έχει βρει μια νέα εστίαση την τελευταία εβδομάδα. Ο άνδρας κάτω από τη λεπίδα είναι ο γκριζομάλλης πρωθυπουργός της Γαλλίας, Michel Barnier, γνωστός για την ψυχραιμία του και σε προηγούμενες πολύ επικίνδυνες καταστάσεις.
Από τον Adam Nossiter από το Παρίσι/New York Times*
Η πολιτική του ζωή θα μπορεί ακόμη και να τελειώσει την επόμενη εβδομάδα, ή πιθανώς πριν από τα Χριστούγεννα, μια προοπτική που προκαλεί τρομακτικές εικασίες για το οικονομικό χάος, το κλείσιμο της κυβέρνησης αμερικανικού τύπου και τους απλήρωτους μισθούς για το πέμπτο σε μέγεθος εργατικό δυναμικό της Γαλλίας, αυτό του Δημοσίου. Το γεγονός ότι η χώρα μπορεί σύντομα να μείνει χωρίς κυβέρνηση προσθέτει σημαντικά στην αστάθεια της γαλλικής οικονομίας, που περιλαμβάνει μια σειρά από απολύσεις στο βιομηχανικό τομέα, απεργίες, διαδηλώσεις αγροτών, αναιμική ανάπτυξη και μεγάλο έλλειμμα.
Η προοπτική της κατάρρευσης της κυβέρνησης εκτόξευσε το κόστος δανεισμού της Γαλλίας, όπως εκείνο της Γερμανίας, την προπερασμένη εβδομάδα, ωθώντας τα σχεδόν στο επίπεδο της Ελλάδας. Μια κρίσιμη στιγμή θα μπορούσε να έρθει ήδη από τη Δευτέρα, όταν ο Barnier ίσως και να προσπαθήσει να επιβάλει ένα νομοσχέδιο για τον προϋπολογισμό για την κρατική υγειονομική περίθαλψη και για άλλες κοινωνικές δαπάνες.
Ακόμη και ο ίδιος, ένας βετεράνος πολιτικός που διαπραγματεύτηκε μια σκληρή συμφωνία για το Brexit εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Ένωσης και υπηρέτησε τέσσερις φορές ως υπουργός σε προηγούμενες κυβερνήσεις, παραδέχεται ότι ζει με δανεικό χρόνο.
Η γυναίκα που ελέγχει τη λεπίδα είναι η Marine Le Pen, ηγέτιδα της ακροδεξιάς λαϊκιστικής Εθνικής Συσπείρωσης, η οποία διαθέτει περισσότερες θέσεις στην κάτω βουλή του γαλλικού κοινοβουλίου από οποιοδήποτε άλλο κόμμα.
Στην ίδια, δεν αρέσει ο προϋπολογισμός του Barnier των περίπου 60 δισεκατομμυρίων δολαρίων, που περιλαμβάνει αυξήσεις φόρων και περικοπές δαπανών. Δεν της αρέσουν οι περικοπές σε ορισμένες ιατρικές αποζημιώσεις και οι αυξήσεις στα τέλη του ηλεκτρικού ρεύματος —«βίαιες, άδικες, αναποτελεσματικές», είπε στους δημοσιογράφους την Τρίτη— και ισχυρίστηκε ότι το κόμμα της θα καταθέσει πρόταση μομφής εάν ο Barnier επιβάλλει οι προϋπολογισμοί του να περάσουν χωρίς ψηφοφορία στη Βουλή. Ο ίδιος άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο αλλαγών όσον αφορά τα τέλη ηλεκτρικής ενέργειας την Πέμπτη, αλλά η Le Pen είπε ότι αυτό δεν είναι αρκετό.
Η παράκαμψη της κάτω βουλής του κοινοβουλίου -μια γαλλική παραξενιά, που επιτρέπεται από το Σύνταγμα- προκαλεί συχνά οργή στους νομοθέτες και κραυγές περί αυταρχισμού. Με επικεφαλής την αριστερά και με τη συνδρομή της ακροδεξιάς, οι δύο πολιτικές δυνάμεις θα θέσουν σχεδόν σίγουρα την κυβέρνηση υπό τη διαδικασία ψήφου εμπιστοσύνης, κάτι που θα σημάνει, σχεδόν με βεβαιότητα, το τέλος για τον Barnier και την κυβέρνησή του, αναγκάζοντας τον ίδιο και τους υπουργούς του να παραιτηθούν.
«Για να βγει από αυτό το αδιέξοδο, υπολογίζει στην Εθνική Συσπείρωση», είπε ο Sylvain Crépon, ειδικός στη γαλλική ακροδεξιά στο University of Tours. «Αυτό σημαίνει ότι διαθέτει όλη τη δύναμη. Είναι το κόμμα που θα τον σώσει». Όμως, ο Crépon πρόσθεσε, «δεν νομίζω ότι θέλουν να τον σώσουν».
Η Le Pen έχει προσφέρει κάθε ένδειξη ότι δεν θα το κάνει. Έτσι, ακόμη και πριν φτάσει να αποκτήσει τη δύναμη που επιζητούσε εδώ και καιρό -δηλαδή τη γαλλική προεδρία- η Εθνική της Συσπείρωση βρίσκεται στη θέση του οδηγού.
«Δυσκολεύομαι όλο και περισσότερο να δω τι θα μπορούσε να βάλει φρένο στην ισχύ τους», είπε ο Crépon. «Εάν τα πράγματα συνεχίσουν όπως έχουν, με μια κυβέρνηση που δεν μπορεί να επιβεβαιώσει την εξουσία της, η Εθνική Συσπείρωση θα μπορούσε να φανεί ως λύση».
Άλλοι στο κόμμα είναι πιο σαφείς από την Le Pen. «Αν παραμένουν κουφοί απέναντι μας, θα πρέπει να ετοιμάσουν τις βαλίτσες τους», είπε ένας από τους βουλευτές του κόμματός της στο Κοινοβούλιο, ο Laurent Jacobelli, στον τηλεοπτικό σταθμό BFMTV.
Ωστόσο, η Le Pen δικάζεται αυτή τη στιγμή με τους συνεργάτες της για κατάχρηση χρημάτων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και κινδυνεύει να καταδικαστεί και να αποκλειστεί από το να διεκδικήσει το αξίωμα.
Παράλληλα, όμως, ο Γάλλος πρωθυπουργός είναι ευάλωτος και η Le Pen δεν φαίνεται σε καλή διάθεση. «Καμία από τις ιδέες μας δεν συμπεριλήφθηκε στον προϋπολογισμό της κυβέρνησης, έστω και υποθετικά», έγραψε η ίδια, η οποία συχνά ακούγεται θυμωμένη, σε άρθρο γνώμης στη Le Figaro την περασμένη εβδομάδα.
«Είμαστε πιο κοντά σε μια πρόταση μομφής», δήλωσε ο σοσιαλιστής βουλευτής Jérôme Guedj στη γαλλική τηλεόραση.
Πώς όμως είναι να ζεις υπό την απειλή του επικείμενου πολιτικού θανάτου σου;
Στα 73 του, ο Barnier αισθάνεται ότι του μένουν λίγα πράγματα να χάσει, λένε φίλοι και σύμμαχοι του. Ο ίδιος χαρακτηρίζεται γενικά από μια στωικότητα, υπομονή και ψυχραιμία.
«Είναι άχρηστο να εκνευρίζεσαι για τόσο σημαντικά ερωτήματα», είπε σαν παππούς που προειδοποιεί τα εγγόνια του κατά τη διάρκεια μιας συζήτησης στο Κοινοβούλιο την περασμένη εβδομάδα. «Παρακαλώ, κρατήστε την ψυχραιμία σας», είπε σε ένα εμφανώς ταραγμένο μέλος του Κοινοβουλίου σε μια πρόσφατη συνάντηση που αφορούσε την αναταραχή. Αλλά αυτό μπορεί να μην είναι αρκετό για να τον σώσει.
Ο ίδιος, διορίστηκε τον Σεπτέμβριο από τον Emmanuel Macron, με τον Γάλλο πρόεδρο να αγνοεί τα αποτελέσματα των κοινοβουλευτικών εκλογών που ήταν καταστροφικά για το κόμμα του και τους συμμάχους του, καλώντας τον Barnier, μια προσωπικότητα της παραδοσιακής κεντροδεξιάς, να ηγηθεί της κυβέρνησης. Ο αριστερός συνασπισμός που βγήκε πρώτος ήταν έξαλλος. Όμως ο Macron άσκησε το συνταγματικό του προνόμιο.
Έκτοτε, η αδυναμία της θέσης του Barnier έχει γίνει σαφής. Ζει «την κόλαση του Matignon», μια φράση που χρησιμοποιείται από γενιές πολιτικών σχολιαστών για να περιγράψει τις δυσκολίες της βασιλείας από το παλάτι Matignon, την έδρα της κυβέρνησης, όπου ένας ηγέτης έχει κάποια εξουσία, αλλά όχι όλη.
Ο μέσος όρος της θητείας ενός Γάλλου πρωθυπουργού είναι δυόμισι χρόνια και ο Barnier φαίνεται πιθανό να μην καταφέρει καν να τον πλησιάσει. Ο Jean-Pierre Raffarin, ο οποίος κατείχε το αξίωμα τη δεκαετία του 2000, έχει μιλήσει για τη δέσμευση: «Τις περισσότερες μέρες, ξυπνάς νιώθοντας αρκετά χάλια για αυτό που έρχεται», ανέφερε σε ένα ντοκιμαντέρ της γαλλικής τηλεόρασης.
Σήμερα, η ακροδεξιά αισθάνεται περιφρονημένη, η αριστερά αντιπαθεί εξ αρχής τον Barnier και τον ίδιο δεν τον συμπαθούν οι κεντρώοι βουλευτές του Macron, επειδή προτείνει να αποσπαστούν περισσότερα έσοδα από τους πλούσιους και από τις 440 μεγαλύτερες εταιρείες της Γαλλίας, μία σαφής παραβίαση του φιλοεπιχειρηματικού δόγματος του Γάλλου προέδρου.
Σε συνέντευξή του στη γαλλική τηλεόραση την Τρίτη, ο Barnier χαμογελούσε. Προσπαθούσε να προβάλει την ηρεμία του. «Γνωρίζω από τις 5 Σεπτεμβρίου», την ημέρα που διορίστηκε, «ότι θα γίνει ψηφοφορία μομφής», είπε. Όμως, σημείωσε: «Τότε τι γίνεται; Δεν θα υπάρχει προϋπολογισμός. Και θα υπάρξει μια σοβαρή καταιγίδα στις χρηματοπιστωτικές αγορές».
Όσοι τον γνωρίζουν λένε ότι η ηρεμία του είναι απίστευτη. «Είναι γαλήνιος, γιατί νιώθει ελεύθερος σε αυτή την αποστολή», είπε ο Antoine Vermorel-Marques, βουλευτής που είναι κοντά στον Barnier. «Δεν εκλιπαρούσε για τη θέση (του πρωθυπουργού)». «Είναι ένας σκληραγωγημένος διαπραγματευτής που έχει συνηθίσει σε διπλωματικές και πολιτικές διαπραγματεύσεις και δεν έχει υποκύψει ποτέ στον λαϊκισμό ή τη δημαγωγία», πρόσθεσε ο Vermorel-Marques. «Κάθισε για καφέ με τους διαπραγματευτές του Brexit και μίλησε για την ανάγκη ηρεμίας. Πρέπει να το κάνει ξανά».
Ο Barnier ξεκίνησε την πολιτική του ζωή πριν από περισσότερα από 50 χρόνια ως ένας 22χρονος Γκολιστής σύμβουλος στη γενέτειρά του, τη Σαβοΐα, στα ανατολικά βουνά της Γαλλίας. Έχει ανέβει μεθοδικά τα σκαλοπάτια της πολιτικής σκάλας, ως βουλευτής, πρόεδρος περιφέρειας, γερουσιαστής, υπουργός του υπουργικού συμβουλίου.
Μερικές φορές τον κοροϊδεύουν για τη φλεγματική του συμπεριφορά, αλλά, με την πάροδο της ηλικίας, αυτό δεν εκλαμβάνεται ως απειλή για την καριέρα των άλλων. Αποκαλούμενος ως «ο Γάλλος Joe Biden» από τα μέσα ενημέρωσης, τερμάτισε αρκετά πίσω από τους αντιπάλους του σε προκριματικές προεδρικές εκλογές το 2021.
Ο Pierre-Jérôme Hénin ήταν ο εκπρόσωπός του όταν ο Barnier ήταν υπουργός. «Έχει μια έκφραση που επικαλείται πολύ: “η ηρεμία των παλιών στρατιωτών”», είπε ο Hénin. «Και έχει αυτή την ικανότητα. Δεν πανικοβάλλεται. Μένει γαλήνιος». «Έχει συνηθίσει να βάζει ανθρώπους που μισούν ο ένας τον άλλον γύρω από ένα τραπέζι και να βρίσκει μια λύση», πρόσθεσε.
Στην τηλεοπτική συνέντευξη, ο Barnier απέρριψε προτάσεις ότι θα μπορούσε να παραιτηθεί. «Γιατί να παραιτηθώ;» ρώτησε. «Είμαι χαρούμενος που κάνω αυτή τη δουλειά. Είμαι κάποιας ηλικίας. Μπορείτε να το δείτε. Εφόσον έχω την ίδια ικανότητα να είμαι ενθουσιώδης και έτοιμος για μάχη, όπως είχα πριν από 50 χρόνια, δηλώνω έτοιμος να υπηρετώ».
*Η Aurelien Breeden συνέβαλε στο ρεπορτάζ
