Σε άρθρο διαδικτυακής εφημερίδας διάβασα από περιέργεια τη σχέση ανάμεσα στις χώρες Αϊτή, η ποδοσφαιρική ομάδα της οποίας μετέχει στους αγώνες για το παγκόσμιο κύπελο, και Πολωνία, τη σημαία της οποίας φέρουν οι παίκτες της Αϊτής στη φανέλα τους. Βρήκα ενδιαφέρουσα την ιστορία της σχέσης και σε συνδυασμό με άλλα στοιχεία συνέταξα το παρόν άρθρο.
Ο 18ος αιώνας στην Ευρώπη σημαδεύτηκε από μεγάλες αναστατώσεις. Δύο από αυτές υπήρξαν η γαλλική επανάσταση (1789) και η αρπακτική επέλαση τριών αυτοκρατοριών, της Αυστρίας, της Πρωσίας και της Ρωσίας, οι οποίες διαμέλισαν την Πολωνία, που έπαψε να υφίσταται ως ανεξάρτητο κράτος (1772-1795). Τότε αρκετοί Πολωνοί είχαν καταφύγει πρόσφυγες στη Γαλλία, την υποτιθέμενη εχθρική προς τις χώρες, οι ηγέτες των οποίων είχαν στραγγαλίσει την ελευθερία της πατρίδας τους.
Η γαλλική επανάσταση βρέθηκε ευθύς εξ αρχής αντιμέτωπη με τα ευρωπαϊκά στέμματα, που δεν ήθελαν να συμβεί το ίδιο και στις χώρες, τις οποίες εξουσίαζαν. Βρέθηκε όμως αντιμέτωπη και με την αναρχία, που επικράτησε με τις συγκρούσεις μεταξύ επαναστατών. Από την αναρχία επωφελήθηκε ο Ναπολέων (1799). Δεν γνωρίζω ποιος είναι αρμόδιος να απονέμει τον τίτλο μέγας σε ιστορικά πρόσωπα, τα οποία άφησαν βέβαια ανεξίτηλο το στίγμα τους, χωρίς διάκριση μεταξύ αυτών που το στίγμα είναι φωτεινό ή σκοτεινό. Ο Ναπολέων υπήρξε ηγέτης, ο οποίος εγκατέλειψε σε πεδία μάχης δύο στρατιές, στην Αίγυπτο και στη Ρωσία, για να σώσει το τομάρι του. Χρησιμοποιώ την άκρως αποδοτική της αλήθειας λαϊκή έκφραση.
Οι αποικιοκράτες Γάλλοι είχαν ακολουθήσει τους Ισπανούς πρώτους κατακτητές εδαφών στη νέα ήπειρο, την Αμερική, και διεκδίκησαν με τη σειρά τους εδάφη, χωρίς μεγάλη επιτυχία, καθώς Ισπανοί και Άγγλοι άρπαξαν τη μερίδα του λέοντος. Περί τα μέσα του 17ου αιώνα ομάδα Γάλλων πειρατών αποβιβάστηκαν σε νησί της Καραϊβικής, που οι πρώτοι κατακτητές, οι Ισπανοί, είχαν μετονομάσει σε Ισπανιόλα, και κυριάρχησαν σε τμήμα του. Όταν αυτοί έθεσαν το λάφυρο στη διάθεση του γαλλικού στέμματος, ο βασιλιάς τους, ο Λουδοβίκος ΙΔ’, ο βασιλιάς «ήλιος» δέχθηκε με ευχαρίστηση το δώρο. Έμεινε γνωστός από τη ρήση του: «Μετά από μένα ο κατακλυσμός»! Δεν γνωρίζω αν έχρισε ιππότες τους πειρατές. Οι Ισπανοί αναγκάστηκαν να αποδεχθούν την ήττα τους και να παραχωρήσουν το μισό νησί στους Γάλλους. Άλλωστε πειρατές και κατάδικοι ήταν εκείνοι, οι οποίοι προηγουμένως είχαν προσφέρει τα λάφυρα στο ισπανικό στέμμα, άσχετα αν ο Κολόμβος έδρεψε τη δόξα από την ανακάλυψη. Οι κατακτητές που ακολούθησαν προέβησαν στη τρομακτική γενοκτονία των Ινδιάνων της Νότιας Αμερικής.
Η Ισπανιόλα, αργότερα, απόκτησε δύο ονόματα, Αϊτή και Άγιος Δομήνικος. Στην Αϊτή οι Γάλλοι μετέφεραν εκατοντάδες χιλιάδες σκλάβους από την Αφρική, οι οποίοι εργάζονταν υπό απάνθρωπες συνθήκες σε φυτείες ζαχαροκάλαμου. Όταν έφθασε η είδηση για τη γαλλική επανάσταση στην Αϊτή, κάποιοι σκλάβοι με ηγετικό χάρισμα υποκίνησαν και τους λοιπούς σε επανάσταση (1791). Ναι μεν οι επαναστάτες Γάλλοι δεν είχαν τη δυνατότητα να πράξουν ουδέν και δεν γνωρίζουμε τί θα έπρατταν οι κήρυκες του συνθήματος «ελευθερία, ισότητα, αδελφότητα». Έπραξε όμως το «χρέος» ο Ναπολέων, τον οποίο κάποιοι ανοήτως ή με υστεροβουλία προβάλλουν ως συνεχιστή και εδραιωτή της επανάστασης! Ο «στρατηλάτης» απέστειλε στην επαναστατημένη Αϊτή (1802) 5.000 Πολωνούς εθελοντές να καταπνίξουν την επανάσταση των σκλάβων! Αλλά εκείνοι είχαν στρατευθεί με την ελπίδα ο Ναπολέων να απελευθερώσει την πατρίδα τους. Γιατί άραγε δέχθηκαν οι Πολωνοί να εκστρατεύσουν; Τους είχαν διαβεβαιώσει ότι θα αντιμετώπιζαν συμμορίες ατάκτων. Φθάνοντας όμως στην Αϊτή αντιμετώπισαν τη δεινή πραγματικότητα. Και τότε ένα τμήμα Πολωνών, όχι όλοι, αυτομόλησαν στους επαναστάτες σκλάβους. Γιατί όχι όλοι; Γιατί δεν έπρεπε σε όλους η ελευθερία. Κάποιοι προτιμούν ένα καλό αφεντικό.
Οι επαναστάτες σκλάβοι απέκτησαν την ελευθερία τους (1804). Ο Ναπολέων κίνησε να δρέψει δάφνες με την εκστρατεία του στην Ανατολική Ευρώπη, αφού είχε «σπάσει τα μούτρα του» στην Αίγυπτο. Οι Πολωνοί τον υποδέχθηκαν ως ελευθερωτή (1812)! Εκείνος, ερωτύλος, «έβαλε στο μάτι του» δεκαοκτάχρονη πανέμορφη νυμφευμένη Πολωνή και την «πολιόρκησε». Εκείνη δεν ενέδωσε στην αυτοκρατορική «πολιορκία», υπέκυψε όμως, μετά από πίεση και ομοεθνών της, ελπίζοντας ότι θα ήταν για το καλό της πατρίδας της! Η Πολωνία ανέπνευσε και πάλι, για λίγους μήνες, μέχρι τη συντριβή του γαλλικού στρατού. Οι νικητές ανακατέλαβαν την Πολωνία και εξόρισαν τον Ναπολέοντα (1814).
Στο συνέδριο της Βιέννης (1814-1815), κατά το οποίο συστάθηκε η «Ιερή συμμαχία» ο Ιωάννης Καποδίστριας, τον οποίο κάποιοι κατά την ταυτότητα Έλληνες θεωρούν μικρό, εισηγήθηκε, πρώτος στην ιστορία, την κατάργηση της δουλείας. Στην εισήγηση αντέδρασαν οι «δημοκράτες» (είχαν κοινοβούλιο) Άγγλοι! Ο Καποδίστριας εισηγήθηκε στον τσάρο να φανεί επιεικής έναντι των Πολωνών και να σεβαστεί τον λαό της χώρας. Οι Πολωνοί τίμησαν με παράσημο τον Καποδίστρια.
Το 1821 οι πρόγονοί μας κήρυξαν επανάσταση κατά των Οθωμανών δυναστών τους. Οι «δημοκράτες» Άγγλοι και οι εκ νέου βασιλικοί Γάλλοι μαζί με τους Αυστριακούς έσπευσαν όχι απλά να καταδικάσουν την επανάσταση, αλλά να ταχθούν αναφανδόν υπέρ των τυράννων του λαού μας. Θεώρησαν τους προγόνους μας συμμορίτες, όπως ο Ναπολέων τους Αϊτινούς! Ο Καποδίστριας αισθάνθηκε χρέος να παραιτηθεί από το αξίωμά του, προκειμένου να αγωνιστεί για την ευόδωση του σκοπού της επανάστασης. Η μόνη χώρα, η οποία έσπευσε να αναγνωρίσει ευθύς την επαναστατημένη Ελλάδα υπήρξε η Αϊτή! Απέστειλε, παρά τη μεγάλη οικονομική της ανέχεια, βοήθεια σε είδος, 45 τόνους καφέ, προς την Επιτροπή του Παρισιού για την Επανάσταση (επικεφαλής ήταν ο Κοραής), ώστε να πωληθεί και με τα έσοδα να αγοραστούν πολεμοφόδια. Απέστειλε και 100 εθελοντές να πολεμήσουν στο πλευρό των Ελλήνων. Δυστυχώς το μεγαλύτερο μέρος του φορτίου καφέ αρπάχτηκε από πειρατές και ασφαλώς πωλήθηκε στις αγορές των «πολιτισμένων», οι οποίοι δεν ενδιαφέρθηκαν να μάθουν την προέλευσή του. Όσο για τους εθελοντές, οι περισσότεροι απέθαναν κατά τον πλου από τις ασθένειες και τις κακουχίες.
Η βοήθεια συνοδευόταν από επιστολή του προέδρου της χώρας Ζαν Πιέρ Μπουαγιέ, ο οποίος έγραψε στην κατακλείδα: «Πολίται, διερμηνεύσατε προς τους συμπατριώτας υμών τας θερμοτέρας ευχάς, ας λαός του Χαϊτίου αναπέμπει υπέρ της ελευθερώσεως αυτών. Οι μεταγενέστεροι Ελληνες ελπίζουσιν εν τη αναγεννωμένη ιστορία τούτων άξια της Σαλαμίνος τρόπαια. Είθε παρόμοιοι τοις προγόνοις αυτών αποδεικνυόμενοι και υπό των διαταγών του Μιλτιάδου διευθυνόμενοι, δυνηθώσιν εν τοις πεδίοις του νέου Μαραθώνος τον θρίαμβον της ιεράς υποθέσεως, ην επεχείρησαν υπέρ των δικαιωμάτων αυτών, της θρησκείας και της πατρίδος. Είθε, τέλος, διά των φρονίμων διατάξεων αυτών μνημονευθώσιν εν τη ιστορία οι κληρονόμοι της καρτερίας και των αρετών των προγόνων.
Τη 15η Ιανουαρίου 1822 και 19η της Ανεξαρτησίας»
Δεκάδες Πολωνοί εθελοντές ήλθαν και πολέμησαν για την απελευθέρωσή μας και οι περισσότεροι θυσιαστήκαν στα πεδία των μαχών με το σύνθημα «για τη δική μας και τη δική σας ελευθερία». Πρόσφατα η Πολωνία αναγνώρισε ως μειονότητα τη μικρή ελληνική κοινότητα, αποτελούμενη κυρίως από πολιτικούς πρόσφυγες του εμφυλίου πολέμου.
Κύλισε καιρός και στην ήπειρο της Αμερικής κυριαρχούν πλέον οι ΗΠΑ. Η Αϊτή παραμένει από τις πλέον φτωχές χώρες του πλανήτη. Σαν να μην έφθαναν τα βάσανά της, καταστροφικός σεισμός (2010) θανάτωσε 200.000 κατοίκους της, άφησε αστέγους εκατομμύρια και κατέστρεψε πλήθος υποδομών. Τότε ξέσπασε ένα ακόμη σκάνδαλο με την ανθρωπιστική βοήθεια, η οποία δεν έφθασε ποτέ στο νησί. «Πειρατές» δρουν ακόμη και σήμερα. Η χώρα μας συνεισέφερε στην ανακούφιση των πληγέντων. Άραγε το έκανε με τη συναίσθηση του χρέους; Ιεραποστολικός σύλλογος απέστειλε επίσης σημαντική βοήθεια. Πάντως μνημείο φιλίας της Αϊτής προς τη χώρα μας δεν έχει ακόμη στηθεί.
Πόσοι άραγε θα σκεφθούν: Τι μας λές, τώρα; Άρχισε ένας ακόμη ενδιαφέρων αγώνας του κυπέλλου. Με την Αϊτή θα ασχολούμαστε;
Λησμόνησα κάτι. Η FIFA απέρριψε τη φανέλα της ομάδας της Αϊτής και υποχρέωσε τους ιθύνοντες να φροντίσουν να προσέλθουν οι παίκτες στους αγώνες με τροποποιημένη! Η άκρως απολιτική ομοσπονδία ποδοσφαίρου παθιάζεται όταν βλέπει συνθήματα αλληλεγγύης και υποστήριξης αδυνάτων. Ανήκει στους κρατούντες.
