Παράδοξα καί ἀνεξήγητα περιστατικά συνέβησαν κατά τήν ἱστορική μάχη τοῦ Μαραθῶνος, πού ἀκόμη καί σήμερα προκαλοῦν πολλά ἐρωτήματα, χωρίς νά ἀποκλείεται ἀκόμη καί ἐπίκληση ὑπερφυσικοῦ συμβάντος.
Πράγματι, ἐνῶ ἡ σύγκρουση Ἑλλήνων καί Περσῶν βρισκόταν σέ πλήρη ἐξέλιξη καί σέ κρίσιμη φάση, ξαφνικά ἐμφανίσθηκε κυριολεκτικά ἀπό τό πουθενά κάποιος πολεμιστής, χωρίς πανοπλία, πού ἒμοιαζε μέ χωρικό, κρατῶντας διαφορετικό ὃπλο ἀπό ὃλους τούς μαχομένους.
Συγκεκριμένα, κρατοῦσε μία <ἐχέτλην>, μέ τήν ὁποία θανάτωσε πολλούς ἐχθρούς, ἐνῶ ταυτοχρόνως ἐμψύχωνε τούς Ἓλληνες. Ἡ λέξη <ἐχέτλη> ἐτυμολογεῖται στό ρῆμα ἒχω, πού σημαίνει ὃ,τι καί σήμερα, ἒχω, κατέχω, κρατῶ. Καί ἦταν αὐτή ἡ ἐχέτλη ἡ λαβή τοῦ ἀρότρου πού κρατοῦσε ὁ ζευγολάτης καί ὂργωνε τό χωράφι, ἀλλά αὐτή ἦταν προσαρμοσμένη στό ἂροτρο.
Οἱ Ἓλληνες θεώρησαν ὃτι ἐπρόκειτο γιά ἓνα χωρικό τῆς περιοχῆς, πού κρατροῦσε τό παράδοξο αὐτό ὃπλο, πού τούς φάνηκε πώς ἒμοιαζε μέ μία ἐχέτλη. Ἦταν ὃμως κάτι τέτοιο, ἢ κάτι ἂλλο; Τό βέβαιο εἶναι ὃτι ὁ ἂνθρωπος αὐτός, ἀφοῦ σκότωσε πολλούς ἐχθρούς καί ἐμψύχωνε διαρκῶς τούς πολεμιστές, στήν συνέχεια καί μετά τήν νικηφόρο ἒκβαση τῆς μάχης ὑπέρ τῶν Ἑλλήνων, ἐξαφανίστηκε αἰφνιδίως καί μυστηριωδῶς, ὃπως εἶχε ἐμφανισθεῖ.
Μετά τό τέλος τῆς μάχης, ὁ <χωρικός> ἀναζητήθηκε ἀπό τούς Ἀθηναίους, ἀλλά δέν βρέθηκε οὒτε μεταξύ τῶν νεκρῶν οὒτε μεταξύ τῶν ζωντανῶν. Οἱ Ἀθηναῖοι ἀπεκάλεσαν τόν ἂγνωστο μαχητή Ἒχετλο ἢ Ἐχετλαῖο, ἐπειδή κρατοῦσε γιά ὃπλο κάτι πού ἒμοιαζε μέ ἐχέτλη. Τέτοια ἦταν ἡ ἐντύπωση πού τούς ἒκανε, ὣστε προσέφυγαν στό Μαντεῖο τῶν Δελφῶν, ἀπό ὂπου πῆραν τήν ἀπάντηση ὃτι ἒπρεπε νά τόν τιμοῦν σάν θεό καί ἣρωα μέ τό ὂνομα Ἒχετλος ἢ Ἐχετλαῖος καί καθιέρωσαν ἐτήσια λατρεία του.
Ὁ σπουδαῖος ζωγράφος Πάναινος τόν ἀπεικόνισε μαχόμενο μεταξύ τῶν ἂλλων ἡρώων στήν Ποικίλη Στοά μέ τό περίεργο ὃπλο του. Κατά τόν ἲδιο τρόπο εἰκονίζεται καί σέ ἂλλες παραστάσεις ἐπί κτιστῶν, ὡς ἐπί τό πλεῖστον τυρρηνικῶν ἢ ἐτρουσκικῶν.
Νεώτεροι μελετητές ἀναφέρουν ὃτι τό σχῆμα τῆς ἐχέτλης παραπέμπει σέ ἓνα ὑπερσύγχρονο ὃπλο, ὂχι κατ᾽ ἀνάγκη πυροβόλο. Τό περιστατικό μᾶς ἀφηγεῖται ὁ περιηγητής καί ἱστορικός Παυσανίας, ὁ ὁποῖος ἐπεσκέφθη τήν Ποικίλη Στοά πού εἶχε τοιχογραφίες, ἀλλά 700 χρόνια ἀργότερα ἀπό τήν μάχη τοῦ Μαραθῶνος. Οἱ ζωγράφοι Πάναινος καί Μύκων εἶχαν ἀπεικονίσει μεταξύ τῶν μεγάλων ἡρώων, τόν Καλλίμαχο, τόν Μιλτιάδη κ.ἂ., καί ἓνα ἀκόμη ἣρωα, γιά τόν ὁποῖο δέν εἶχαν στοιχεῖα, καί τόν ὀνόμασαν Ἐχετλαῖον.
Λέγεται ὃτι βγῆκε ἀπό τό ἱερό σπήλαιο τοῦ Πανός στόν Μαραθῶνα, ντυμένος μέ στολή πού ἒμοιαζε μέ ἐκείνη χωρικοῦ καί κρατῶντας ἐχέτλην, πού ἒμοιαζε σάν κοντάκι σημερινοῦ ὃπλου (σέ ἀντίθεση μέ τά γνωστά ὃπλα τῆς ἐποχῆς), καί ἂρχισε νά θερίζει τούς ἐχθρούς, πού τούς ἐξόντωνε ἀπό μία σχετική ἀπόσταση.
Ἀναφέρει ὁ Παυσανίας τά ἑξῆς:
<Συνέβη δέ ὡς λέγουσιν, ἂνδρα ἐν τῆ μάχη παρεῖναι τό εἶδος καί τήν σκευήν ἂγροικον. οὗτος τῶν βαρβάρων πολλούς καταφονεύσας ἀρότρω, μετά τό ἒργον ἦν ἀφανής. ἐρομένοις δέ Ἀθηναίοις ἂλλο μέν ὁ θεός ἐς αὐτόν ἒχρησεν ούδέν, τιμᾶν δέ Ἐχετλαῖον ἐκέλευσεν ἣρωα> (Παυσ. βιβλ. 1 κεφ. 32).
(Μετάφραση: Συνέβη, καθώς λέγουν, νά παρουσιασθεῖ στήν μάχη (τοῦ Μαραθῶνος) ἂνδρας μέ μορφή καί ἒνδυμα χωρικοῦ. Αὐτός σκότωσε μέ ἓνα ἂροτρο πολλούς ἀπό τούς βαρβάρους καί ἐξαφασίσθηκε μετά τήν μάχη. Στούς Ἀθηναίους πού ρώτησαν τόν θεό, τίποτε ἂλλο δέν ἐχρησμοδότησε σέ αὐτούς, παρά νά τιμοῦν σάν ἣρωα τόν Ἒχετλο).
Περισσότερο συγκλονιστική περιγραφή δίνει ὁ Ἡρόδοτος. Διηγῆται ὃτι εἶδαν ἓνα μεγαλόσωμο ὁπλίτη, πού ἡ γενεάδα του κάλυπτε ὁλόκληρη τήν ἀσπίδα του, καί ὃτι ἐμφανίσθηκε σάν φάντασμα πού κατέβηκε μέ μεγάλη ὁρμή ἀπό τό βουνό (τό σπήλαιο τοῦ Πανός) σκορπῶντας τόν θάνατο καί τόν πανικό στούς Πέρσες (ἡ λέξη πανικός ἐτυμολογεῖται στό Πάνα). Στά χέρια του, λέει ὁ Ἡρόδοτος, κρατοῦσε ἓνα πολύ φωτεινό ὃπλο. Ἓνας ὁπλίτης ὑπό τίς διαταγές τοῦ Ἀριστείδη πού όνομαζόταν Ἐπίζηλος, ἀφηγήθηκε ὃτι μετά τήν τρομερή αὐτή σκηνή πού εἶδε, τυφλώθηκε ἀπό μία ἰσχυρή λάμψη, χωρίς νά τόν ἒχει ἀγγίξει κάποιο ὃπλο, καί ἒκτοτε παρέμεινε τυφλός σέ ὃλη του τήν ζωή.
Σύμφωνα μέ τά ἀναφερόμενα ἀπό τόν Παυσανία, ὑπῆρξαν πολλές μαρτυρίες αὐτοπτῶν μαρτύρων πού εἶδαν τήν τρομακτική ἰσχύ καί ἀνδρεία τοῦ Ἐχετλαίου, ὁ ὁποῖος κατά μυστηριώδη τρόπο ἐξαφανίσθηκε.
Ἀρκετοί ἐρευνητές πού ἀσχολήθηκαν μέ τήν περίεργη αὐτή ὑπόθεση, ἐξέφρασαν τήν ἀπορία τους, πῶς σκοτώθηκαν τόσες πολλές χιλιάδες Πέρσες σέ λίγες ὣρες (6.400 κατά τόν Ἡρόδοτο, 200.000 κατά τόν Ρωμαῖο Ἰουστῖνο), ἐνῶ ἀπό τούς Ἓλληνες ἒχασαν τήν ζωή τους μόνο 192 Ἀθηναῖοι καί 11 Πλαταιεῖς.
Οἱ ἐρευνητές παραθέτουν σχεδιαγράμματα τῆς ἐχέτλης καί τά παραβάλλουν μέ σύγχρονα πυροβόλα ὃπλα. Κάποιοι πιστεύουν ὃτι ὁ Ἒχετλος ἦταν ὁ ἲδιος ὁ Πάν, πρός τιμήν τοῦ ὁποίου οἱ Ἀθηναῖοι ἳδρυσαν ἱερό τοῦ Πανός κάτω ἀπό τήν Ἀκρόπολη.
Ὁ Ἡρόδοτος, ὁ Πλούταρχος καί ὁ Παυσανίας ἀφηγοῦνται ὃτι συνέβησαν περίεργα φαινόμενα κατά τήν μάχη τοῦ Μαραθῶνος. Λένε ὃτι εἶδαν κάποιοι τόν Θησέα νά βγαίνει μέσα ἀπό τήν γῆ, περιβαλλόμενο ἀπό φωτοστέφανο καί νά καταπολεμᾶ τούς ἐχθρούς, ἐπιπίπτοντας πρῶτος στό κέντρο, καθώς ἐπίσης καί τό Ἡρακλῆ καί τήν θεά Ἀθηνᾶ. Εἶδαν ἐπίσης ἓνα ὑπερμεγέθη φοβερό σκύλο νά ἐπιπίπτει τῶν Περσῶν μέ μανία καί νά τούς κατασπαράσσει. Ὁ σκύλος αὐτός εἰκονίσθηκε ἐπίσης στήν Ποικίλη Στοά.
Ἐκτός ἀπό τήν ὑπερφυσική διάσταση πού δίνουν πολλοί στόν Ἒχετλο, ὑπάρχουν καί κάποιοι πού θεωροῦν ὃτι τίποτε τό ὑπερφυσικό δέν συνέβη. Ὁ Ἒχετλος ἦταν ἓνας ἁπλός χωρικός ἣρωας, πού εἶχε μετατρέψει τό γεωργικό του ἐργαλεῖο σέ ὃπλο καί μέ αὐτό σκότωσε πολλούς Πέρσες. Ὡστόσο παραμένει μυστήριο τό πῶς δέν βρέθηκε τό πτῶμα του οὒτε τό ὃπλο του, οὒτε ὁι ἲδιος ζωντανός, ἐνῶ οἱ ζωγράφοι πού ἀναπαράστησαν τήν δράση του στην Ποικίλη Στοά, στηρίχθηκαν σέ περιγραφές αὐτοπτῶν μαρτύρων καί χρησιμοποίησαν ὡς πρότυπο μία ἐχέτλη ὡς τό ὑπερόπλο τοῦ Ἐχετλαίου, τό ὁποῖο μοιάζει μέ σύγχρονο ὑπερόπλο.
