Το τεράστιο τζαμίστην κατεχόμενη Μια Μηλία Φωτογραφία news.gr
Του ΒΑΣΙΛΗ ΚΑΠΠΗ
Η εργαλειοποίηση της θρησκείας για την επίτευξη πολιτικών στόχων δεν αποτελεί νέο φαινόμενο. Πρόκειται για μια ιστορική πραγματικότητα, η οποία δυστυχώς συναντάται σε πολυάριθμες περιπτώσεις, από τη σύγκρουση Προτεσταντών και Καθολικών στη Βόρειο Ιρλανδία, έως και τη διένεξη στο Κασμίρ μεταξύ Ινδουιστών και Μουσουλμάνων. Κοινό χαρακτηριστικό γνώρισμα των περιπτώσεων, η «μετάσταση» εθνοτικών και γεωπολιτικών ανταγωνισμών στο θρησκευτικό πεδίο.
Η θρησκευτική διάσταση των ελληνοτουρκικών συγκρούσεων δεν αποτελεί εξαίρεση. Η πτυχή αυτή της ελληνο-τουρκικής διαμάχης, ωστόσο, έχει μελετηθεί περισσότερο από ιστορικής σκοπιάς, με έμφαση στην καταπίεση και τη γενοκτονία των χριστιανικών πληθυσμών στην Τουρκία κατά τον 20ό αιώνα. Η πολιτιστική διάσταση των γεγονότων μελετήθηκε επισταμένα, με την καταγραφή των καταστροφών, αλλά και της αλλοίωσης της φυσιογνωμίας των λατρευτικών χώρων στη Μικρά Ασία και τον Πόντο.
Σε μια πρώτη ανάγνωση, το εξαιρετικό πόνημα του δρος Πέτρου Σαββίδη έρχεται να συμπληρώσει την ιστορική έρευνα, φωτίζοντας την καταστροφή και εκρίζωση του Χριστιανισμού από την κατεχόμενη Κύπρο. Με ψύχραιμο λόγο, ο Πέτρος Σαββίδης ξεδιπλώνει την εξέλιξη του φαινομένου από το 1974 έως τις μέρες μας, καταγράφοντας την εντατικοποίηση της Ισλαμοποίησης από το 2007, όταν η τουρκική κυβέρνηση μετέβαλε την εξωτερική της πολιτική, προσδίδοντάς της ακραία θρησκευτικά χαρακτηριστικά.
Υποστηριζόμενο από ενδελεχή έρευνα πεδίου, η οποία πραγματοποιήθηκε με απόλυτο σεβασμό προς την τουρκοκυπριακή κοινότητα, το βιβλίο παρουσιάζει με εξαιρετική λεπτομέρεια τη συστηματική αλλοίωση της θρησκευτικής και πολιτισμικής ταυτότητας των κατεχομένων εδαφών της Κυπριακής Δημοκρατίας. Λεπτομερείς χάρτες, φωτογραφίες, αλλά και γεωγραφικές συντεταγμένες καταγράφουν ισλαμοποιημένες εκκλησίες, νέα τεμένη, ακόμα και τις προσθήκες δυσανάλογων μιναρέδων στους παραδοσιακά διακριτικούς τουρκοκυπριακούς λατρευτικούς χώρους. Πρόκειται, αναμφίβολα, για μια λεπτομερέστατη καταγραφή της καταστροφής της θρησκευτικής κληρονομιάς και αλλοίωσης της πολιτιστικής φυσιογνωμίας στην κατεχόμενη Κύπρο.
Το σημείο που αρχίζει η έρευνα του Πέτρου Σαββίδη να εντυπωσιάζει τον αναγνώστη είναι η έμφαση του συγγραφέα στη θρησκευτική και πολιτισμική ταυτότητα των Τουρκοκυπρίων. Μια ενδελεχής τεκμηρίωση που ξεκινά από τον 16ο αιώνα περιγράφει τη δημιουργία αλλά και τη διαχρονική εξέλιξη της τουρκοκυπριακής κοινότητας έως τη σύγχρονη εποχή, αποδομώντας πολλές λανθασμένες πεποιθήσεις που έχουν εδραιωθεί στη συλλογική συνείδηση.
Ιδιαίτερα σημαντικό, υπό το πρίσμα αυτό, είναι το γεγονός πως στοιχειοθετείται ο κοσμικός χαρακτήρας των Τουρκοκυπρίων και η συνύπαρξη των θρησκευτικών ταυτοτήτων των δύο κοινοτήτων οι οποίες, από την ανάλυση του συγγραφέα, φαίνεται πως είναι καθ’ όλα συμβατές. Μόνο όταν η θρησκευτική ταυτότητα εργαλειοποιείται από την Άγκυρα βλέπουμε τις πρώτες ενδείξεις «διχασμού», ο οποίος λαμβάνει πλέον την τελική του μορφή με βίαιες πληθυσμιακές μετακινήσεις. Η παράθεση των στοιχείων καταδεικνύει ένα μακροχρόνιο σχέδιο που υλοποιήθηκε από τον τουρκικό στρατό και τα ενεργούμενά του στην Κύπρο.
Και είναι ακριβώς σε αυτό το σημείο που η έρευνα του Πέτρου Σαββίδη διαφοροποιείται από ιστορικά, θρησκευτικά και πολιτιστικά ερευνητικά έργα που εστιάζουν σε ανάλογες περιπτωσιολογικές μελέτες. Ο συγγραφέας εστιάζει στα πολιτικά αίτια της ισλαμοποίησης των κατεχομένων εδαφών, εντοπίζοντας ορθά τον κεντρικό στρατηγικό σχεδιασμό πίσω από τις εξελίξεις. Αντλώντας στοιχεία από ένα μεγάλο εύρος πηγών, βλέπουμε τη συστηματική χρήση των χώρων λατρείας ως «σηματοδότες» των τουρκικών προθέσεων, σε γεωγραφικό, πολιτικό, πολιτισμικό, ακόμα και σε στρατιωτικό επίπεδο κατά τη διάρκεια των εχθροπραξιών. Η πλήρης υποταγή της θρησκείας στην τουρκική υψηλή στρατηγική καθίσταται προφανής, μέσα από την παράθεση δεδομένων από δευτερογενείς πηγές αλλά και σημαντική έρευνα πεδίου.
Ο αναγνώστης, τελικά, δεν έχει ψευδαισθήσεις σε ό,τι αφορά στα αίτια των δραματικών εξελίξεων. Δεν πρόκειται για μια διακοινοτική σύγκρουση, η οποία οφείλεται σε «έλλειμμα εμπιστοσύνης» μεταξύ των δύο κοινοτήτων. Είναι ξεκάθαρο επίσης πως το κυπριακό πρόβλημα δεν εδράζεται σε κάποια θρησκευτική διένεξη, καθώς οι Τουρκοκύπριοι είδαν και αυτοί τη θρησκευτική ταυτότητά τους να υπονομεύεται και τελικά να μεταβάλλεται βιαίως. Το κυπριακό πρόβλημα σε όλες οι εκφάνσεις του ξεκινά και καταλήγει στη μεγάλη γεωπολιτική αξία της νήσου για την Τουρκία και συνεπακόλουθα στην προσπάθεια άσκησης ελέγχου επί αυτής με όλα τα μέσα, στρατιωτικά και μη.
Η θρησκευτική διάσταση της τουρκικής υψηλής στρατηγικής με στόχο την κυριαρχία στην Ανατολική Μεσόγειο, αναδύεται με τρόπο επιστημονικά άρτιο στην εξαιρετική συνεισφορά του δρος Πέτρου Σαββίδη στην πολιτική επιστήμη. Το βιβλίο «Η Ισλαμοποίηση της Κατεχόμενης Κύπρου» συνιστάται ανεπιφύλακτα σε κάθε αναγνώστη που ενδιαφέρεται να εξερευνήσει με ψύχραιμη και επιστημονική ματιά μια από τις πλέον μαύρες σελίδες στη σύγχρονη ιστορία του Ελληνισμού.
* Centre for Security & Intelligence Studies University of Buckingham
