ΚΩΣΤΑΣ ΔΟΥΚΑΣ : Ἡ Ἰθάκη τοῦ Ὁμήρου πρέπει νά ἒχει ὑποχρεωτικά ποτάμι καί ἂφθονα νερά … ΠΟΥ ΒΡΙΣΚΕΤΑΙ ΤΟ «ΡΕΙΘΡΟΝ» ΚΑΙ ΟΙ «ΑΡΔΜΟΙ ΕΠΗΕΤΑΝΟΙ» 2ον

Ὡς πότε θά ἀναζητοῦμε τήν῾Ομηρική Ἰθάκη; Το πρώτο μέρος

Ἓνα ἀπό τά φυσικά χαρακτηριστικά τῆς Ἰθάκης, ὃπως τά περιγράφει ὁ Ὃμηρος στήν Ὀδύσσεια, εἶναι τά ἂφθονα νερά συνεχοῦς ροῆς σέ ὃλο τό νησί: Πηγές, ποτάμια χείμαρροι, αὒλακες συνεχοῦς ροῆς, κρῆνες ποσίμου νεροῦ γιά ἀνθρώπους, (ὃθεν ὑδρεύοντο πολίται Ὀδ. η 206) ποτίστρες ζώων κλπ. Αὐτά τά νερά ἀποκαλοῦνται ἀρδμοί ἐπηετανοί,  ἀπό τό ρῆμα ἂρδω=ποτίζω. Λέξη πού ἒχει σωθεῖ μέχρι τῶν ἡμερῶν μας. Ὃλοι γνωρίζουμε τίς ἀρδεύσεις καί τά ἀρδευτικά ἒργα (ἐκτός ἲσως ἀπό κάποιους πολιτικούς ἀρχηγούς μας πού μιλᾶνε στά κανάλια γιά…ἀδρεύσεις καί ἀδρευτικά ἒργα!). Ἀναφέρεται στήν Ὀδύσσεια (ν 247 κ.ἐξ.):

Ἂφθονος σίτος γίνεται έκεῖ (στήν Ἰθάκη) καθώς καί οἶνος. Πάντοτε ἒχει ἐκεῖ βροχή καί ἂφθονη δροσιά, ἒχει βοσκοτόπια, δένδρα κάθε λογῆς καί αὒλακες συνεχοῦς ροῆς. 

Ἡ σημερινή Ἰθάκη (Θιάκι) εἶναι  ἂνυδρο νησί. Ὑδρεύεται κυρίως μέ ἀφαλατωμένο νερό. Τό κράτος (Ὑπουργεῖο Ἐμποπρικῆς Ναυτιλίας) χρηματοδοτεῖ συνεχῶς τήν δημοτική ἀρχή γιά δημιουργία ἢ συντήρηση συσκευῶν ἀφαλατώσεως. Ὑπάρχει ὡστόσο ἓνας χείμαρρος μέ τό ὂνομα «Πλατρειθιάς» πού οἱ ντόπιοι τό θεωροῦν στίς τουριστικές τους περιγραφές ὡς τό ρεῖθρον τοῦ Ὁμήρου, στό πλαίσιο τῶν γνωστῶν μεταομηρικῶν ἀναβαπτίσεων. Τό ἐρώτημα εἶναι ἂν μπορεῖ τό βασίλειο τοῦ Ὀδυσσέα νά βρισκόταν σ᾽ ἓνα μικρό καί ἂνυδρο νησί. Ἀς τό ἐξετάσουμε ἀναλυτικώτερα στηριζόμενοι στό ἒπος τῆς Ὀδυσσείας καί μόνο. 

Στήν ραψωδία β, ἡ Ἀθηνᾶ ἒχοντας πάρει τήν μορφή τοῦ Μέντη, τοῦ βασιλιᾶ τῶν Ταφίων, ἐμφανίζεται ξαφνικά στό πρόθυρο τοῦ ἀνακτόρου καί συνομιλεῖ ἐπί μακρόν μέ τόν Τηλέμαχο, τόν ὁποῖο συμβουλεύει γιά τίς ἑπόμενες ἐνέργειές του ἒναντι τῶν μνηστήρων. Ὁ Τηλέμαχος, μή ἒχοντας δεῖ πλοῖο νά καταπλέει στό λιμάνι, ρωτάει τόν Ψευδομέντη ἂν ἒφθασε στήν Ἰθάκη μέ πλοῖο ἢ…πεζός. (Τούς στίχους αὐτούς θά ἀναλύσουμε σέ ἑπόμενο ἂρθρο διεξοδικά). Καί ἀντί ἡ Ἀθηνᾶ νά τοῦ ἀπαντήσει ὃτι δέν εἶναι δυνατόν νά πάει κάποιος σέ νησί μέ τά πόδια, ἀντιθέτως τοῦ λέει: « Ἦλθα μέ πλοῖο καί μέ συντρόφους, ἀλλά τό ἂφησα  στό ρεῖθρον».

Ἀλλά ρεῖθρον σημαίνει ποταμός, ἀπό τό ρῆμα ρέω. Καί σήμερα χρησιμοποιοῦμε τήν λέξη ρεῖθρον στά πεζοδρόμια, ὃπου ρέουν τά ὂμβρια καί τά χυνόμενα ὓδατα καθημερινῆς χρήσεως. 

Η ΕΞΗΓΗΣΗ 

Γιά τήν Λευκάδα – Ἰθάκη δέν ὑπάρχει κανένα ἀπολύτως πρόβλημα νά ἐντοπισμοῦ τῆς θέσεως τοῦ ὁμηρικοῦ ρείθρου. Στό νησί ὑπάρχουν πολλοί χείμαρροι καί ἁρδμοί ἐπηετανοί. Ὁ κύριος χείμαρρος ποταμός τῆς Λευκάδος, πού εἶναι πολύ ὁρμητικός τούς χειμερινούς μῆνες, ὃπως γράφει στό «ξεριζωμένο δέντρο» ὁ Ἀριστοτέλης Βαλαωρίτης, εἶναι τό Δημοσάρι, πού κατά τούς γεωλόγους ἒχει ἀλλάξει πολλές φορές κοίτη στό παρελθόν. Σήμερα χύνεται στήν περιοχή Καρνάγιο τοῦ Νυδρίου, πηγάζοντας ἀπό τούς ἐπιβλητικούς Καταρράκτες τοῦ Νυδρίου πού ρέουν ὁλοχρονίς. Στό σοβαρό τοῦτο θέμα θά ἐπανέλθουμε σέ ἂλλη ἑνότητα. Στήν ἐποχή τοῦ Ὀδυσσέα τό Δημοσάρι χυνόταν βορειότερα, κοντά στήν σημερινή περιοχή Περιγιἀλι καί τήν νησίδα Χελώνι. Ἡ ροή του δημιούργησε μέ τούς αἰῶνες μία γλῶσσα γῆς πού εἰσχωρεῖ στήν θάλασσα καί εἶναι καταφανέστατη. Ὁ Τηλέμαχος ἀπό τήν θέση τοῦ ἀνακτόρου στήν περιοχή Στενό Νυδρίου δέν εἶχε θέα πρός τό ρεῖθρον, κι αὐτός εἶναι ὁ λόγος πού ἐρωτᾶ τό ξένο πῶς ἢλθε στό νησί, μέ πλοῖο ἢ πεζός. 

Ἀλλά δέν εἶναι μόνο τό Δημοσάρι πού κάνει εὒφορη τήν πεδιάδα τοῦ Νυδρίου. Ὑπάρχουν κι ἂλλοι χείμαρροι, ὁ Πλάτανος ἢ Ξυλοκερατιά στά δυτιά καί Χαραδιάτικων καί Παλαιοκατούνας στόν νότο. Σέ βάθος ἑνός μέτρου ἀναβλύζουν παντοῦ ὑπόγεια ὓδατα, μή ἐξαντλούμενα. Εἶναι οἱ ἀρδμοί ἐπηετανοί. Πρίν ἀπό τήν τουριστική ἒκρηξη τῆς Λευκάδος καί τήν ἐπακολουθήσασα πυκνή δόμηση, ὑπῆρχε ὁλόκληρη περιοχή ἀπό τά περίχωρα τῆς πρωτεύουσας (Σπασμένη Βρύση) μέχρι τό Νυδρί καί πέρα ἀπ᾽αὐτό μέχρι τό Μαραντοχώρι, τήν Εὒγειρο καί τήν Βασιλική, πολλές πηγές μέ καλλίρροες κρῆνες ποσίμου νεροῦ καταμεσίς τῶν δρόμων. Ἀλλά ἡ πολυανθρωπία καί ἡ ρύπανση ἀπό τήν οἰκοδομική ἀνάπτυξη ἐπέβαλε τό κλείσιμο πολλῶν ἐξ αὐτῶν πού βρίσκονταν στούς δρόμους. Ἀκόμη καί στόν ὃρμο Σκύδι, λίγα μέτρα ἀπό τήν παραλία, ὑπάρχει πηγάδι μέ γάργαρο νερό. 

Ποιά σύγκριση λοιπόν μπορεῖ νά γίνει μεταξύ Ἰθάκης καί Λευκάδος ὡς πρός τό ὑδροδοτικό; Εὒλογα τά συμπεράσματα γιά κάθε καλόπιστο ἀναγνώστη.

(ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ)

ΚΩΣΤΑΣ ΔΟΥΚΑΣ