Η Ευρωπαϊκή Ένωση το λέει ξανά και ξανά: το ψηφιακό πορτοφόλι EUDI είναι «εθελοντικό». Η Γερμανία, όμως, δείχνει σε όλους τι σημαίνει «εθελοντικό» στην πράξη. Το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα (SPD), που συγκυβερνά τη χώρα, έχει ήδη καταθέσει σχέδιο που καθιστά το EUDI Wallet υποχρεωτικό για οποιονδήποτε άνω των 16 ετών θέλει να έχει λογαριασμό σε Instagram, TikTok, Facebook ή οποιαδήποτε άλλη πλατφόρμα κοινωνικής δικτύωσης . Παιδιά κάτω των 14 ετών θα αποκλείονται εντελώς, και οι έφηβοι 14-15 ετών θα μπορούν να έχουν πρόσβαση μόνο μέσω του πορτοφολιού των γονιών τους, σε εκδόσεις με περιορισμένη λειτουργικότητα . Η επίσημη θέση είναι η «προστασία των παιδιών». Η πραγματικότητα είναι η δημιουργία ενός συστήματος όπου κάθε ψηφιακή σου κίνηση θα περνά μέσα από την κρατική ταυτοποίηση – και κανείς δεν μπορεί να εγγυηθεί ότι θα σταματήσει εκεί.
Το σχέδιο: Τρεις ηλικιακές ζώνες, ένας στόχος – Πλήρης έλεγχος
Το σχέδιο της SPD, το οποίο διανεμήθηκε πριν από το συνέδριο της CDU στη Στουτγάρδη, είναι ανατριχιαστικά λεπτομερές :
-
Κάτω των 14 ετών: Πλήρης απαγόρευση πρόσβασης σε πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης. Οι πλατφόρμες θα υποχρεωθούν να το «τεχνικά αποτρέπουν».
-
Ηλικίες 14-15 ετών: Πρόσβαση μόνο σε «νεανικές εκδόσεις» των πλατφορμών, με περιορισμένες αλγοριθμικές λειτουργίες. Η πρόσβαση θα γίνεται μέσω του EUDI Wallet των γονιών ή κηδεμόνων .
-
Άνω των 16 ετών: Υποχρεωτική επαλήθευση ηλικίας μέσω του δικού τους EUDI Wallet για κάθε λογαριασμό. Οι αλγοριθμικές συστάσεις περιεχομένου θα είναι απενεργοποιημένες εξ ορισμού, και η επαναφορά τους θα απαιτεί ρητή συναίνεση .
Ουσιαστικά, για να είσαι παρών στο σύγχρονο ψηφιακό δημόσιο χώρο, θα πρέπει να αποκαλύψεις την ταυτότητά σου στο κράτος. Η λεγόμενη «ελευθερία» του διαδικτύου, που βασίζεται στην ανωνυμία, καταργείται.
Η τεχνική παγίδα: Η επαλήθευση αφήνει πάντα ίχνη
Η Ευρωπαϊκή Ένωση διαφημίζει το EUDI Wallet ως εργαλείο που επιτρέπει την «επιλεκτική αποκάλυψη» πληροφοριών. Δηλαδή, μπορείς να αποδείξεις ότι είσαι άνω των 16 ετών, χωρίς να αποκαλύψεις το όνομά σου, τη διεύθυνσή σου ή την ακριβή ημερομηνία γέννησής σου . Μόνο μια κρυπτογραφική απόδειξη (ναι/όχι) στέλνεται στην πλατφόρμα.
Η θεωρία είναι καλή. Η πράξη, όμως, είναι διαφορετική. Ακόμα κι αν η ίδια η απόδειξη δεν περιέχει προσωπικά δεδομένα, η ίδια η πράξη της επαλήθευσης αφήνει ένα ψηφιακό ίχνος: ότι μια συγκεκριμένη συσκευή, από μια συγκεκριμένη IP, σε μια συγκεκριμένη χρονική στιγμή, επιχείρησε να αποδείξει την ταυτότητά της. Αυτό το ίχνος είναι θησαυρός για κάθε υπηρεσία που θέλει να παρακολουθεί.
Και το χειρότερο: η SPD θέλει να αποτρέψει και την παράκαμψη μέσω VPN . Για να το κάνει αυτό, θα χρειαστεί είτε να υποχρεώσει τους παρόχους VPN να κάνουν οι ίδιοι επαλήθευση χρηστών, είτε να προχωρήσει σε βαθιά επιθεώρηση πακέτων (deep packet inspection) – δηλαδή τα ίδια εργαλεία που χρησιμοποιούν οι πιο αυταρχικές κυβερνήσεις για να ελέγχουν τι βλέπουν οι πολίτες τους .
Από τα social media στην «κοινωνική πίστωση»; Το ολισθηρό μονοπάτι
Το σχέδιο παρουσιάζεται ως μέτρο προστασίας των ανηλίκων. Αλλά η λογική του είναι βαθιά προβληματική. Αν το κράτος έχει τη δυνατότητα να ελέγχει την πρόσβαση στα social media μέσω της ψηφιακής ταυτότητας, γιατί να μην επεκτείνει αυτόν τον έλεγχο και σε άλλες υπηρεσίες;
Φανταστείτε ένα μέλλον όπου:
-
Η πρόσβαση σε ειδησεογραφικά sites απαιτεί ταυτοποίηση, για να αποτραπεί η «παραπληροφόρηση».
-
Η πρόσβαση σε πλατφόρμες όπως το YouTube απαιτεί ταυτοποίηση, για να προστατευτούν τα παιδιά.
-
Η πρόσβαση σε ιστοσελίδες ενηλίκων (που τώρα είναι απλά ένα κλικ) απαιτεί ταυτοποίηση, για την «προστασία των ανηλίκων».
-
Η πρόσβαση σε τραπεζικές συναλλαγές, συμβόλαια, και κρατικές υπηρεσίες είναι ήδη μέσω του πορτοφολιού.
Το βήμα από την «προστασία» στον «έλεγχο» είναι πολύ μικρό. Και όταν όλες σου οι ψηφιακές δραστηριότητες συνδέονται με μια μοναδική κρατική ταυτότητα, η έννοια της ανωνυμίας, της ελεύθερης έκφρασης, και της ιδιωτικής ζωής εξαφανίζονται.
Η «εθελοντικότητα» της ΕΕ: Ένας μύθος που καταρρέει
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει επανειλημμένα χαρακτηρίσει «μύθο» τον ισχυρισμό ότι το EUDI Wallet θα γίνει υποχρεωτικό . Η πραγματικότητα, όμως, είναι ότι ο κανονισμός eIDAS 2.0 υποχρεώνει όλες τις πολύ μεγάλες online πλατφόρμες να αποδέχονται το EUDI Wallet ως μέσο επαλήθευσης έως το τέλος του 2027 . Και ο ψηφιακός στόχος της ΕΕ για το 2030 είναι το 80% των πολιτών να χρησιμοποιεί μια ψηφιακή ταυτότητα .
Το σχέδιο της SPD δείχνει τον δρόμο: η υποχρεωτική χρήση δεν θα έρθει με μια κεντρική εντολή. Θα έρθει σταδιακά, μέσω εφαρμογών που καθιστούν την ψηφιακή ταυτότητα απαραίτητη για βασικές δραστηριότητες. Πρώτα τα social media. Μετά, οτιδήποτε άλλο.
Συμπέρασμα: Η φυλακή χτίζεται με το πρόσχημα της προστασίας
Το σχέδιο της Γερμανίας είναι μια προειδοποίηση. Δείχνει πώς η «εθελοντική» ψηφιακή ταυτότητα μετατρέπεται σε υποχρεωτικό διαβατήριο για την ψηφιακή ζωή. Η προστασία των παιδιών είναι ένα ευγενές επιχείρημα. Αλλά η ιστορία έχει δείξει ότι κάθε φορά που το κράτος ζητά περισσότερο έλεγχο «για την ασφάλειά μας», ο έλεγχος παραμένει και η ασφάλεια γίνεται πρόσχημα.
Το ερώτημα δεν είναι αν θα έρθει η ψηφιακή ταυτότητα. Το ερώτημα είναι ποιος θα την ελέγχει, πώς θα χρησιμοποιείται, και αν θα μπορούμε να πούμε όχι χωρίς να αποκλειστούμε από την κοινωνία.
Αν η Γερμανία πετύχει, η υπόλοιπη Ευρώπη θα ακολουθήσει. Και τότε, η φυλακή δεν θα είναι μια υπόγεια σπηλιά. Θα είναι μια εφαρμογή στο κινητό σου, που θα λέγεται «Wallet».
