Νικήτας Αποστόλου: Απολογισμός του πρώτου τετάρτου του 21ου αιώνα

Έχουμε μπροστά μας ήδη μια καινούργια χρονιά, το 2026 και  ταυτόχρονα έχουμε και το τέλος του 1ου τετάρτου του 21ου μ.Χ. αιώνα. Χρήσιμο είναι να κάνουμε έναν απολογισμό για τα πρώτα 25 χρόνια αυτού του αιώνα.

 Παγκοσμίως είχαμε λίγα θετικά και πολλά αρνητικά γεγονότα. Οι φυσικές επιστήμες και η τεχνολογία γενικά είχε μεγάλη ανάπτυξη, όχι όμως και οι ανθρωπιστικές επιστήμες. Μεγάλη ανάπτυξη είχε η πληροφορική. Ως αποτέλεσμα είχε να ξεκινήσει επιταχυνόμενος ο ψηφιακός μετασχηματισμός του δημόσιου και ιδιωτικού βίου όλων των ανθρώπων της υφηλίου. Είναι ένας παγκόσμιος μετασχηματισμός των κοινωνιών, που έχει τα θετικά του (αποτελεσματικότητα, καινοτομία, διαφάνεια) αλλά κρύβει επιμελώς τους κινδύνους του (απώλεια ιδιωτικότητας, ανισότητες κ.α.).Το διεθνές πολιτικό σύστημα υιοθέτησε θετική περιβαλλοντολογική πολιτική , αν και με σκαμπανεβάσματα, αλλά όχι όμως και πολιτικές μείωσης των ανισοτήτων και των συγκρούσεων . Το κύρος του ΟΗΕ μειώθηκε, γιατί η μόνη παγκόσμια υπερδύναμη της περιόδου αυτής οι ΗΠΑ ή τον αγνόησε ή δεν στήριξε αποφάσεις του. Ο “νεοφιλελευθερισμός” κυριάρχισε ως ιδεολογία  στην παγκόσμια οικονομία και συνετέλεσε στην παγκοσμιοποίηση και ανάπτυξη του διεθνούς εμπορίου, όμως αύξησε υπερβολικά την δύναμη και την ασυδοσία σε συνδυασμό με την πλεονεξία των τραπεζιτών, που οδήγησαν στην παγκόσμια οικονομική κρίση του 2009. Επίσης ο νεοφιλελευθερισμός οδήγησε στην καταστροφή των κρατικών δομών του “κοινωνικού κράτους” στη Δύση και  στην υπερβολική αύξηση του πλούτου του 1% του παγκόσμιου πληθυσμού στο βαθμό που να κατέχει σήμερα το 50% του παγκόσμιου ΑΕΠ. Η διαχείριση της διετούς  πανδημίας του κορονοϊού COVID-19 έγινε αφ΄ενός μέσον σκανδαλώδους εκμετάλλευσης από παγκόσμιες φαρμακευτικές εταιρείες και αφ΄ εταίρου δοκιμή μεθόδων μετατροπής των ανθρωπίνων κοινωνιών σε μάζες επιτηρουμένων και ρομποτοποιημένων ατόμων. 

Αποτέλεσμα όλων των μεταβολών αυτών είναι το γεγονός ότι η πολιτική εξουσία απροκάλυπτα πλέον έφυγε από το παγκόσμιο πολιτικό σύστημα και πέρασε στα χέρια μιας ελαχιστότατης μειοψηφίας του παγκόσμιου οικονομικού συστήματος.

 Στην Ευρώπη τα θετικά είναι ελάχιστα και τα αρνητικά μέγιστα. Το θεσμικό πλαίσιο  της Ε.Ε. έμεινε στάσιμο το μόνο που έγινε είναι να επεκταθεί χωρικά. Την 1η Μαΐου 2004  προσχώρησαν στην Ε.Ε. οκτώ χώρες της Ανατολικής Ευρώπης. Η θεσμική ενοποίηση  δυστυχώς έχει σταματήσει με την συνθήκη  του Άμστερνταμ το 1997. 

 Ο πολιτικός στόχος  της Ευρωπαϊκής Συνομοσπονδίας έχει ξεθωριάσει και αυτό φαίνεται από την σχετική απραξία του Ευρωπαϊκού πολιτικού συστήματος.  

 Οι μυωπικές πολιτικές ηγεσίες της Ε.Ε. στα 25 αυτά χρόνια δεν οραματίστηκαν και δεν επεδίωξαν μιαν Ε.Ε.  όπως ιστορικά η Ευρώπη έχει  διαμορφωθεί από την Πορτογαλία έως ΚΑΙ την Ρωσσία, ως ενιαίος  πολιτικός, και πολιτιστικός χώρος, όπως την εννοούσε ο μεγάλος Ευρωπαίος Ντε Γκώλ. Δυστυχώς δεν ενεθάρρυναν αλλά απέκλεισαν και κάθε σκέψη συμμετοχής στην Ε.Ε. και της Ρωσσίας μετά την πτώση το λεγόμενου “υπαρκτού σοσιαλισμού”. Αντίθετα ενεθάρρυναν τις εθνοτικές αντιθέσεις Ρωσσίας και Ουκρανίας και εξέλαβαν και συνεχίζουν να εκλαμβάνουν σήμερα την Ρωσσία ως μια μη Ευρωπαϊκή-Εχθρική χώρα. Οι δυτικοευρωπαϊκές ηγεσίες αντιλαμβάνονται την Ευρώπη χωρικά ως κάτι τι μεγαλύτερο από την Αυτοκρατορία του Καρλομάγνου! 

Από το  2014 στο Ευρωπαϊκό έδαφος, στην Ουκρανία, διεξάγεται ένας φρικτός πόλεμος με πάνω από 1.000.000 νεκρούς Ουκρανούς και Ρώσους δηλαδή Ευρωπαίους και με ζημίες πολλών δισεκατομμυρίων ευρώ. Στον πόλεμο αυτόν έμμεσα έχουν εμπλακεί όλα τα κράτη της Ε.Ε. και με εφιαλτικές προοπτικές ευρύτερης συμμετοχής.

Η Ε.Ε. ως κατασκεύασμα των αρχουσών τάξεων και ελιτ των ιδρυτικών μελών της, και έχοντας ιδεολογικό δόγμα  “των νόμων της ελεύθερης αγοράς” , θεσμοθέτησε  και επέβαλε πλήρως τον  “νεοφιλελευθερισμό” στην οικονομία των κρατών μελών. Δημιούργησε το υπερκράτος της γραφειοκρατίας των Βρυξελλών και γιγαντιαίους πανίσχυρους οργανισμούς όπως η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα.  Παράλληλα μεταφυτεύτηκαν στις Βρυξέλλες πλήθος από λόμπι που λειτουργούν παρασιτικά σε βάρος των κρατών μελών. Όλα αυτά αποξένωσαν τους Ευρωπαϊκούς λαούς από τα κέντρα άσκησης εξουσίας. Έτσι διολισθαίνοντας σταδιακά μειώθηκε δραματικά “το κοινωνικό κράτος” και εισήλθε στην λειτουργία των κοινωνιών των Ευρωπαϊκών χωρών η ανασφάλεια, η απαξίωση της εργασίας και γενικά μπορούμε να πούμε οι νόμοι της ζούγκλας.   

Στη χώρα μας την χρονική αυτή περίοδο συντελέστηκε μια εθνική καταστροφή οικονομική και θεσμική. 

Ξεκίνησε αυτή η χρονική περίοδος με το πολιτικό μας σύστημα για μια οκταετία να  αιθεροβατεί στις νεφέλες του οράματος της θεσμικής ολοκλήρωσης της Ε.Ε. . Είχε ήδη τρέξει να ενσωματώσει τους κανόνες της  Συνθήκης του Μάαστριχτ στην ελληνική έννομη τάξη, ενώ εθελοτυφλούσε για την ύπαρξη του ελλείμματος τρεχουσών συναλλαγών της χώρας μας στο ύψος του 6 % του ΑΕΠ  και του γενικού δημόσιου χρέους της στο ύψος των 162 δισ. Ευρώ, μεγαλύτερου κατά 20 δις ευρώ από το ΑΕΠ της . Έχοντας τα δύο αυτά ελλείμματα, ως βραδυφλεγείς βόμβες στα θεμέλιά της οικονομίας της χώρας μας, αστόχαστα εκχώρησε την νομισματική και πιστωτική πολιτική στην ΕΚΤ και αντικατέστησε το 2001 τη δραχμή με το ευρώ . Παράλληλα το πολιτικό σύστημα συνέχιζε να παραπλανά τον λαό λέγοντας ότι “η οικονομία μας έχει σταθερότητα” και “λεφτά υπάρχουν”. 

Το 2009 ξέσπασε η διεθνής χρηματοπιστωτική κρίση και οι βόμβες αυτές τίναξαν την οικονομία μας στον αέρα το 2010. Οι διαδοχικές Κυβερνήσεις Παπανδρέου Παπαδήμου Σαμαρά και Τσίπρα οδήγησαν την χώρα  στη δανειακή σύμβαση του 2010, στο PSI και στα τρία διαδοχικά “μνημόνια”.  Η ελληνική κρατική χρεωκοπία, που προέκυψε, μετατράπηκε, αυτομάτως, σε μια θηριώδη και πολυετή θεσμική και οικονομική κρίση, οι συνέπειες των οποίων φυσικά ακόμη συνεχίζονται και δεν διαφαίνεται, έστω στον απώτερο χρόνο, ο τερματισμός αυτής της κατάστασης. 

Με την εφαρμογής των μνημονίων κύριες και θεμελιώδεις διατάξεις του Συντάγματός μας  δεν γίνονται πλέον σεβαστές από τα άμεσα όργανα του κράτους, κατά παράβαση του άρθρου 120 του Συντάγματος και  τυπικά πλέον υφίστανται. 500.000 περίπου νέοι μετανάστευσαν, η χώρα μας οικονομικά καταβαραθρώθηκε, οι πολίτες της πτώχευσαν με χρέος τον Μάρτιο του 2016, 107,2 δισ. ευρώ “κόκκινα δάνεια” και η διεθνής θέση της χώρας μας υποβαθμίστηκε. Ως εγγύηση των δανείων, μας επεβλήθηκε η εκποίηση των δημοσίων επιχειρήσεων και η διαχείριση της δημόσιας περιουσίας με δικαίωμα και εκποίησης από το “Υπερταμείο” που η πλειοψηφία της διοίκησης του είναι υπάλληλοι των δανειστών μας. Για την ασφάλεια της εξυπηρέτησης των τοκοχρεολυσίων των δανείων δημιουργήθηκε  το περιβόητο  «μαξιλάρι» των 37 δισ. Ευρώ, και για την διατήρησή του οι κυβερνήσεις  συστηματικά αφαίρεσαν μέσω αύξησης της φορολογίας, αντίστοιχη ρευστότητα από τον ιδιωτικό τομέα της οικονομίας μας. Από το 2010 το δημογραφικό πρόβλημα μεγενθύνεται. Έτσι το 2023 οι  θάνατοι υπερεβησαν τις γεννήσεις κατά περίπου 50.000. 

 Το πολιτικό μας σύστημα ισχυρίζεται ότι από το 2017 “βγήκαμε από τα μνημόνια”, όμως η αλήθεια είναι η εξής: Χρεοκοπήσαμε το 2009 με χρέος Γενικής Κυβέρνησης ύψους 298 δις. Ευρώ που αντιστοιχούσε στο 126,8% του ΑΕΠ και τώρα έχουμε  χρέος 322 δις. Ευρώ που αντιστοιχεί στο 150% του  ΑΕΠ. Το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών δεν ισοσκελίστηκε. Το έτος 2024 διαμορφώθηκε σε περίπου 15,1 δισ. Ευρώ και αντιστοιχεί σε περίπου 6,4 % του ΑΕΠ . Επίσης καμιά διάταξη των μνημονιακών νόμων δεν έχει καταργηθεί ρητά και επομένως είναι σε ισχύ. 

Η Ελλάδα έχει εκχωρήσει συνειδητά (μέσω Συνθήκης και με αυξημένες πλειοψηφίες) τις αρμοδιότητες για την δημοσιονομική πολιτική (κανόνες ελλείμματος, χρέους) στο Συμβούλιο Υπουργών της Ευρωζώνης, και την νομισματική πολιτική στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Επίσης με κανονισμούς και οδηγίες της Ε.Ε. που τυπικά κυρώνονται με έκδοση νόμων της βουλής υιοθετείται προαποφασισμένο δίκαιο από όργανα της Ε.Ε. Η μεταβίβαση αυτή αρμοδιοτήτων έχει φτάσει σε τέτοιο βάθος, ώστε πρέπει να μιλάμε για περιορισμένη εθνική πολιτική αυτονομία της χώρας μας.

Ένταξη της δραχμής στο Μηχανισμό Συναλλαγματικών Ισοτιμιών με υποτίμηση της κατά 12,13% το 1998, η αξιολόγηση του ελληνικού αιτήματος και η απόφαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Φέιρα (Πορτογαλία) στις 19 Ιουνίου 2000 για υιοθέτηση του ευρώ από 1/1/2001)

Αντίθετα με εμάς η  Γερμανία είναι αυτή που βάζει τα όρια στη δράση της Ε.Ε. 

Η Γερμανία μπόρεσε να τα βάλει με άρθρα στην ιδρυτική συνθήκη της Ε.Ε. , επειδή διέθετε θεσμική ισχύ, οικονομική βαρύτητα και συνταγματική αυτοσυνειδησία. 

 Στον δημόσιο λόγο έχει ανακινηθεί με δηλώσεις  προσώπων και της πολιτικής μας ηγεσίας και αρμοδίων επιστημόνων το ζήτημα της αναθεώρησης του Συντάγματος,   δεδομένου ότι έχει περάσει η 5ετία από την προηγούμενη αναθεώρηση του, χρονικός περιορισμός που προβλέπεται στο άρθρο 110ο άρθρο του . 

 Θεωρώ ότι αυτή η δημόσια συζήτηση απαιτεί άνεση χρόνου προκειμένου να γίνει  με συμμετοχή  όχι μόνο των ειδικών, δηλαδή καθηγητών Συνταγματικού Δικαίου, και άλλων των ανθρωπιστικών επιστημών της  πνευματικής ηγεσίας της χώρας, αλλά και με των πολιτών της. 

 Επειδή πιστεύω ότι υπάρχει διαλεκτική σχέση μεταξύ της εξέλιξης των θεσμών μιας κοινωνίας και της ηθικής και πνευματικής στάθμης των πολιτών της, και γενικά της προόδου ή της οπισθοδρόμησής της,  θέτω στην κρίση των συμπολιτών μου σχετικές σκέψεις μου, για τις αρμοδιότητες των άμεσων οργάνων του Κράτους μας . 

1. 
   Το Γερμανικό Ομοσπονδιακό Συνταγματικό Δικαστήριο ανέδειξε και επέβαλε τρεις κρίσιμες έννοιες θεμελιώδεις για την έννομη τάξη :
   α) Υπάρχει ένας πυρήνας εξουσίας που αποτελείται από τη Δημοκρατική νομιμοποίηση, τον Κοινοβουλευτικό έλεγχο και τη Δημοσιονομική ευθύνη, που  είναι απαράδοτος, δεν μπορεί να εκχωρηθεί ούτε στην ΕΕ.
   β) Η Ε.Ε. έχει μόνο όσες αρμοδιότητες της έχουν ρητά δοθεί. Αν τις υπερβεί οι πράξεις της δεν εφαρμόζεται.
   γ) Η κυβέρνηση δεν μπορεί να δεσμεύσει τη χώρα  χωρίς προηγούμενη έγκριση των 2/3 του Κοινοβουλίου για αποφάσεις που αφορούν δημοσιονομικές εγγυήσεις, δάνεια προς τρίτες χώρες και χρήση εμπλοκής των ενόπλων δυνάμεων εκτός της  επικράτειας εάν δεν υπάρχει κήρυξη πολέμου.
   
   2  Ισχυρό Συνταγματικό Δικαστήριο: Το Karlsruhe:
   Είναι θεσμικά ανεξάρτητο,
   χαίρει καθολικού σεβασμού,
   δεν διστάζει να συγκρουστεί με: κυβέρνηση, ΕΕ, ακόμη και το ΔΕΕ.
   Στην Ελλάδα: Ο έλεγχος είναι διάχυτος, χωρίς ένα κεντρικό «φρένο».
   
   3️ Οικονομική και πολιτική ισχύς
   Η Γερμανία έχει οικονομική και πολιτική ισχύ είναι πυλώνας της Ε.Ε. χρηματοδότης μηχανισμών. Άρα όταν θέτει όρια η Ε.Ε. προσαρμόζεται.
   Η Ελλάδα τέθηκε υπό καθεστώς εξάρτησης και επομένως άρα τα περιθώρια είναι ελάχιστα.
   4. Κοινοβουλευτική αυτοσυνείδηση: Η Bundestag διεκδίκησε ρόλο, δεν δέχθηκε να μετατραπεί σε επικυρωτικό όργανο.
   Στην Ελλάδα: Η  Βουλή παραιτήθηκε σιωπηρά από μέρος της εξουσίας της.
   
   3. Το κρίσιμο σημείο που συχνά παρανοείται
   
   Η Γερμανία δεν αμφισβήτησε την Ε.Ε. συνολικά. Αμφισβήτησε όμως το πώς αποφασίζει και ποιος νομιμοποιεί.
   Έτσι πέτυχε να παραμένει «εντός», αλλά όχι υποτελής.
   
   4. Γιατί το ίδιο μοντέλο δεν αντιγράφηκε στην Ελλάδα  επειδή:
   Δεν υπήρξε πολιτική βούληση σύγκρουσης,
   Δεν υπήρξε κοινωνική συναίνεση στο κόστος,
   Δεν υπήρξε θεσμικός πατριωτισμός.
   
   5. Το συμπέρασμα: Η Γερμανία έβαλε όρια επειδή:
   Μπορούσε να αντέξει τη σύγκρουση και ήξερε πότε να τη χρησιμοποιήσει.
   Η Ελλάδα βρέθηκε να ζητά εξαίρεση, όχι να επιβάλλει κανόνα.

 

Σενάριο «Θεσμικής Ανάκτησης Κυριαρχίας» (8–10 έτη)
Βασική παραδοχή (χωρίς αυτή δεν γίνεται)

Η Ελλάδα δεν επιδιώκει ρήξη με την ΕΕ, αλλά:

επαναδιεκδικεί εσωτερικό συνταγματικό έλεγχο των δεσμεύσεών της,

αποδέχεται ότι θα υπάρξει θεσμική ένταση, όχι απομόνωση.

ΦΑΣΗ Ι (Έτη 1–2): Θεσμική προετοιμασία – «αθόρυβη σύγκρουση»
1. Δημιουργία πολιτικού πυρήνα (όχι κόμματος κατ’ ανάγκη)

Διακομματική ομάδα βουλευτών + συνταγματολόγων.

Κοινή δέσμευση σε 3 θεσμικούς στόχους (όχι ιδεολογία).

👉 Κρίσιμο: να μην παρουσιαστεί ως «αντιευρωπαϊκό».

2. Κανονιστικές αλλαγές στη Βουλή (χωρίς αναθεώρηση)

Υποχρεωτική προενημέρωση της Βουλής για:

Eurogroup,

Συμβούλια Υπουργών,

δεσμεύσεις άνω συγκεκριμένου οικονομικού ορίου.

Δημιουργία Μόνιμης Επιτροπής Κυριαρχίας & Διεθνών Δεσμεύσεων.

✔ Συνταγματικά απλό
✔ Πολιτικά εφικτό
✖ Χαμηλής ορατότητας (επίτηδες)

3. Πρώτες «ενοχλητικές» κοινοβουλευτικές πράξεις

Καθυστερήσεις κύρωσης,

αιτιολογημένες επιφυλάξεις,

καταγραφή διαφωνιών στα πρακτικά.

👉 Στόχος: να επανέλθει η Βουλή ως υποκείμενο, όχι να μπλοκάρει.

ΦΑΣΗ ΙΙ (Έτη 3–4): Δικαστική αφύπνιση & νομολογιακά όρια
4. Στοχευμένες υποθέσεις στα ανώτατα δικαστήρια

Όχι γενική αμφισβήτηση της ΕΕ, αλλά:

έλλειψη κοινοβουλευτικής νομιμοποίησης,

παράκαμψη της Βουλής,

υπέρβαση εξουσιοδότησης.

Στόχος:

να ειπωθεί για πρώτη φορά ρητά ότι
η μεταβίβαση αρμοδιοτήτων έχει όρια ελέγξιμα.

Ακόμη κι αν χαθούν οι πρώτες υποθέσεις,
αλλάζει το θεσμικό λεξιλόγιο.

5. Δημόσια συζήτηση όχι για «ΕΕ ναι/όχι», αλλά για:

ποιος αποφασίζει,

πότε,

με ποια νομιμοποίηση.

Αυτό είναι κομβικό:
👉 μετατοπίζει το πολιτικό επίκεντρο.

ΦΑΣΗ ΙΙΙ (Έτη 5–6): Συνταγματική αναθεώρηση με περιορισμένο στόχο

Όχι «μεγάλη αναθεώρηση».

6. Τρεις συγκεκριμένες αλλαγές
α) Τροποποίηση άρθρου 28

Ρητή πρόβλεψη:

προγενέστερης κοινοβουλευτικής έγκρισης,

αιτιολόγησης εθνικού συμφέροντος,

δυνατότητας δικαστικού ελέγχου.

β) Εισαγωγή ρήτρας συνταγματικής ταυτότητας

Λιτή, όχι ιδεολογική.

Μη μεταβιβάσιμες αρμοδιότητες:

βασικός δημοσιονομικός έλεγχος,

κοινωνικό κράτος,

εκλογική αυτοδιάθεση.

γ) Θεσμοθέτηση Συνταγματικού Δικαστηρίου

ή ειδικής αρμοδιότητας σε υπάρχον δικαστήριο.

✔ Αυτό είναι το σημείο καμπής.

ΦΑΣΗ IV (Έτη 7–8): Πρώτη πραγματική εφαρμογή – ελεγχόμενη ένταση
7. Πρώτη «θεσμική σύγκρουση χαμηλής έντασης»

Η Ελλάδα ζητά:

εξαίρεση,

ή καθυστέρηση,

ή επαναδιαπραγμάτευση
με συνταγματική αιτιολόγηση.

Όχι μονομερής παραβίαση.
Όχι απειλές εξόδου.

👉 Κάτι αντίστοιχο με τη γερμανική πρακτική.

8. Αντίδραση ΕΕ

Πολιτική πίεση: ναι.

Νομική ρήξη: όχι (αν τηρηθεί η διαδικασία).

Τελικά: προσαρμογή ή συμβιβασμός.

Γιατί;
Γιατί η ΕΕ αντέχει διαφοροποιήσεις αρκεί να είναι θεσμικές.

ΦΑΣΗ V (Έτη 9–10): Νέα κανονικότητα

Η Ελλάδα:

δεν έχει «πλήρη κυριαρχία» (αυτό δεν υπάρχει πια),

αλλά έχει ουσιαστικό λόγο στα όριά της.

Η Βουλή:

παύει να είναι επικυρωτικό όργανο.

Τα δικαστήρια:

λειτουργούν ως θεσμικό φρένο, όχι ως παρατηρητές.

Το τίμημα (χωρίς ωραιοποίηση)

βραδύτερες αποφάσεις,

τριβές με εταίρους,

πολιτικό κόστος στο εσωτερικό,

τέλος του «δεν φταίμε εμείς, οι Βρυξέλλες φταίνε».

👉 Η κυριαρχία επιστρέφει μαζί με την ευθύνη.

Τελικό συμπέρασμα

Αυτό το σενάριο:

❌ δεν γίνεται σε 1–2 χρόνια,

❌ δεν γίνεται με ένα κόμμα,

❌ δεν γίνεται χωρίς κόστος,

αλλά:

✔ γίνεται χωρίς ρήξη,

✔ γίνεται εντός Συντάγματος,

✔ γίνεται μόνο με θεσμική υπομονή.

Η ένταξη της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα ήταν ένα όραμα του Κωνσταντίνου Καραμανλή. Η είσοδος της χώρας σε μια ισχυρή Ευρωπαϊκή συμμαχία δεν θα την καθιστούσε πια ευάλωτη από εξωτερικούς κινδύνους και θα γινόταν μέλος σε ένα σταθερό ευρωπαϊκό οικοδόμημα.

ο Κωνσταντίνος Σημίτης, έχοντας πάρει την σκυτάλη της ηγεσία του κόμματος αλλά και της Ελλάδας, θα κάνει αίτηση ένταξης στην ΟΝΕ (Οικονομική και Νομισματική Ένωση) στις 9 Μαρτίου του 2000.στην Πορτογαλία, που πραγματοποιήθηκε το διήμερο 19 και 20 Ιουνίου του 2000, θα αποφασιστεί η ένταξη της Ελλάδας στην ΟΝΕ

 

Η Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση υπεγράφη στο Μάαστριχτ στις 7 Φεβρουαρίου 1992. Η Συνθήκη  εισήγαγε, μεταξύ άλλων, το Πρωτόκολλο για το καταστατικό του Ευρωπαϊκού Συστήματος Κεντρικών Τραπεζών και της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας και το Πρωτόκολλο για το καταστατικό του Ευρωπαϊκού Νομισματικού Ιδρύματος) ετέθη τελικά σε ισχύ την 1η Νοεμβρίου 1993.

Η Ελλάδα στην ΟΝΕ: Προκλήσεις για την οικονομική πολιτική

16/06/2000 – Ομιλίες

H Ελλάδα στην ΟΝΕ:Προκλήσεις για την οικονομική πολιτική

Ομιλία του Διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος

κ. Λουκά Παπαδήμου

στην ημερίδα με θέμα

“ΟΝΕ. Η Ελλάδα στην Ευρώπη. Η απαρχή μιας νέας πρόκλησης”

16 Ιουνίου 2000

Η ένταξη της Ελλάδος στην ΟΝΕ, η οποία θα αποφασιστεί στη Σύνοδο Κορυφής στην Πορτογαλία την επόμενη εβδομάδα, αποτελεί πράγματι ένα γεγονός ιστορικής σημασίας για τη χώρα μας. Με την υιοθέτηση του ευρώ ως εθνικού νομίσματος από τον Ιανουάριο του 2001, ολοκληρώνεται μια μακρά περίοδος επίπονων προσπαθειών για τη σταθεροποίηση της ελληνικής οικονομίας και ξεκινά μια νέα εποχή, η οποία θα χαρακτηρίζεται από νέες δυνατότητες αλλά και προκλήσεις. Η νομισματική σταθερότητα και η δημοσιονομική εξυγίανση που επιτεύχθηκαν βαθμιαία τα τελευταία χρόνια επέτρεψαν την ικανοποίηση των κριτηρίων σύγκλισης και έχουν διαμορφώσει πρόσφορες συνθήκες για την ομαλή μετάβαση και συμμετοχή της χώρας στη ζώνη του ευρώ. Η σημερινή όμως ημερίδα δεν αποσκοπεί στον απολογισμό και την αξιολόγηση των επιτευγμάτων της πολιτικής που ασκήθηκε, αλλά στον προβληματισμό σχετικά με τις προκλήσεις που θα αντιμετωπιστούν μετά την ένταξη της χώρας στην ΟΝΕ.

Οι προκλήσεις για την οικονομική πολιτική κατά την πρώτη δεκαετία του εικοστού πρώτου αιώνα συνδέονται με το μεταβαλλόμενο περιβάλλον μέσα στο οποίο θα λειτουργήσει η ελληνική οικονομία αλλά και με τις νέες προτεραιότητες της οικονομικής πολιτικής. Η αντικατάσταση της δραχμής από το ευρώ και η εφαρμογή της ενιαίας ευρωπαϊκής νομισματικής πολιτικής στη χώρα μας αποτελούν βασικά χαρακτηριστικά του νέου περιβάλλοντος, με θετικές επιδράσεις στη νομισματική σταθερότητα και στην προοπτική ταχύρρυθμης οικονομικής ανάπτυξης. Ένα άλλο όμως σημαντικό χαρακτηριστικό των οικονομικών συνθηκών είναι ο αυξανόμενος διεθνής ανταγωνισμός, που οφείλεται εν μέρει στη ραγδαία εξέλιξη της τεχνολογίας στους τομείς της πληροφορικής και των τηλεπικοινωνιών, η οποία συνεπάγεται αφενός βελτίωση της παραγωγικότητας και αφετέρου δημιουργία νέων μορφών οικονομικής δραστηριότητας. Ο ανταγωνισμός επίσης θα ενισχυθεί και εξαιτίας της προγραμματιζόμενης διεύρυνσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τη συμμετοχή χωρών με χαμηλό εργατικό κόστος και εξειδίκευση σε προϊόντα που ανταγωνίζονται τα ελληνικά. Στο νέο περιβάλλον που διαμορφώνεται με την υιοθέτηση του ευρώ και την ενίσχυση του ανταγωνισμού, η οικονομική πολιτική θέτει ως κύριο σκοπό την επίτευξη υψηλού ρυθμού οικονομικής ανάπτυξης και τη μείωση της ανεργίας, ώστε να πραγματοποιηθεί η σύγκλιση του βιοτικού επιπέδου της Ελλάδος προς το μέσο όρο των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ταυτόχρονα, προκειμένου η πραγματική σύγκλιση να είναι διατηρήσιμη, πρέπει να εδραιωθούν συνθήκες σταθερότητας στην οικονομία.

Οι προοπτικές της ελληνικής οικονομίας στην ΟΝΕ θα εξαρτηθούν από το πόσο αποτελεσματικά ο ιδιωτικός τομέας και οι οικονομικές αρχές, αφενός, θα αξιοποιήσουν τα σημαντικά πλεονεκτήματα και τις νέες δυνατότητες που συνεπάγονται το ευρώ, η ολοκλήρωση της ευρωπαϊκής αγοράς και η νέα τεχνολογία και, αφετέρου, θα αντιμετωπίσουν τους περιορισμούς στην άσκηση πολιτικής και τις ανταγωνιστικές πιέσεις που δημιουργούν οι παράγοντες αυτοί. Οι προοπτικές είναι ευοίωνες, αλλά υπό ορισμένες προϋποθέσεις τις οποίες θα σκιαγραφήσω.

H υιοθέτηση του ευρώ και η εφαρμογή της ενιαίας νομισματικής πολιτικής στη χώρα μας θα συντελέσουν μακροπρόθεσμα στη διατήρηση συνθηκών νομισματικής σταθερότητας. Η πρόβλεψη αυτή βασίζεται στη διαπίστωση ότι μακροπρόθεσμα ο πληθωρισμός προσδιορίζεται κυρίως από νομισματικούς παράγοντες καθώς και στο γεγονός ότι ο πρωταρχικός σκοπός της ενιαίας νομισματικής πολιτικής είναι η σταθερότητα των τιμών, η οποία θεωρείται ότι διασφαλίζεται στην πράξη όταν η αύξηση των τιμών δεν υπερβαίνει το 2% ετησίως. Επομένως, ο πληθωρισμός στην Ελλάδα αναμένεται ότι δεν θα αποκλίνει σημαντικά και συστηματικά για μεγάλο χρονικό διάστημα από τον χαμηλό μέσο όρο που προβλέπεται ότι θα επικρατεί στη ζώνη του ευρώ. Η εξασφάλιση υψηλού βαθμού νομισματικής σταθερότητας στη χώρα μας, όπως και στις άλλες χώρες της ζώνης του ευρώ, θα προαγάγει την οικονομική ανάπτυξη και θα συντελέσει στη διατήρηση της πραγματικής αξίας των εισοδημάτων των εργαζομένων.

Η ενιαία νομισματική πολιτική όμως δεν μπορεί να εξασφαλίσει από μόνη της και συνεχώς τη σταθερότητα των τιμών στην Ελλάδα. Βραχυπρόθεσμα και μεσοπρόθεσμα μπορούν να σημειωθούν αποκλίσεις λόγω της επίδρασης των εγχώριων οικονομικών συνθηκών, των διαρθρωτικών χαρακτηριστικών των αγορών καθώς και ειδικών εξωγενών παραγόντων που ενδέχεται να επηρεάσουν ασύμμετρα τις επί μέρους χώρες της ζώνης του ευρώ. Εάν ο πληθωρισμός στην Ελλάδα υπερβαίνει αισθητά για κάποιο σχετικά μεγάλο χρονικό διάστημα το μέσο όρο της ζώνης του ευρώ, θα επηρεαστεί δυσμενώς η διεθνής ανταγωνιστικότητα της οικονομίας, η εγχώρια οικονομική δραστηριότητα και η απασχόληση. Πρέπει να σημειωθεί ότι, όταν στα κράτη-μέλη μιας νομισματικής ένωσης οι αγορές εργασίας και αγαθών χαρακτηρίζονται από δυσκαμψίες και η εθνική οικονομική πολιτική δεν μπορεί να αντιμετωπίσει τις πληθωριστικές επιπτώσεις μη νομισματικών παραγόντων, η μακροπρόθεσμη αποκατάσταση συνθηκών σταθερότητας των τιμών στην πράξη συντελείται με προσαρμογή των πραγματικών εισοδημάτων και της απασχόλησης. Προκειμένου να αποφευχθεί αυτή η ανεπιθύμητη προσαρμογή της πραγματικής οικονομίας, είναι αναγκαίο να διαμορφωθούν εγκαίρως πρόσφορες συνθήκες που να ελαχιστοποιούν ενδεχόμενες θετικές αποκλίσεις του πληθωρισμού στην Ελλάδα από το μέσο όρο στην ΟΝΕ, καθώς και τις επιπτώσεις τους στο πραγματικό εθνικό εισόδημα. Είναι σαφές ότι, μετά την ένταξη της Ελλάδος στην ΟΝΕ, πληθωριστικές πιέσεις που οφείλονται σε εγχώριους συγκυριακούς ή διαρθρωτικούς παράγοντες δεν θα είναι δυνατόν να αντιμετωπιστούν με διαφοροποίηση της ενιαίας νομισματικής πολιτικής σε εθνικό επίπεδο. Ούτε, βέβαια, θα είναι δυνατή η ανάκτηση της απωλεσθείσας ανταγωνιστικότητας με την προσαρμογή της συναλλαγματικής ισοτιμίας. Συνεπώς, με δεδομένη την ενιαία νομισματική πολιτική που θα εφαρμόζεται στη χώρα μας και τον υψηλό βαθμό νομισματικής σταθερότητας που θα εξασφαλίζεται μακροπρόθεσμα, η πρώτη πρόκληση για την εθνική οικονομική πολιτική θα είναι να συμβάλει αποτελεσματικά στη συγκράτηση πληθωριστικών πιέσεων που ενδέχεται να εμφανιστούν μεσοπρόθεσμα.

Η ολοκλήρωση της μετάβασης από την εθνική στην ενιαία νομισματική πολιτική έως το τέλος του τρέχοντος έτους και η συνακόλουθη μεταβολή των εγχώριων νομισματικών συνθηκών το 2000 και το 2001 υποδηλώνουν ότι η πρόκληση αυτή είναι άμεση και πρέπει να αντιμετωπιστεί εγκαίρως με μέτρα δημοσιονομικής πολιτικής και διαρθρωτικής προσαρμογής, τα οποία θα αποσκοπούν στη συγκράτηση του ρυθμού ανόδου της συνολικής ζήτησης, στην ενίσχυση του ανταγωνισμού και στην ταχύτερη διεύρυνση της συνολικής προσφοράς. Επιπλέον, οι κοινωνικοί εταίροι (επιχειρήσεις και εργαζόμενοι) είναι αναγκαίο να κατανοήσουν ότι, προκειμένου να διατηρηθούν και να μεγιστοποιηθούν τα οφέλη από τη σταθερότητα που συνεπάγεται η υιοθέτηση του ευρώ, πρέπει η τιμολογιακή πολιτική να είναι συγκρατημένη και οι μισθολογικές διεκδικήσεις συνεπείς με την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της ελληνικής οικονομίας στη ζώνη του ευρώ και την αύξηση της απασχόλησης. Διότι μόνο με αυτό τον τρόπο θα εξασφαλιστεί μακροπρόθεσμα υψηλός και σταθερός ρυθμός ανόδου των επιχειρηματικών κερδών και των εισοδημάτων των εργαζομένων.

Η δεύτερη και μεγάλη πρόκληση για την οικονομική πολιτική είναι η επίτευξη μόνιμα υψηλού ρυθμού οικονομικής ανάπτυξης που βαθμιαία θα οδηγήσει στη σύγκλιση του βιοτικού μας επιπέδου προς το μέσο όρο των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η ένταξη της Ελλάδος στην ΟΝΕ θα συντελέσει ασφαλώς στην επιτάχυνση του ρυθμού οικονομικής ανάπτυξης λόγω της αναμενόμενης ευνοϊκής επίδρασης πολλών παραγόντων. Το χαμηλότερο κόστος χρηματοδότησης της οικονομίας, με τη σύγκλιση των επιτοκίων και, γενικότερα, την προβλεπόμενη σταθερότητα των τιμών στη ζώνη του ευρώ και την ευχερέστερη πρόσβαση των επιχειρήσεων στην πανευρωπαϊκή χρηματοπιστωτική αγορά, θα ενισχύσει την επενδυτική και οικονομική δραστηριότητα. Επιπλέον, η εξάλειψη του συναλλαγματικού κινδύνου στις διασυνοριακές συναλλαγές εντός της ζώνης του ευρώ, καθώς και ο μηδενισμός του κόστους μετατροπής της δραχμής στα 11 νομίσματα της ζώνης του ευρώ θα επηρεάσουν θετικά την κερδοφορία και την επενδυτική δραστηριότητα των επιχειρήσεων. Από την άλλη πλευρά όμως, η εισαγωγή του ευρώ, η επιταχυνόμενη δημιουργία πανευρωπαϊκών χρηματοπιστωτικών αγορών και η τεχνολογική πρόοδος στην πληροφορική και τις τηλεπικοινωνίες εντείνουν τον ήδη οξύ ανταγωνισμό μεταξύ των επιχειρήσεων και οδηγούν σε ουσιώδη αναδιάρθρωση του επιχειρηματικού τομέα στη ζώνη του ευρώ. Επομένως, ο επιδιωκόμενος υψηλότερος ρυθμός οικονομικής ανόδου στη χώρα μας πρέπει να επιτευχθεί σ’ένα μετασχηματιζόμενο οικονομικό τοπίο εντεινόμενου ανταγωνισμού, το οποίο αναμένεται να συντελέσει σε επιτάχυνση του μέσου ρυθμού οικονομικής ανάπτυξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Εξάλλου, ο βασικός νέος στόχος που έθεσε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στη Λισσαβώνα τον περασμένο Δεκέμβριο είναι να επιτευχθεί και να διατηρηθεί μέσος ρυθμός ανάπτυξης 3% και να αυξηθεί το ποσοστό απασχόλησης στο 70% μέχρι το 2010. Προφανώς, η πραγματική σύγκλιση της ελληνικής οικονομίας απαιτεί ρυθμούς οικονομικής ανάπτυξης σταθερά υψηλότερους του μέσου προβλεπόμενου ρυθμού στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Το «επικαιροποιημένο» ελληνικό πρόγραμμα σύγκλισης 1999-2002 προβλέπει τέτοιους ρυθμούς για το τρέχον και τα επόμενα δύο έτη. Η επίτευξη και η διατήρησή τους σε ολόκληρη τη δεκαετία προϋποθέτουν συντονισμένες και συνεχείς προσπάθειες σε διάφορους τομείς.

Η τρίτη σημαντική πρόκληση είναι να μειωθεί η ανεργία, ιδίως των νέων, που είναι ιδιαίτερα υψηλή και συνεπάγεται σοβαρό οικονομικό και κοινωνικό κόστος. Η αντιμετώπιση αυτής της πρόκλησης συνδέεται, αλλά όχι απόλυτα, με την αντιμετώπιση της δεύτερης, εφόσον η καταπολέμηση της ανεργίας προϋποθέτει ταχύτερους ρυθμούς οικονομικής ανάπτυξης. Ο περιορισμός της ανεργίας όμως απαιτεί πρόσθετα μέτρα για την αντιμετώπιση και άλλων παραγόντων που επηρεάζουν τη ζήτηση και προσφορά στην αγορά εργασίας. Η αποτελεσματικότερη λειτουργία της αγοράς εργασίας αποκτά ιδιαίτερη σημασία μετά την ένταξη της Ελλάδος στη ζώνη του ευρώ, προκειμένου να ελαχιστοποιηθούν οι επιπτώσεις στην απασχόληση απρόβλεπτων εξωγενών παραγόντων που ενδέχεται να επηρεάσουν δυσμενώς την εγχώρια οικονομική δραστηριότητα, λόγω των περιορισμών που θέτει η υιοθέτηση του ενιαίου νομίσματος στη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας.

Μετά την ένταξη της χώρας στη ζώνη του ευρώ και οι τρεις βασικές οικονομικές προκλήσεις πρέπει να αντιμετωπισθούν κυρίως με μέτρα διαρθρωτικής προσαρμογής, για δύο λόγους. Πρώτον, επειδή η δημοσιονομική πολιτική υπόκειται σε περιορισμούς που απορρέουν τόσο από το Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης όσο και από το υψηλό δημόσιο χρέος σε σχέση με το ΑΕΠ καθώς και από το ενδεχόμενο ανάληψης υποχρεώσεων δημόσιων επιχειρήσεων και άλλων φορέων εκτός του κυβερνητικού τομέα. Δεύτερον, και ουσιαστικότερο, επειδή ο υψηλός ρυθμός διατηρήσιμης οικονομικής ανάπτυξης και η καταπολέμηση της ανεργίας, σε συνδυασμό με τη διασφάλιση συνθηκών σταθερότητας, μπορούν να επιτευχθούν όχι με μέτρα επηρεασμού της συνολικής εγχώριας ζήτησης αλλά με διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις που ενισχύουν τη διεθνή ανταγωνιστικότητα των ελληνικών προϊόντων, την ευελιξία και αποτελεσματικότητα της αγοράς εργασίας, καθώς και τις συνθήκες ανταγωνισμού στις αγορές αγαθών και υπηρεσιών. Η πρόσφατη Ετήσια Έκθεση της Τράπεζας της Ελλάδος σκιαγράφησε δέσμες διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων που εκτιμάται ότι θα οδηγήσουν σε επιτάχυνση της ανάπτυξης και αύξηση της απασχόλησης μέσα από τις θετικές επιδράσεις τους στη διεθνή ανταγωνιστικότητα, τις συνθήκες ανταγωνισμού και την αποτελεσματικότητα της αγοράς εργασίας. Συνοπτικά, η περαιτέρω απελευθέρωση των αγορών, η ολοκλήρωση των ιδιωτικοποιήσεων, η αναβάθμιση της εκπαίδευσης και της επαγγελματικής κατάρτισης, η προώθηση της τεχνολογικής έρευνας, η στήριξη της επιχειρηματικής δράσης και η περαιτέρω βελτίωση της λειτουργίας του χρηματοπιστωτικού τομέα θα συντελέσουν στην επίτευξη των στόχων της οικονομικής πολιτικής.

Ειδικότερα, η λειτουργία της αγοράς εργασίας προάγεται με τόνωση και της προσφοράς και της ζήτησης εργασίας αλλά και με την αποτελεσματικότερη αντιστοίχισή τους. Η επίτευξη αυτών των σκοπών δεν είναι συνώνυμη με μέτρα επώδυνα για τους εργαζόμενους, αλλά με καταλληλότερα προγράμματα επαγγελματικής κατάρτισης και “δία βίου μάθησης”, με ρυθμίσεις που θα αυξάνουν την ελαστικότητα του χρόνου εργασίας λαμβάνοντας υπόψη τις ανάγκες εργαζομένων και επιχειρήσεων, με τη μείωση της φορολογικής επιβάρυνσης των εργαζομένων και την ελάφρυνση του έμμεσου κόστους εργασίας για τις επιχειρήσεις, με την ενίσχυση της κοινωνικής υποδομής και της ισότητας ευκαιριών των δύο φύλων ώστε να αυξηθεί το ποσοστό απασχόλησης των γυναικών, με τη διευκόλυνση της ένταξης των οικονομικών μεταναστών στην αγορά εργασίας και στην κοινωνία, με την αποτελεσματικότερη λειτουργία των δημόσιων υπηρεσιών απασχόλησης (του ΟΑΕΔ) αλλά και την προσφορά αντίστοιχων υπηρεσιών από κοινωνικούς φορείς και από την ιδιωτική πρωτοβουλία. Μακροπρόθεσμα, εξάλλου, μεγαλύτερη σημασία έχει η βελτίωση της γενικής εκπαίδευσης. Στις σημερινές διαρκώς μεταβαλλόμενες συνθήκες, η γενική εκπαίδευση πρέπει να αναπτύσσει στους μαθητές την ικανότητα να μαθαίνουν, δηλαδή να αποκτούν γρήγορα νέες γνώσεις και δεξιότητες, σε όλη τη διάρκεια της επαγγελματικής τους ζωής. Με τον τρόπο αυτό, η γενική εκπαίδευση θα συντελέσει όχι μόνο στην αύξηση της απασχόλησης και στην οικονομική ανάπτυξη, αλλά και στην κοινωνική δικαιοσύνη, εφόσον θα συμβάλει στην ισότητα ευκαιριών όλων των εργαζομένων απέναντι στις εξελίξεις της τεχνολογίας και της οικονομίας. Η νέα οικονομία της γνώσης επιβάλλει βελτίωση της ποιότητας της εκπαίδευσης.

Η αντιμετώπιση των τριών οικονομικών προκλήσεων απαιτεί, παράλληλα με την εφαρμογή των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων, τη συνέχιση της προσπάθειας για πλήρη δημοσιονομική εξυγίανση και, ειδικότερα, τη σταθερή μείωση του δημόσιου χρέους σε σχέση με το ΑΕΠ. Με αυτόν τον τρόπο θα περιοριστεί σταδιακά η επιβάρυνση της οικονομίας και της κοινωνίας από το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους, το οποίο, παρά τη μείωσή του τα τελευταία έτη, εξακολουθεί να είναι ιδιαίτερα υψηλό και να απορροφά μεγάλο ποσοστό των φορολογικών εσόδων. Η περαιτέρω βελτίωση της δημοσιονομικής κατάστασης της χώρας θα απελευθερώσει πόρους που θα επιτρέψουν την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της οικονομίας μέσα από την αναδιάρθρωση των κρατικών δαπανών και την αναμόρφωση του φορολογικού συστήματος για τη χρηματοδότηση μέσων διαρθρωτικής προσαρμογής, την παροχή κινήτρων για την αύξηση των επενδύσεων και της απασχόλησης, καθώς και την ορθολογικότερη και κοινωνικά δικαιότερη κατανομή των φορολογικών βαρών. Επιπλέον, η μείωση του δημόσιου χρέους και του κόστους εξυπηρέτησής του θα δημιουργήσει μεγαλύτερα περιθώρια στο μέλλον για την άσκηση σταθεροποιητικής δημοσιονομικής πολιτικής στην περίπτωση που εξωγενείς διαταράξεις ή οι φάσεις του οικονομικού κύκλου στη ζώνη του ευρώ επηρεάσουν δυσμενώς την εγχώρια οικονομική δραστηριότητα. Γενικότερα, η παράλληλη υλοποίηση διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων και η ολοκλήρωση της διαδικασίας δημοσιονομικής εξυγίανσης θα συνεργήσουν θετικά για την επίτευξη ταχείας και βιώσιμης πραγματικής σύγκλισης.

Η επίτευξη των βασικών στόχων της οικονομικής πολιτικής τα επόμενα έτη απαιτεί την εφαρμογή μέτρων οικονομικής πολιτικής που θα μεταβάλουν τη διάρθρωση και τον τρόπο λειτουργίας της οικονομίας. Τα μέτρα αυτά είναι σύνθετα και η αποτελεσματικότητά τους συναρτάται σε σημαντικό βαθμό με τη βελτίωση της διεθνούς ανταγωνιστικότητας των ελληνικών προϊόντων και υπηρεσιών, η οποία εξακολουθεί, παρά την πρόοδο που σημειώθηκε, να είναι χαμηλή, ενώ η μελλοντική εξέλιξή της προφανώς εξαρτάται και από την πρόοδο που σημειώνεται σε άλλες χώρες. Η ανταγωνιστικότητα είναι έννοια σχετική και δυναμική και γι’αυτό η βελτίωσή της δεν είναι πάντοτε εύκολη υπόθεση. Ωστόσο, δεν πρέπει να υπάρχει αμφιβολία ότι η επίτευξη των βασικών στόχων της οικονομικής πολιτικής διευκολύνεται με την ένταξη της χώρας στην ΟΝΕ, παρά την απώλεια των μέσων άσκησης εθνικής νομισματικής πολιτικής. Τα προηγούμενα έτη, η εθνική νομισματική πολιτική συνέβαλε καθοριστικά στην αποκλιμάκωση του πληθωρισμού και τη διαμόρφωση συνθηκών νομισματικής σταθερότητας. Με την επίτευξη όμως υψηλού βαθμού σταθερότητας στην ελληνική οικονομία, ο προσανατολισμός και ο χαρακτήρας της εθνικής νομισματικής πολιτικής δεν θα διέφερε σημαντικά από αυτόν της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Ενώ η αποτελεσματικότητα της νομισματικής πολιτικής για την επίτευξη στόχων, όπως η πραγματική σύγκλιση είναι μειωμένη μακροπρόθεσμα, ενώ η άσκησή της υπόκειται σε περιορισμούς σε μια μικρή, ανοικτή οικονομία που λειτουργεί σε περιβάλλον ελεύθερης κίνησης κεφαλαίων και της ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς. Η υιοθέτηση του ευρώ και η εφαρμογή της ενιαίας νομισματικής πολιτικής θα θωρακίσουν σε μεγάλο βαθμό την ελληνική οικονομία από ενδεχόμενες μελλοντικές διαταράξεις που θα επηρέαζαν τη νομισματική και συναλλαγματική της σταθερότητα. Τέλος, η ένταξη της Ελλάδος στην ΟΝΕ θα ενισχύσει το ρόλο της στην ευρύτερη διαδικασία της ευρωπαϊκής ενοποίησης, η οποία προβλέπεται ότι θα οδηγήσει σε στενότερη συνεργασία στους τομείς της εθνικής άμυνας και των διεθνών σχέσεων. Με αυτό τον τρόπο, η υιοθέτηση του ευρώ θα επενεργήσει επίσης ευνοϊκά, αν και έμμεσα, στην οικονομική ανάπτυξη και την κοινωνική ευημερία της χώρας.

Οι Τράπεζες διασώθηκαν με περίπου 45 δις € χρήματα των Ελλήνων, τους δόθηκε 20 δις € αναβαλλόμενος φόρος (=δεν θα πληρώσουν καθόλου φόρους, έως ότου κερδίσουν καθαρά περί τα 70 δις €), αφού αφελληνίστηκαν τους προσφέρθηκαν εγγυήσεις 21 δις € με τα Ηρακλής για να ξεπουλήσουν τα κόκκινα δάνεια τους σε εν μέρει δικές τους οντότητες, πλειστηριάζουν τα σπίτια των Ελλήνων αγοράζοντας τα φιλέτα σε εξευτελιστικές τιμές, τους επετράπη ο διαχωρισμός για να μηδενίσουν το ρίσκο τους και ψηφίσθηκε το ακαταδίωκτο για τις διοικήσεις τους! 

Αφού αφελληνίστηκαν τώρα προκαλώντας τεράστιες ζημίες στο κράτος, αισχροκερδούν ασύστολα εις βάρος των Ελλήνων με τεράστιες προμήθειες, πληρώνουν ελάχιστους τόκους στις καταθέσεις, χρεώνουν πανάκριβα τα δάνεια τους στους μικρομεσαίους, δανείζουν μόνο αυτούς που δεν τα χρειάζονται και το 88% των μερισμάτων που δίνουν απλόχερα στους ξένους μετόχους τους, οδηγείται στο εξωτερικό – «αποστεώνοντας» την ελληνική οικονομία. 

Για τις τράπεζες :

Δεν τους έχουν φθάσει τα άνω των 45 δις των ανακεφαλαιοποιήσεων, τα περίπου 20 δις  του αναβαλλόμενου φόρου, τα 23 δις  του Ηρακλής. Στις συστημικές τα θηριώδη κέρδη τους που έχουν υπερβεί τα 10 δις € τα τρία τελευταία χρόνια και μάλιστα αφορολόγητα. Έχουν προσθέσει 8,25 δις € από τις αρχές Ιανουαρίου του 2025 στη συνολική τους κεφαλαιοποίηση, πραγματοποιώντας ένα ποσοστιαίο άλμα μέσα σε τρεις μόνο μήνες, της τάξης του +34,65%

Για τους εργαζόμενους:

Το 46,3% των εργαζομένων το 2024, δηλαδή περίπου όσοι αμείβονται με το διάμεσο μισθό, έπαιρναν λιγότερα από 1.000 € μεικτά.

Εισαγωγή: Η πορεία της ελληνικής οικονομίας τα τελευταία 15 χρόνια συχνά παρουσιάζεται ως ένα δράμα «αμαρτίας και τιμωρίας». Όμως, αν παραμερίσουμε την ηθικολογία και εξετάσουμε αριθμούς, αποκαλύπτεται ένας μηχανικός στραγγαλισμός που οδηγεί μαθηματικά στο ίδιο πάντα αδιέξοδο.

Περίοδος Α’: 2010-2014 – Η Βίαιη Αποσύνθεση (ΝΔ, ΠΑΣΟΚ, ΑΡΙΣΤΕΡΑ, ΔΕΞΙΑ)

Η περίοδος αυτή ήταν ένας πρωτοφανής δημοσιονομικός ακρωτηριασμός.

Δημόσιο (Οι συνολικές δαπάνες του κράτους-Τα συνολικά έσοδα του κράτους από φόρους και εισφορές): Η πρώτη περίοδος των μνημονίων χαρακτηρίστηκε από τη «βουτιά στο κενό». Με την επιβολή της λιτότητας, το κράτος μείωσε βίαια το έλλειμμά του (ροή Οι συνολικές δαπάνες του κράτους-Τα συνολικά έσοδα του κράτους από φόρους και εισφορές) κατά περίπου 75% (από το 15,1% στο 3,6% του ΑΕΠ). 

Εξωτερικός Τομέας : Καθώς η Ελλάδα δεν διέθετε δικό της νόμισμα για να υποτιμήσει,οι εισαγωγές (Μ) κατέρρευσαν κατά 40%, ενώ,.

Ιδιωτικός Τομέας (Οι ιδιωτικές επενδύσεις των επιχειρήσεων-Η αποταμίευση των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων ): Οι επενδύσεις (Ι) μειώθηκαν κατά 55%, ενώ η αποταμίευση (Η αποταμίευση των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων) έγινε αρνητική, αγγίζοντας το -9% του διαθέσιμου εισοδήματος, καθώς οι πολίτες ρευστοποιούσαν τα υπάρχοντά τους για να χρηματοδοτήσουν την επιβίωση και τους φόρους.

ΑΕΠ: Τελικά  το ΑΕΠ ισορρόπησε μέσω της φτώχειας, αφού συρρικνώθηκε κατά 25%.και η ανεργία εκτοξεύτηκε στο 30%.

Περίοδος Β’: 2015-2019 – Η Παγίδα των Υπερπλεονασμάτων  (ΣΥΡΙΖΑ, ΔΕΞΙΑ)

Η “αριστερή” διακυβέρνηση πέτυχε τη δημοσιονομική “νίκη” των δανειστών εις βάρος της εγχώριας οικονομίας. Η Αριστερά παρά τη ρητορική της, εφάρμοσε το πιο ακραίο νεοφιλελεύθερο πείραμα: τα υπερπλεονάσματα. Για να επιτευχθεί το περιβόητο «μαξιλάρι» των 37 δισ. ευρώ, το κράτος αφαίρεσε συστηματικά ρευστότητα από τον ιδιωτικό τομέα. Η στατιστική της AMECO/ΕΛΣΤΑΤ επιβεβαιώνει το παράδοξο: το κράτος εμφάνιζε πλεονάσματα επειδή ο ιδιωτικός τομέας συνέχιζε να αιμορραγεί, με την αποταμίευση να παραμένει αρνητική και τις επενδύσεις σε ιστορικά χαμηλά.

• Δημόσιο (Οι συνολικές δαπάνες του κράτους-Τα συνολικά έσοδα του κράτους από φόρους και εισφορές): Το έλλειμμα μετατράπηκε σε υπερπλεόνασμα, με μια μεταβολή της τάξης του 115% σε σχέση με τις αρχές της κρίσης.
• Ιδιωτικός Τομέας (Οι ιδιωτικές επενδύσεις των επιχειρήσεων-Η αποταμίευση των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων): Η αποταμίευση παρέμεινε εγκλωβισμένη σε αρνητικά επίπεδα (-7% έως -8%), καθώς το κράτος “ρούφηξε” τη ρευστότητα για το “μαξιλάρι” των 37 δισ. Οι επενδύσεις παρέμειναν χαμηλές, μόλις στο 10-11% του ΑΕΠ.
• ΑΕΠ: Κατέγραψε μια αναιμική άνοδο της τάξης του 1,5% – 1,8% ετησίως.

Περίοδος Γ’: 2021-2025 – Η Ψευδαίσθηση της Ανάκαμψης  (ΝΕΑ ΔΕΞΙΑ)

Η τρέχουσα περίοδος παρουσιάζει την εικόνα μιας οικονομίας που “πετάει”, γιορτάζεται ως «success story». Όμως, η ακτινογραφία των ροών δείχνει μια επικίνδυνη εξάρτηση. Η ανάπτυξη τροφοδοτείται από εξωγενείς ενέσεις (Ταμείο Ανάκαμψης, Τουρισμός), ενώ το εμπορικό έλλειμμα (X-M) έχει εκτοξευθεί ξανά σε διψήφια νούμερα. Η Ελλάδα καταναλώνει περισσότερα από όσα παράγει, χρηματοδοτώντας τη διαφορά με νέο ιδιωτικό και εξωτερικό δανεισμό.

• Δημόσιο (Οι συνολικές δαπάνες του κράτους-Τα συνολικά έσοδα του κράτους από φόρους και εισφορές): Μετά την πανδημία, το έλλειμμα μειώθηκε ταχύτατα (κατά περίπου 85% από το 2021 έως το 2025), επιστρέφοντας σε πρωτογενή πλεονάσματα άνω του 2%.
• Εξωτερικός Τομέας (X-M): Το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών επιδεινώθηκε επικίνδυνα, φτάνοντας σε επίπεδα -7% έως -10% του ΑΕΠ (εκτίναξη εισαγωγών).
• Ιδιωτικός Τομέας ( Οι ιδιωτικές επενδύσεις των επιχειρήσεων-S ): Οι επενδύσεις αυξήθηκαν κατά περίπου 30% (λόγω Ταμείου Ανάκαμψης), αλλά η αποταμίευση παραμένει αρνητική (-3%), δείχνοντας ότι η κατανάλωση στηρίζεται σε δανεικά.
• ΑΕΠ: Εμφανίζει ισχυρούς ρυθμούς ανάπτυξης (2,1% – 2,4%), οι οποίοι όμως εξαρτώνται από τις εξωτερικές δανειακές εισροές.

Επίλογος: Το Σχέδιο της «Αέναης Οφειλής»

Η ανάλυση των αριθμών οδηγεί σε ένα αδιαμφισβήτητο συμπέρασμα: Η λιτότητα δεν σχεδιάστηκε για να εξυγιάνει την παραγωγή, αλλά για να παράγει τόκους πληρωτέους. Η προτεραιότητα του Ευρωσυστήματος ήταν να μετατρέψει την Ελλάδα σε έναν μηχανισμό αποπληρωμής, αδιαφορώντας αν οι ροές αυτές καταστρέφουν την κοινωνική συνοχή.

Υπό αυτό το καθεστώς, η “ανάπτυξη” είναι μια οφθαλμαπάτη. Με το κράτος να αφαιρεί ρευστότητα και τον εξωτερικό τομέα να “αιμορραγεί” κεφάλαια, η χώρα στερείται εσωτερικού κινητήρα. Το μόνο που παράγει αυτό το σύστημα είναι η προετοιμασία για την επόμενη πράξη του δράματος. Η λιτότητα απλώς συντηρεί το χρέος μέχρι την επόμενη αναπόφευκτη κρίση, επιβεβαιώνοντας ότι εντός αυτού του πλαισίου, η Ελλάδα είναι καταδικασμένη να είναι ένας μόνιμος οφειλέτης σε αναζήτηση της επόμενης δόσης.

Καλή Χρονιά όχι με Ευχές αλλά με Συμμετοχή και Πράξεις!

[email protected]

Νέα Υόρκη 1/1/2026

Υπόμνημα: Οι Ροές της Εξίσωσης Godley

Για την καλύτερη κατανόηση της ανάλυσης, υπενθυμίζουμε τις μεταβλητές που καθορίζουν την τύχη της οικονομίας:

• G(Government Spending): Οι συνολικές δαπάνες του κράτους (μισθοί, συντάξεις, επενδύσεις, υγεία, παιδεία).
• T(Taxes): Τα συνολικά έσοδα του κράτους από φόρους και εισφορές.

o (Όταν G > Τ έχουμε έλλειμμα = ένεση ρευστότητας στην αγορά. Όταν T > G έχουμε πλεόνασμα = αφαίρεση ρευστότητας).

• I(Investment): Οι ιδιωτικές επενδύσεις των επιχειρήσεων.
• S (Savings): Η αποταμίευση των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων.

o (Όταν I > S ο ιδιωτικός τομέας δανείζεται για να αναπτυχθεί. Όταν S > I ο ιδιωτικός τομέας αποταμιεύει).

• X (Exports): Οι εξαγωγές προϊόντων και υπηρεσιών (μαζί με τον τουρισμό).
• M (Imports): Οι εισαγωγές προϊόντων και υπηρεσιών από το εξωτερικό.

o (Όταν X > M η χώρα εισπράττει πλούτο από το εξωτερικό. Όταν M > X η χώρα αιμορραγεί κεφάλαια προς τα έξω).

Το χρήμα,  ο ωφελισμός και ο ατομικισμός έχουν κάνει αρκετή ζημιά.

Γιατί η Ελλάδα που θέλουμε απαιτεί σημαντικές επιλογές αναπροσανατολισμού. Προς μια κοινωνία που παράγει, που στέκεται στα πόδια της, που συνδέει την ανεξαρτησία με τη δικαιοσύνη, την ελευθερία με τη δημιουργία. 

Ὁ οἰκονομικὸς νεοφιλελευθερισμὸς καὶ ἡ πολιτικὴ λιτότητας, ποὺ ἐπιβάλλονται ἀπὸ τὴν Εὐρωπαϊκὴ Ἕνωση καὶ ἐκτελοῦνται ἀπὸ τοὺς ἐδῶ τοποτηρητές. Μὲ τὴν ἐκποίηση τῶν κοινωφελῶν ὑποδομῶν στοὺς κερδοσκόπους καὶ τὴ συγκέντρωση ὅλο καὶ περισσότερου πλούτου σὲ λίγους.

Τὸ ληστρικὸ πελατειακὸ κράτος, τὸ ὁποῖο πάντα ὑπῆρχε, ἀλλὰ γιγαντώθηκε καὶ δικτυώθηκε σὲ ἀπίστευτο βαθμὸ μὲ τὴν τωρινὴ κυβέρνηση καὶ ἀπομυζᾶ ὅλο καὶ μεγαλύτερο μέρος τοῦ ἐναπομένοντος ἐθνικοῦ πλούτου καὶ ἐπιβαρύνοντας ἀκόμα πιὸ πολὺ τοὺς ὑπόλοιπους πολίτες. Μὲ χαρακτηριστικὸ δεῖγμα τὸν ΟΠΕΚΕΠΕ, μία ἀπὸ τὶς πολλὲς ἀνάλογες περιπτώσεις. Ἡ γιγάντωση αὐτὴ ἔχει πυρήνα της τὴν προϋπάρχουσα πολύχρονη «τεχνογνωσία» τοῦ πελατειακοῦ ρουσφετολογικοῦ συστήματος ποὺ ἐπὶ δεκαετίες λυμαίνεται τὴ χώρα, σὲ συνδυασμὸ μὲ τὴν αὔξηση τῶν «ἀναγκῶν». Μὲ δεδομένο ὅτι ὅλο καὶ λιγοστεύουν ὅσοι κατὰ συνείδηση ψηφίζουν τὴν παροῦσα κυβέρνηση, χρειάζονται ὅλο καὶ περισσότερα «κίνητρα» γιὰ νὰ συσπειρωθοῦν ψηφοφόροι.

Σὲ τρίτο παράγοντα ἐξαθλίωσης ἐξελίσσονται καὶ οἱ γεωστρατηγικὲς ἐπιλογὲς τῆς Εὐρωπαϊκῆς Ἕνωσης καὶ τοῦ ΝΑΤΟ. Μετὰ τὴ διόγκωση τῶν ἐξοπλισμῶν γιὰ τὴ διατήρηση τοῦ πολέμου στὴν Οὐκρανία, ἔρχονται καὶ οἱ καταστρεπτικὲς ἐπιλογὲς στὸν ἐνεργειακὸ τομέα, ποὺ μακροπρόθεσμα ὁδηγοῦν σὲ ραγδαία ὑποβάθμιση τῆς ποιότητας ζωῆς τῶν πολιτῶν τῶν κρατῶν-μελῶν.

Μὲ πρόσχημα τὸν πόλεμο τῆς Οὐκρανίας, ἤδη οἱ κυρώσεις τῆς Εὐρωπαϊκῆς Ἕνωσης πρός τὴ Ρωσία ἔχουν ἐκτοξεύσει τὸ κόστος τῆς ἐνεργείας καὶ ἔχουν ὑποβαθμίσει τὴν ποιότητα ζωῆς τῶν πολιτῶν.

ΚΑΤΑΣΤΡΕΠΤΙΚΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΠΙΒΟΛΗ ΤΟΥ ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΟΥ LNG

Σύμφωνα μὲ τὸν ὑπουργὸ Ἐνεργείας τῶν ΗΠΑ Κρὶς Ράιτ, ποὺ ἐπισκέφθηκε τὴν Ἑλλάδα στὰ πλαίσια τῆς 6ης Συνὀδου Διατλαντικῆς Ἐνεργειακῆς Συνεργασίας (P-ΤEC), «Στὶς ΗΠΑ ἔχουμε μεγάλα ἀποθέματα καὶ ἔχουμε τὴν εὐκαιρία νὰ ὑποκαταστήσουμε κάθε κυβικὸ μέτρο ἀερίου ἀπὸ τὴ Ρωσία μὲ ἀσφάλεια ἐφοδιασμοῦ καὶ μειωμένο κόστος, πρὸς ἀμοιβαῖο ὄφελος. Κάθε κυβικὸ ρωσικοῦ ἀερίου ποὺ δὲν θὰ διοχετευθεῖ στὴν Εὐρώπη θὰ μείνει στὸ ἔδαφος καὶ δὲν θὰ χρηματοδοτήσει τὴν πολεμικὴ μηχανὴ τοῦ Πούτιν. Ἡ Ἑλλάδα εἶναι τὸ τέλειο σημεῖο εἰσόδου, μὲ τὶς κατάλληλες ὑποδομές».

Μὲ δεδομένο ὅτι ἡ τιμὴ τοῦ ἀμερικανικοῦ ὑγροποιημένου φυσικοῦ ἀερίου (LNG) εἶναι τριπλάσια ἀπὸ αὐτὴ τοῦ ρωσικοῦ, τίθεται τὸ ἐρώτημα πόσο ἀντίκρυσμα ἔχουν οἱ ἀόριστες ἐκτιμήσεις τῶν Ἀμερικανῶν ὅτι ἡ τιμὴ θὰ πέσει ἐφόσον αὐξηθεῖ ἡ προσφορά.

Ἡ ἀκριβὴ ἐνέργεια θὰ ἀποβεῖ καταστρεπτικὴ γιὰ τὴν οἰκονομικὴ δραστηριότητα καὶ θὰ ἐκτινάξει τὸν πληθωρισμό, μὲ ὅ,τι αὐτὸ συνεπάγεται.

Τὴν ἴδια στιγμὴ ὁ Ντόναλντ Τρὰμπ συνομιλεῖ μὲ τὸν Βλαντίμιρ Πούτιν καὶ διατηρεῖ ἀνοικτοὺς διαύλους, ὅπως εἶναι προφανὲς καὶ ἀπὸ πρόσφατα δημοσιεύματα. Σύμφωνα μὲ τὴν «Καθημερινή» (19.11.2025), «Ἡ κυβέρνηση Τρὰμπ συνεργάζεται κρυφὰ μὲ τὴ Ρωσία γιὰ νὰ καταρτίσει νέο σχέδιο, μὲ σκοπὸ τὸν τερματισμὸ τοῦ πολέμου στὴν Οὐκρανία, σύμφωνα μὲ Ἀμερικανοὺς καὶ Ρώσους ἀξιωματούχους ποὺ μίλησαν στὸ Axios», κάνοντας λόγο γιὰ «σχέδιο 28 σημείων» ἐμπνευσμένο ἀπὸ τὸ «εἰρηνευτικὸ» σχέδιο γιὰ τὴ Γάζα. Καθόλου κρυφὴ δὲν ἦταν ἡ δεδηλωμένη πρόθεση τῆς τωρινῆς κυβέρνησης τῶν ΗΠΑ νὰ ἀποκαταστήσει τὶς σχέσεις μὲ τὴ Ρωσία. Οἱ περιπλοκὲς ποὺ κατὰ καιροὺς ἀναδεικνύονται δὲν εἶναι παρὰ ἐπεισόδια τῆς σκληρῆς διαπραγμάτευσης ποὺ εἶναι σὲ ἐξέλιξη.

Ταυτόχρονα, ἡ κυβέρνηση Τρὰμπ ἀξιοποιεῖ τὴν αὐτοκαταστροφικὴ στάση τῶν χωρῶν τῆς ΕΕ στὴν κατεύθυνση τῆς στήριξης τοῦ καθεστῶτος Ζελένσκι, προκειμένου νὰ ἐπιβάλει τὰ ἀμερικανικὰ οἰκονομικὰ συμφέροντα.

Στὰ ἴδια πλαίσια κινεῖται ἡ οἰκονομικὰ αὐτοκτονικὴ ἐπιλογὴ τῆς ἀντικατάστασης τοῦ φθηνοῦ ρωσικοῦ φυσικοῦ ἀερίου μὲ ἀμερικανικό, στὴν ὁποία προσανατολίζεται ἡ κυβερνῶσα γραφειοκρατία τῶν Βρυξελλῶν.

Ο ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ ΠΡΩΤΟΣΤΑΤΕΙ ΣΤΗΝ ΥΠΟΤΕΛΕΙΑ

Πρωτοστάτης ἡ Ἑλλάδα, ἡ ὁποία φιλοξένησε τὴν 6η Σύνοδο Διατλαντικῆς Ἐνεργειακῆς Συνεργασίας (P-ΤEC), μὲ τὸν κ. Μητσοτάκη νὰ δηλώνει μεταξὺ ἄλλων ὅτι «δὲν μποροῦμε νὰ ἔχουμε φυσικὸ ἀέριο νὰ μπαίνει στὴν Εὐρώπη ἀπὸ τὴν πίσω πόρτα, δηλαδὴ τὴν Τουρκία». Δίνοντας καὶ ψεύτικη ἐπίφαση «πατριωτισμοῦ» στὴν ὑποτέλεια.

Συνομολογώντας ὅτι, ἐνῶ ἡ Ἑλλάδα πρωτοστατεῖ στὸ νὰ ἐπιλέγει τὴν πανάκριβη ἀμερικανικὴ ἐνέργεια γιὰ νὰ εὐθυγραμμισθεῖ στὶς εὐρωατλαντικὲς προτεραιότητες, ἡ Τουρκία θὰ ἀναπτύσσει τὴν οἰκονομία της μὲ τὸ φθηνὸ ρωσικὸ ἀέριο.

Γιὰ ἄλλη μία φορὰ ὁ κ. Μητσοτάκης δίνει ἐξετάσεις γιὰ νὰ πάρει «προβιβάσιμο βαθμὸ» ἀπὸ τὸν ξένο παράγοντα. Δὲν εἶναι ἀπίθανο, οἱ ἀπανωτὲς ἐπαφὲς τῆς νέας πρέσβεως τῶν ΗΠΑ κας Γκίλφοϊλ μὲ ἐν δυνάμει πολιτικοὺς ἀνταγωνιστὲς τοῦ κ. Μητσοτάκη (Δένδια – Σαμαρᾶ) νὰ ἀποτελοῦν καὶ ἔμμεση πίεση γιὰ πλήρη συμμόρφωσή του «πρὸς τὰς ὑποδείξεις»…

Ο ΑΡΠΑΚΤΙΚΟΣ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΤΡΑΜΠ

Εἶναι προφανὲς ὅτι ἡ κυβέρνηση τῶν ΗΠΑ, ἐνῶ ἀλλάζει πολιτικὴ καὶ ἐπιδιώκει ἡ ἴδια νὰ ἐπωφεληθεῖ ἀπὸ μιὰ νέου τύπου διμερῆ συνεργασία μὲ τὶς ΗΠΑ, φορτώνει στοὺς Εὐρωπαίους τὰ «σπασμένα» ἀπὸ τὶς ἀπώλειες ὅσων ὠφελοῦνταν ἀπὸ τὴν πολιτικὴ τῶν προηγούμενων κυβερνήσεων. Ἰδίως τὸ πανίσχυρο «στρατιωτικο-βιομηχανικὸ σύμπλεγμα», γιὰ τὸ ὁποῖο ἔχει κάνει ἤδη λόγο ὁ πρώην πρόεδρος τῶν ΗΠΑ Ντουάιτ Ἀϊζενχάουερ ἀπὸ τὸ 1960. Γιὰ τὴν ἱκανοποίησή του, ἡ κυβέρνηση Τρὰμπ καταχρᾶται τὴ στρατιωτικὴ καὶ πολιτικὴ ἰσχὺ τῶν ΗΠΑ προκειμένου νὰ πλασάρει μὲ τὸ στανιὸ τὰ προϊόντα τους, διὰ τῆς ἰσχύος.

Ἕνα πλέγμα συμφερόντων ποὺ γιγαντώθηκε στὶς ΗΠΑ γιὰ νὰ καλύψει τὶς τεράστιες ἐξοπλιστικὲς ἀνάγκες τοῦ 2ου Παγκοσμίου Πολέμου καὶ συνεχίζει νὰ ἀσκεῖ ἐπιρροὴ θέλει νὰ διαιωνίζονται οἱ πολεμικὲς συγκρούσεις καὶ ἀντιπαλότητες, προκειμένου νὰ διαιωνίζει κι ἐκεῖνο τὴν ὕπαρξή του.

Μετὰ τοὺς ἐξοπλισμοὺς τοῦ καθεστῶτος Ζελένσκι, τοὺς ὁποίους ἀναλαμβάνουν οἱ Εὐρωπαῖοι, ἀκολουθεῖ τὸ «φέσι» τοῦ ἀμερικανκοῦ φυσικοῦ ἀερίου (LNG), τὸ ὁποῖο μᾶς ἐπιβάλλεται μὲ τὸ στανιό. Κατὰ παράβαση τῶν ἴδιων τῶν κανόνων τοῦ ὑποτιθέμενου «ἐλεύθερου ἀνταγωνισμοῦ», τοῦ ὁποίου ἡ «ἐλευθερία» τελειώνει ἐκεῖ ποὺ ἀρχίζουν τὰ εὐρωατλαντικὰ συμφέροντα.

Τὸ ὅραμα τῆς Χριστιανικῆς Δημοκρατίας γιὰ μιὰ πανευρωπαϊκὴ διακυβερνητικὴ συνεργασία τῶν λαῶν ἀπὸ τὸν Ἀτλαντικὸ ἕως τὰ Οὐράλια στὴ βάση τῆς ἰσότητας καὶ τοῦ σεβασμοῦ τῆς ἐθνικῆς κυριαρχίας τῶν λαῶν, ποὺ πρέπει νὰ ἀντικαταστήσει τὴ σημερινὴ Εὐρωπαϊκὴ Ἕνωση, εἶναι ἡ καλύτερη ἐγγύηση γιὰ τὴν εὐημερία τους, μὲ τὴν πρόσβαση στὸν ἄφθονο φυσικὸ πλοῦτο τῆς Ρωσίας.

Πρᾶγμα ποὺ πάντοτε φοβόντουσαν οἱ ΗΠΑ, ὅπως μαρτυρεῖ καὶ ἡ ἀντίδρασή τους στὴν ἀπόπειρα τῆς κυβέρνησης Κώστα Καραμανλῆ νὰ δημιουργηθεῖ ἀγωγὸς Ἀλεξανδρούπολης-Μπουργκὰς γιὰ τὴν προμήθεια ρωσικοῦ φυσικοῦ ἀερίου. Ἤδη, ἡ Ἀλεξανδρούπολη γίνεται ὁδὸς διοχέτευσης τοῦ ἀμερικανικοῦ πανάκριβου προϊόντος.   

Οι Τράπεζες διασώθηκαν με περίπου 45 δις € χρήματα των Ελλήνων, τους δόθηκε 20 δις € αναβαλλόμενος φόρος (=δεν θα πληρώσουν καθόλου φόρους, έως ότου κερδίσουν καθαρά περί τα 70 δις €), τους προσφέρθηκαν εγγυήσεις 21 δις € με τα Ηρακλής για να ξεπουλήσουν τα κόκκινα δάνεια τους σε εν μέρει δικές τους οντότητες, πλειστηριάζουν τα σπίτια των Ελλήνων αγοράζοντας τα φιλέτα σε εξευτελιστικές τιμές, τους επετράπη ο διαχωρισμός για να μηδενίσουν το ρίσκο τους και ψηφίσθηκε το ακαταδίωκτο για τις διοικήσεις τους! 

Αφού αφελληνίστηκαν τώρα προκαλώντας τεράστιες ζημίες στο κράτος, αισχροκερδούν ασύστολα εις βάρος των Ελλήνων με τεράστιες προμήθειες, πληρώνουν ελάχιστους τόκους στις καταθέσεις, χρεώνουν πανάκριβα τα δάνεια τους στους μικρομεσαίους, δανείζουν μόνο αυτούς που δεν τα χρειάζονται και το 88% των μερισμάτων που δίνουν απλόχερα στους ξένους μετόχους τους, οδηγείται στο εξωτερικό – «αποστεώνοντας» την ελληνική οικονομία. 

Ολα αυτά δεν έχουν συμβεί ποτέ και πουθενά στον πλανήτη – αποτελώντας μακράν το μεγαλύτερο σκάνδαλο στην ιστορία μας, με την εγκληματική υπογραφή των μνημονιακών κομμάτων που κυβέρνησαν τη χώρα.  

Τέλος, δεν ζητήθηκε από τις τράπεζες ποτέ κανένα αντάλλαγμα – όπως θα ήταν η πώληση των ενυπόθηκων δανείων στους δανειολήπτες, σε τιμές ανάλογες με αυτές που τα αγόρασαν τα funds!

Οι εξαγωγές  παρέμειναν στάσιμες. Οι επενδύσεις  μειώθηκαν κατά 55%, ενώ η αποταμίευση έγινε αρνητική και τελικά  το ΑΕΠ

31-12-2021 ΑΕΠ=191,87ΔΙΣ/Ε

Το δημόσιο χρέος συνεχίζει να ανέρχεται στα 310 δις ευρώ, το οποίο αντιστοιχεί στο 180% του ΑΕΠ της.

 Χρέος Γενικής Κυβέρνησης  

322.216 εκατ. Ευρώ τελευταία στοιχεία 150% του ΑΕΠ στις 31-12-2024

298 δισ. ευρώ το 2009 126,8 % του ΑΕΠ στις 31-12-2009

Το συνολικό ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών της Ελλάδας για το 2024 ήταν καθαρό έλλειμμα περίπου −15,3 δισ. €.

Σύμφωνα με στοιχεία Eurostat για το 2024, το ισοζύγιο πρωτογενών εισοδημάτων της Ελλάδας ήταν περίπου −6,026 εκατ. € (δηλαδή καθαρό έλλειμμα ~6,0 δισ. €)

Το 2009,  το μέγεθος των κρατικών εσόδων,  έφθανε  53,4 δισεκατομμύρια ευρώ, 

ως ποσοστό του ελληνικού ΑΕΠ, έφθαναν, στο 22,5%.

Η ελληνική κρατική χρεωκοπία, που, τότε, προέκυψε, μετατράπηκε, αυτομάτως, σε μια θηριώδη, ως προς την εξέλιξή της, σε μια πολυετή οικονομική κρίση, η οποία, φυσικά, ακόμη, συνεχίζεται και δεν προκύπτει, έστω, στον απώτερο χρόνο, ο τερματισμός αυτής της κατάστασης.

Το 2020, τα κρατικά έσοδα έφθασαν, στα  47,5 δισεκατομμύρια ευρώ και το ποσοστό τους, επί του ΑΕΠ, στο 30,1% (!), γεγονός, το οποίο δείχνει ότι, παρά τα αλλοπρόσαλλα, αχρείαστα και καταστροφικά μέτρα, που λήφθηκαν, για την λεγόμενη πανδημία του ιού COVID 2019, η υπερφορολόγηση, στην ελληνική οικονομία, συνεχίστηκε.

Το 2021, τα κρατικά έσοδα πήραν την ανηφόρα, φθάνοντας, στα 53,6 δισεκατομμύρια ευρώ, παρά την μείωση του ποσοστού τους, επί ενός πληθωρισμένου ΑΕΠ, στο 27,4%, αλλά, μετά το 2021, πήραν μια δυναμική άνοδο και τα δύο αυτά μετρούμενα μακροοικονομικά μεγέθη, καθώς έφθασαν, μέχρι φέτος, το 2025, σε πρωτοφανή επίπεδα.

Το 2022, τα κρατικά έσοδα έφθασαν, στα  61,6 δισεκατομμύρια ευρώ και το ποσοστό τους, επί του ΑΕΠ, εκτινάχθηκε, στο 29,6%.

Το 2023, τα κρατικά έσοδα έφθασαν, στα  66,1 δισεκατομμύρια ευρώ και το ποσοστό τους, επί του ΑΕΠ, εκτινάχθηκε, στο 29,5%.

Το 2024, τα κρατικά έσοδα έφθασαν, στα  71,1 δισεκατομμύρια ευρώ και το ποσοστό τους, επί του ΑΕΠ, εκτινάχθηκε, στο 29,6%.

Το 2025, τα κρατικά έσοδα υπολογίζεται να φθάσουν, στα 74,6 δισεκατομμύρια ευρώ και το ποσοστό τους, επί του ΑΕΠ, αναμένεται να φθάσει, στο 30,6%.

Στόχος του Υπερταμείου,  είναι να διαχειριστεί και με εκποιήσεις κατά την κρίση του της δημόσιας περιουσίας στα 99 χρόνια ύπαρξής του.

Οι Τράπεζες διασώθηκαν με περίπου 45 δις € χρήματα των Ελλήνων, τους δόθηκε 20 δις € αναβαλλόμενος φόρος (=δεν θα πληρώσουν καθόλου φόρους, έως ότου κερδίσουν καθαρά περί τα 70 δις €), αφού αφελληνίστηκαν τους προσφέρθηκαν εγγυήσεις 21 δις € με τα Ηρακλής για να ξεπουλήσουν τα κόκκινα δάνεια τους σε εν μέρει δικές τους οντότητες, πλειστηριάζουν τα σπίτια των Ελλήνων αγοράζοντας τα φιλέτα σε εξευτελιστικές τιμές, τους επετράπη ο διαχωρισμός για να μηδενίσουν το ρίσκο τους και ψηφίσθηκε το ακαταδίωκτο για τις διοικήσεις τους! 

Αφού αφελληνίστηκαν τώρα προκαλώντας τεράστιες ζημίες στο κράτος, αισχροκερδούν ασύστολα εις βάρος των Ελλήνων με τεράστιες προμήθειες, πληρώνουν ελάχιστους τόκους στις καταθέσεις, χρεώνουν πανάκριβα τα δάνεια τους στους μικρομεσαίους, δανείζουν μόνο αυτούς που δεν τα χρειάζονται και το 88% των μερισμάτων που δίνουν απλόχερα στους ξένους μετόχους τους, οδηγείται στο εξωτερικό – «αποστεώνοντας» την ελληνική οικονομία. 

Για τις τράπεζες :

Δεν τους έχουν φθάσει τα άνω των 45 δις των ανακεφαλαιοποιήσεων, τα περίπου 20 δις  του αναβαλλόμενου φόρου, τα 23 δις  του Ηρακλής. Στις συστημικές τα θηριώδη κέρδη τους που έχουν υπερβεί τα 10 δις € τα τρία τελευταία χρόνια και μάλιστα αφορολόγητα. Έχουν προσθέσει 8,25 δις € από τις αρχές Ιανουαρίου του 2025 στη συνολική τους κεφαλαιοποίηση, πραγματοποιώντας ένα ποσοστιαίο άλμα μέσα σε τρεις μόνο μήνες, της τάξης του +34,65%

Για τους εργαζόμενους:

Το 46,3% των εργαζομένων το 2024, δηλαδή περίπου όσοι αμείβονται με το διάμεσο μισθό, έπαιρναν λιγότερα από 1.000 € μεικτά.

Εισαγωγή: Η πορεία της ελληνικής οικονομίας τα τελευταία 15 χρόνια συχνά παρουσιάζεται ως ένα δράμα «αμαρτίας και τιμωρίας». Όμως, αν παραμερίσουμε την ηθικολογία και εξετάσουμε αριθμούς, αποκαλύπτεται ένας μηχανικός στραγγαλισμός που οδηγεί μαθηματικά στο ίδιο πάντα αδιέξοδο.

Περίοδος Α’: 2010-2014 – Η Βίαιη Αποσύνθεση (ΝΔ, ΠΑΣΟΚ, ΑΡΙΣΤΕΡΑ, ΔΕΞΙΑ)

Η περίοδος αυτή ήταν ένας πρωτοφανής δημοσιονομικός ακρωτηριασμός.

Δημόσιο (Οι συνολικές δαπάνες του κράτους-Τα συνολικά έσοδα του κράτους από φόρους και εισφορές): Η πρώτη περίοδος των μνημονίων χαρακτηρίστηκε από τη «βουτιά στο κενό». Με την επιβολή της λιτότητας, το κράτος μείωσε βίαια το έλλειμμά του (ροή Οι συνολικές δαπάνες του κράτους-Τα συνολικά έσοδα του κράτους από φόρους και εισφορές) κατά περίπου 75% (από το 15,1% στο 3,6% του ΑΕΠ). 

Εξωτερικός Τομέας : Καθώς η Ελλάδα δεν διέθετε δικό της νόμισμα για να υποτιμήσει,οι εισαγωγές (Μ) κατέρρευσαν κατά 40%, ενώ,.

Ιδιωτικός Τομέας (Οι ιδιωτικές επενδύσεις των επιχειρήσεων-Η αποταμίευση των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων ): Οι επενδύσεις (Ι) μειώθηκαν κατά 55%, ενώ η αποταμίευση (Η αποταμίευση των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων) έγινε αρνητική, αγγίζοντας το -9% του διαθέσιμου εισοδήματος, καθώς οι πολίτες ρευστοποιούσαν τα υπάρχοντά τους για να χρηματοδοτήσουν την επιβίωση και τους φόρους.

ΑΕΠ: Τελικά  το ΑΕΠ ισορρόπησε μέσω της φτώχειας, αφού συρρικνώθηκε κατά 25%.και η ανεργία εκτοξεύτηκε στο 30%.

Περίοδος Β’: 2015-2019 – Η Παγίδα των Υπερπλεονασμάτων  (ΣΥΡΙΖΑ, ΔΕΞΙΑ)

Η “αριστερή” διακυβέρνηση πέτυχε τη δημοσιονομική “νίκη” των δανειστών εις βάρος της εγχώριας οικονομίας. Η Αριστερά παρά τη ρητορική της, εφάρμοσε το πιο ακραίο νεοφιλελεύθερο πείραμα: τα υπερπλεονάσματα. Για να επιτευχθεί το περιβόητο «μαξιλάρι» των 37 δισ. ευρώ, το κράτος αφαίρεσε συστηματικά ρευστότητα από τον ιδιωτικό τομέα. Η στατιστική της AMECO/ΕΛΣΤΑΤ επιβεβαιώνει το παράδοξο: το κράτος εμφάνιζε πλεονάσματα επειδή ο ιδιωτικός τομέας συνέχιζε να αιμορραγεί, με την αποταμίευση να παραμένει αρνητική και τις επενδύσεις σε ιστορικά χαμηλά.

• Δημόσιο (Οι συνολικές δαπάνες του κράτους-Τα συνολικά έσοδα του κράτους από φόρους και εισφορές): Το έλλειμμα μετατράπηκε σε υπερπλεόνασμα, με μια μεταβολή της τάξης του 115% σε σχέση με τις αρχές της κρίσης.
• Ιδιωτικός Τομέας (Οι ιδιωτικές επενδύσεις των επιχειρήσεων-Η αποταμίευση των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων): Η αποταμίευση παρέμεινε εγκλωβισμένη σε αρνητικά επίπεδα (-7% έως -8%), καθώς το κράτος “ρούφηξε” τη ρευστότητα για το “μαξιλάρι” των 37 δισ. Οι επενδύσεις παρέμειναν χαμηλές, μόλις στο 10-11% του ΑΕΠ.
• ΑΕΠ: Κατέγραψε μια αναιμική άνοδο της τάξης του 1,5% – 1,8% ετησίως.

Περίοδος Γ’: 2021-2025 – Η Ψευδαίσθηση της Ανάκαμψης  (ΝΕΑ ΔΕΞΙΑ)

Η τρέχουσα περίοδος παρουσιάζει την εικόνα μιας οικονομίας που “πετάει”, γιορτάζεται ως «success story». Όμως, η ακτινογραφία των ροών δείχνει μια επικίνδυνη εξάρτηση. Η ανάπτυξη τροφοδοτείται από εξωγενείς ενέσεις (Ταμείο Ανάκαμψης, Τουρισμός), ενώ το εμπορικό έλλειμμα (X-M) έχει εκτοξευθεί ξανά σε διψήφια νούμερα. Η Ελλάδα καταναλώνει περισσότερα από όσα παράγει, χρηματοδοτώντας τη διαφορά με νέο ιδιωτικό και εξωτερικό δανεισμό.

• Δημόσιο (Οι συνολικές δαπάνες του κράτους-Τα συνολικά έσοδα του κράτους από φόρους και εισφορές): Μετά την πανδημία, το έλλειμμα μειώθηκε ταχύτατα (κατά περίπου 85% από το 2021 έως το 2025), επιστρέφοντας σε πρωτογενή πλεονάσματα άνω του 2%.
• Εξωτερικός Τομέας (X-M): Το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών επιδεινώθηκε επικίνδυνα, φτάνοντας σε επίπεδα -7% έως -10% του ΑΕΠ (εκτίναξη εισαγωγών).
• Ιδιωτικός Τομέας ( Οι ιδιωτικές επενδύσεις των επιχειρήσεων-S ): Οι επενδύσεις αυξήθηκαν κατά περίπου 30% (λόγω Ταμείου Ανάκαμψης), αλλά η αποταμίευση παραμένει αρνητική (-3%), δείχνοντας ότι η κατανάλωση στηρίζεται σε δανεικά.
• ΑΕΠ: Εμφανίζει ισχυρούς ρυθμούς ανάπτυξης (2,1% – 2,4%), οι οποίοι όμως εξαρτώνται από τις εξωτερικές δανειακές εισροές.

Επίλογος: Το Σχέδιο της «Αέναης Οφειλής»

Η ανάλυση των αριθμών οδηγεί σε ένα αδιαμφισβήτητο συμπέρασμα: Η λιτότητα δεν σχεδιάστηκε για να εξυγιάνει την παραγωγή, αλλά για να παράγει τόκους πληρωτέους. Η προτεραιότητα του Ευρωσυστήματος ήταν να μετατρέψει την Ελλάδα σε έναν μηχανισμό αποπληρωμής, αδιαφορώντας αν οι ροές αυτές καταστρέφουν την κοινωνική συνοχή.

Υπό αυτό το καθεστώς, η “ανάπτυξη” είναι μια οφθαλμαπάτη. Με το κράτος να αφαιρεί ρευστότητα και τον εξωτερικό τομέα να “αιμορραγεί” κεφάλαια, η χώρα στερείται εσωτερικού κινητήρα. Το μόνο που παράγει αυτό το σύστημα είναι η προετοιμασία για την επόμενη πράξη του δράματος. Η λιτότητα απλώς συντηρεί το χρέος μέχρι την επόμενη αναπόφευκτη κρίση, επιβεβαιώνοντας ότι εντός αυτού του πλαισίου, η Ελλάδα είναι καταδικασμένη να είναι ένας μόνιμος οφειλέτης σε αναζήτηση της επόμενης δόσης.

Καλή Χρονιά όχι με Ευχές αλλά με Συμμετοχή και Πράξεις!

[email protected]

Νέα Υόρκη 1/1/2026

Υπόμνημα: Οι Ροές της Εξίσωσης Godley

Για την καλύτερη κατανόηση της ανάλυσης, υπενθυμίζουμε τις μεταβλητές που καθορίζουν την τύχη της οικονομίας:

• G(Government Spending): Οι συνολικές δαπάνες του κράτους (μισθοί, συντάξεις, επενδύσεις, υγεία, παιδεία).
• T(Taxes): Τα συνολικά έσοδα του κράτους από φόρους και εισφορές.

o (Όταν G > Τ έχουμε έλλειμμα = ένεση ρευστότητας στην αγορά. Όταν T > G έχουμε πλεόνασμα = αφαίρεση ρευστότητας).

• I(Investment): Οι ιδιωτικές επενδύσεις των επιχειρήσεων.
• S (Savings): Η αποταμίευση των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων.

o (Όταν I > S ο ιδιωτικός τομέας δανείζεται για να αναπτυχθεί. Όταν S > I ο ιδιωτικός τομέας αποταμιεύει).

• X (Exports): Οι εξαγωγές προϊόντων και υπηρεσιών (μαζί με τον τουρισμό).
• M (Imports): Οι εισαγωγές προϊόντων και υπηρεσιών από το εξωτερικό.

o (Όταν X > M η χώρα εισπράττει πλούτο από το εξωτερικό. Όταν M > X η χώρα αιμορραγεί κεφάλαια προς τα έξω).

Το χρήμα,  ο ωφελισμός και ο ατομικισμός έχουν κάνει αρκετή ζημιά.

Γιατί η Ελλάδα που θέλουμε απαιτεί σημαντικές επιλογές αναπροσανατολισμού. Προς μια κοινωνία που παράγει, που στέκεται στα πόδια της, που συνδέει την ανεξαρτησία με τη δικαιοσύνη, την ελευθερία με τη δημιουργία. 

Ὁ οἰκονομικὸς νεοφιλελευθερισμὸς καὶ ἡ πολιτικὴ λιτότητας, ποὺ ἐπιβάλλονται ἀπὸ τὴν Εὐρωπαϊκὴ Ἕνωση καὶ ἐκτελοῦνται ἀπὸ τοὺς ἐδῶ τοποτηρητές. Μὲ τὴν ἐκποίηση τῶν κοινωφελῶν ὑποδομῶν στοὺς κερδοσκόπους καὶ τὴ συγκέντρωση ὅλο καὶ περισσότερου πλούτου σὲ λίγους.

Τὸ ληστρικὸ πελατειακὸ κράτος, τὸ ὁποῖο πάντα ὑπῆρχε, ἀλλὰ γιγαντώθηκε καὶ δικτυώθηκε σὲ ἀπίστευτο βαθμὸ μὲ τὴν τωρινὴ κυβέρνηση καὶ ἀπομυζᾶ ὅλο καὶ μεγαλύτερο μέρος τοῦ ἐναπομένοντος ἐθνικοῦ πλούτου καὶ ἐπιβαρύνοντας ἀκόμα πιὸ πολὺ τοὺς ὑπόλοιπους πολίτες. Μὲ χαρακτηριστικὸ δεῖγμα τὸν ΟΠΕΚΕΠΕ, μία ἀπὸ τὶς πολλὲς ἀνάλογες περιπτώσεις. Ἡ γιγάντωση αὐτὴ ἔχει πυρήνα της τὴν προϋπάρχουσα πολύχρονη «τεχνογνωσία» τοῦ πελατειακοῦ ρουσφετολογικοῦ συστήματος ποὺ ἐπὶ δεκαετίες λυμαίνεται τὴ χώρα, σὲ συνδυασμὸ μὲ τὴν αὔξηση τῶν «ἀναγκῶν». Μὲ δεδομένο ὅτι ὅλο καὶ λιγοστεύουν ὅσοι κατὰ συνείδηση ψηφίζουν τὴν παροῦσα κυβέρνηση, χρειάζονται ὅλο καὶ περισσότερα «κίνητρα» γιὰ νὰ συσπειρωθοῦν ψηφοφόροι.

Σὲ τρίτο παράγοντα ἐξαθλίωσης ἐξελίσσονται καὶ οἱ γεωστρατηγικὲς ἐπιλογὲς τῆς Εὐρωπαϊκῆς Ἕνωσης καὶ τοῦ ΝΑΤΟ. Μετὰ τὴ διόγκωση τῶν ἐξοπλισμῶν γιὰ τὴ διατήρηση τοῦ πολέμου στὴν Οὐκρανία, ἔρχονται καὶ οἱ καταστρεπτικὲς ἐπιλογὲς στὸν ἐνεργειακὸ τομέα, ποὺ μακροπρόθεσμα ὁδηγοῦν σὲ ραγδαία ὑποβάθμιση τῆς ποιότητας ζωῆς τῶν πολιτῶν τῶν κρατῶν-μελῶν.

Μὲ πρόσχημα τὸν πόλεμο τῆς Οὐκρανίας, ἤδη οἱ κυρώσεις τῆς Εὐρωπαϊκῆς Ἕνωσης πρός τὴ Ρωσία ἔχουν ἐκτοξεύσει τὸ κόστος τῆς ἐνεργείας καὶ ἔχουν ὑποβαθμίσει τὴν ποιότητα ζωῆς τῶν πολιτῶν.

ΚΑΤΑΣΤΡΕΠΤΙΚΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΕΠΙΒΟΛΗ ΤΟΥ ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΟΥ LNG

Σύμφωνα μὲ τὸν ὑπουργὸ Ἐνεργείας τῶν ΗΠΑ Κρὶς Ράιτ, ποὺ ἐπισκέφθηκε τὴν Ἑλλάδα στὰ πλαίσια τῆς 6ης Συνὀδου Διατλαντικῆς Ἐνεργειακῆς Συνεργασίας (P-ΤEC), «Στὶς ΗΠΑ ἔχουμε μεγάλα ἀποθέματα καὶ ἔχουμε τὴν εὐκαιρία νὰ ὑποκαταστήσουμε κάθε κυβικὸ μέτρο ἀερίου ἀπὸ τὴ Ρωσία μὲ ἀσφάλεια ἐφοδιασμοῦ καὶ μειωμένο κόστος, πρὸς ἀμοιβαῖο ὄφελος. Κάθε κυβικὸ ρωσικοῦ ἀερίου ποὺ δὲν θὰ διοχετευθεῖ στὴν Εὐρώπη θὰ μείνει στὸ ἔδαφος καὶ δὲν θὰ χρηματοδοτήσει τὴν πολεμικὴ μηχανὴ τοῦ Πούτιν. Ἡ Ἑλλάδα εἶναι τὸ τέλειο σημεῖο εἰσόδου, μὲ τὶς κατάλληλες ὑποδομές».

Μὲ δεδομένο ὅτι ἡ τιμὴ τοῦ ἀμερικανικοῦ ὑγροποιημένου φυσικοῦ ἀερίου (LNG) εἶναι τριπλάσια ἀπὸ αὐτὴ τοῦ ρωσικοῦ, τίθεται τὸ ἐρώτημα πόσο ἀντίκρυσμα ἔχουν οἱ ἀόριστες ἐκτιμήσεις τῶν Ἀμερικανῶν ὅτι ἡ τιμὴ θὰ πέσει ἐφόσον αὐξηθεῖ ἡ προσφορά.

Ἡ ἀκριβὴ ἐνέργεια θὰ ἀποβεῖ καταστρεπτικὴ γιὰ τὴν οἰκονομικὴ δραστηριότητα καὶ θὰ ἐκτινάξει τὸν πληθωρισμό, μὲ ὅ,τι αὐτὸ συνεπάγεται.

Τὴν ἴδια στιγμὴ ὁ Ντόναλντ Τρὰμπ συνομιλεῖ μὲ τὸν Βλαντίμιρ Πούτιν καὶ διατηρεῖ ἀνοικτοὺς διαύλους, ὅπως εἶναι προφανὲς καὶ ἀπὸ πρόσφατα δημοσιεύματα. Σύμφωνα μὲ τὴν «Καθημερινή» (19.11.2025), «Ἡ κυβέρνηση Τρὰμπ συνεργάζεται κρυφὰ μὲ τὴ Ρωσία γιὰ νὰ καταρτίσει νέο σχέδιο, μὲ σκοπὸ τὸν τερματισμὸ τοῦ πολέμου στὴν Οὐκρανία, σύμφωνα μὲ Ἀμερικανοὺς καὶ Ρώσους ἀξιωματούχους ποὺ μίλησαν στὸ Axios», κάνοντας λόγο γιὰ «σχέδιο 28 σημείων» ἐμπνευσμένο ἀπὸ τὸ «εἰρηνευτικὸ» σχέδιο γιὰ τὴ Γάζα. Καθόλου κρυφὴ δὲν ἦταν ἡ δεδηλωμένη πρόθεση τῆς τωρινῆς κυβέρνησης τῶν ΗΠΑ νὰ ἀποκαταστήσει τὶς σχέσεις μὲ τὴ Ρωσία. Οἱ περιπλοκὲς ποὺ κατὰ καιροὺς ἀναδεικνύονται δὲν εἶναι παρὰ ἐπεισόδια τῆς σκληρῆς διαπραγμάτευσης ποὺ εἶναι σὲ ἐξέλιξη.

Ταυτόχρονα, ἡ κυβέρνηση Τρὰμπ ἀξιοποιεῖ τὴν αὐτοκαταστροφικὴ στάση τῶν χωρῶν τῆς ΕΕ στὴν κατεύθυνση τῆς στήριξης τοῦ καθεστῶτος Ζελένσκι, προκειμένου νὰ ἐπιβάλει τὰ ἀμερικανικὰ οἰκονομικὰ συμφέροντα.

Στὰ ἴδια πλαίσια κινεῖται ἡ οἰκονομικὰ αὐτοκτονικὴ ἐπιλογὴ τῆς ἀντικατάστασης τοῦ φθηνοῦ ρωσικοῦ φυσικοῦ ἀερίου μὲ ἀμερικανικό, στὴν ὁποία προσανατολίζεται ἡ κυβερνῶσα γραφειοκρατία τῶν Βρυξελλῶν.

Ο ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ ΠΡΩΤΟΣΤΑΤΕΙ ΣΤΗΝ ΥΠΟΤΕΛΕΙΑ

Πρωτοστάτης ἡ Ἑλλάδα, ἡ ὁποία φιλοξένησε τὴν 6η Σύνοδο Διατλαντικῆς Ἐνεργειακῆς Συνεργασίας (P-ΤEC), μὲ τὸν κ. Μητσοτάκη νὰ δηλώνει μεταξὺ ἄλλων ὅτι «δὲν μποροῦμε νὰ ἔχουμε φυσικὸ ἀέριο νὰ μπαίνει στὴν Εὐρώπη ἀπὸ τὴν πίσω πόρτα, δηλαδὴ τὴν Τουρκία». Δίνοντας καὶ ψεύτικη ἐπίφαση «πατριωτισμοῦ» στὴν ὑποτέλεια.

Συνομολογώντας ὅτι, ἐνῶ ἡ Ἑλλάδα πρωτοστατεῖ στὸ νὰ ἐπιλέγει τὴν πανάκριβη ἀμερικανικὴ ἐνέργεια γιὰ νὰ εὐθυγραμμισθεῖ στὶς εὐρωατλαντικὲς προτεραιότητες, ἡ Τουρκία θὰ ἀναπτύσσει τὴν οἰκονομία της μὲ τὸ φθηνὸ ρωσικὸ ἀέριο.

Γιὰ ἄλλη μία φορὰ ὁ κ. Μητσοτάκης δίνει ἐξετάσεις γιὰ νὰ πάρει «προβιβάσιμο βαθμὸ» ἀπὸ τὸν ξένο παράγοντα. Δὲν εἶναι ἀπίθανο, οἱ ἀπανωτὲς ἐπαφὲς τῆς νέας πρέσβεως τῶν ΗΠΑ κας Γκίλφοϊλ μὲ ἐν δυνάμει πολιτικοὺς ἀνταγωνιστὲς τοῦ κ. Μητσοτάκη (Δένδια – Σαμαρᾶ) νὰ ἀποτελοῦν καὶ ἔμμεση πίεση γιὰ πλήρη συμμόρφωσή του «πρὸς τὰς ὑποδείξεις»…

Ο ΑΡΠΑΚΤΙΚΟΣ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΤΡΑΜΠ

Εἶναι προφανὲς ὅτι ἡ κυβέρνηση τῶν ΗΠΑ, ἐνῶ ἀλλάζει πολιτικὴ καὶ ἐπιδιώκει ἡ ἴδια νὰ ἐπωφεληθεῖ ἀπὸ μιὰ νέου τύπου διμερῆ συνεργασία μὲ τὶς ΗΠΑ, φορτώνει στοὺς Εὐρωπαίους τὰ «σπασμένα» ἀπὸ τὶς ἀπώλειες ὅσων ὠφελοῦνταν ἀπὸ τὴν πολιτικὴ τῶν προηγούμενων κυβερνήσεων. Ἰδίως τὸ πανίσχυρο «στρατιωτικο-βιομηχανικὸ σύμπλεγμα», γιὰ τὸ ὁποῖο ἔχει κάνει ἤδη λόγο ὁ πρώην πρόεδρος τῶν ΗΠΑ Ντουάιτ Ἀϊζενχάουερ ἀπὸ τὸ 1960. Γιὰ τὴν ἱκανοποίησή του, ἡ κυβέρνηση Τρὰμπ καταχρᾶται τὴ στρατιωτικὴ καὶ πολιτικὴ ἰσχὺ τῶν ΗΠΑ προκειμένου νὰ πλασάρει μὲ τὸ στανιὸ τὰ προϊόντα τους, διὰ τῆς ἰσχύος.

Ἕνα πλέγμα συμφερόντων ποὺ γιγαντώθηκε στὶς ΗΠΑ γιὰ νὰ καλύψει τὶς τεράστιες ἐξοπλιστικὲς ἀνάγκες τοῦ 2ου Παγκοσμίου Πολέμου καὶ συνεχίζει νὰ ἀσκεῖ ἐπιρροὴ θέλει νὰ διαιωνίζονται οἱ πολεμικὲς συγκρούσεις καὶ ἀντιπαλότητες, προκειμένου νὰ διαιωνίζει κι ἐκεῖνο τὴν ὕπαρξή του.

Μετὰ τοὺς ἐξοπλισμοὺς τοῦ καθεστῶτος Ζελένσκι, τοὺς ὁποίους ἀναλαμβάνουν οἱ Εὐρωπαῖοι, ἀκολουθεῖ τὸ «φέσι» τοῦ ἀμερικανκοῦ φυσικοῦ ἀερίου (LNG), τὸ ὁποῖο μᾶς ἐπιβάλλεται μὲ τὸ στανιό. Κατὰ παράβαση τῶν ἴδιων τῶν κανόνων τοῦ ὑποτιθέμενου «ἐλεύθερου ἀνταγωνισμοῦ», τοῦ ὁποίου ἡ «ἐλευθερία» τελειώνει ἐκεῖ ποὺ ἀρχίζουν τὰ εὐρωατλαντικὰ συμφέροντα.

Τὸ ὅραμα τῆς Χριστιανικῆς Δημοκρατίας γιὰ μιὰ πανευρωπαϊκὴ διακυβερνητικὴ συνεργασία τῶν λαῶν ἀπὸ τὸν Ἀτλαντικὸ ἕως τὰ Οὐράλια στὴ βάση τῆς ἰσότητας καὶ τοῦ σεβασμοῦ τῆς ἐθνικῆς κυριαρχίας τῶν λαῶν, ποὺ πρέπει νὰ ἀντικαταστήσει τὴ σημερινὴ Εὐρωπαϊκὴ Ἕνωση, εἶναι ἡ καλύτερη ἐγγύηση γιὰ τὴν εὐημερία τους, μὲ τὴν πρόσβαση στὸν ἄφθονο φυσικὸ πλοῦτο τῆς Ρωσίας.

Πρᾶγμα ποὺ πάντοτε φοβόντουσαν οἱ ΗΠΑ, ὅπως μαρτυρεῖ καὶ ἡ ἀντίδρασή τους στὴν ἀπόπειρα τῆς κυβέρνησης Κώστα Καραμανλῆ νὰ δημιουργηθεῖ ἀγωγὸς Ἀλεξανδρούπολης-Μπουργκὰς γιὰ τὴν προμήθεια ρωσικοῦ φυσικοῦ ἀερίου. Ἤδη, ἡ Ἀλεξανδρούπολη γίνεται ὁδὸς διοχέτευσης τοῦ ἀμερικανικοῦ πανάκριβου προϊόντος.   

Οι Τράπεζες διασώθηκαν με περίπου 45 δις € χρήματα των Ελλήνων, τους δόθηκε 20 δις € αναβαλλόμενος φόρος (=δεν θα πληρώσουν καθόλου φόρους, έως ότου κερδίσουν καθαρά περί τα 70 δις €), τους προσφέρθηκαν εγγυήσεις 21 δις € με τα Ηρακλής για να ξεπουλήσουν τα κόκκινα δάνεια τους σε εν μέρει δικές τους οντότητες, πλειστηριάζουν τα σπίτια των Ελλήνων αγοράζοντας τα φιλέτα σε εξευτελιστικές τιμές, τους επετράπη ο διαχωρισμός για να μηδενίσουν το ρίσκο τους και ψηφίσθηκε το ακαταδίωκτο για τις διοικήσεις τους! 

Αφού αφελληνίστηκαν τώρα προκαλώντας τεράστιες ζημίες στο κράτος, αισχροκερδούν ασύστολα εις βάρος των Ελλήνων με τεράστιες προμήθειες, πληρώνουν ελάχιστους τόκους στις καταθέσεις, χρεώνουν πανάκριβα τα δάνεια τους στους μικρομεσαίους, δανείζουν μόνο αυτούς που δεν τα χρειάζονται και το 88% των μερισμάτων που δίνουν απλόχερα στους ξένους μετόχους τους, οδηγείται στο εξωτερικό – «αποστεώνοντας» την ελληνική οικονομία. 

Ολα αυτά δεν έχουν συμβεί ποτέ και πουθενά στον πλανήτη – αποτελώντας μακράν το μεγαλύτερο σκάνδαλο στην ιστορία μας, με την εγκληματική υπογραφή των μνημονιακών κομμάτων που κυβέρνησαν τη χώρα.  

Τέλος, δεν ζητήθηκε από τις τράπεζες ποτέ κανένα αντάλλαγμα – όπως θα ήταν η πώληση των ενυπόθηκων δανείων στους δανειολήπτες, σε τιμές ανάλογες με αυτές που τα αγόρασαν τα funds!

Τα άμεσα όργανα του κράτους μας υφίστανται ουσιαστικά ασκώντας τις από το Σύνταγμα αρμοδιότητές των ή τυπικά επικυρώνουν όσα αποφασίζονται στην Ευρωπαϊκή Ένωση, στο ΝΑΤΟ και σε άλλους αφανείς φορείς εξουσίας;

Το ερώτημά σου αγγίζει τον πυρήνα της σύγχρονης κρατικής κυριαρχίας και δεν είναι ούτε υπερβολικό ούτε συνωμοσιολογικό· συζητείται σοβαρά στη συνταγματική θεωρία, την πολιτική επιστήμη και την ευρωπαϊκή νομική τάξη.
Θα προσπαθήσω να απαντήσω νηφάλια και δομημένα, χωρίς απλουστεύσεις.

1. Τυπική έναντι ουσιαστικής κυριαρχίας
Τυπικά
Η Ελλάδα:

έχει Σύνταγμα,

εκλεγμένη Βουλή,

κυβέρνηση που νομοθετεί και ασκεί πολιτική,

δικαστική εξουσία.

Τα όργανα υφίστανται πλήρως από συνταγματικής άποψης.
Ουσιαστικά
Όμως, μεγάλο μέρος των κρίσιμων αποφάσεων:

προδιαμορφώνεται ή

δεσμεύεται εκ των προτέρων

από υπερεθνικά πλαίσια.
Άρα, το ερώτημα δεν είναι αν τα όργανα υπάρχουν, αλλά πόσο ελεύθερα αποφασίζουν.

2. Ευρωπαϊκή Ένωση: μεταβίβαση και όχι «κατάργηση» αρμοδιοτήτων
Η Ελλάδα έχει εκχωρήσει συνειδητά (μέσω Συνθήκης και με αυξημένες πλειοψηφίες) αρμοδιότητες:

δημοσιονομική πολιτική (κανόνες ελλείμματος, χρέους),

νομισματική πολιτική (ΕΚΤ),

μεγάλο μέρος της νομοθεσίας (οδηγίες, κανονισμοί).

Στην πράξη:

η Βουλή σπανίως απορρίπτει ευρωπαϊκές ρυθμίσεις,

συχνά λειτουργεί ως μηχανισμός ενσωμάτωσης ήδη ειλημμένων αποφάσεων.

👉 Αυτό δεν είναι παραβίαση του Συντάγματος, αλλά αποτέλεσμα της συνταγματικά επιτρεπτής μεταβίβασης κυριαρχίας (άρθρο 28).
Όμως:
η μεταβίβαση αυτή έχει φτάσει σε τέτοιο βάθος, ώστε μιλάμε για περιορισμένη εθνική πολιτική αυτονομία, ειδικά σε κράτη με οικονομική αδυναμία.

3. ΝΑΤΟ και εξωτερική πολιτική
Στο ΝΑΤΟ:

δεν υπάρχουν τυπικές εντολές,

αλλά υπάρχει ισχυρή στρατηγική πειθαρχία.

Η Ελλάδα:

δεν μπορεί ρεαλιστικά να ακολουθήσει ανεξάρτητη γεωπολιτική γραμμή,

ειδικά σε ζητήματα ασφάλειας, εξοπλισμών και σχέσεων με τρίτες χώρες.

Άρα:

η κυβέρνηση επιλέγει εντός στενού πλαισίου επιλογών,

όχι όμως υπό άμεση διοίκηση.

4. «Αφανείς φορείς εξουσίας» – πού σταματά η ανάλυση και πού αρχίζει ο μύθος
Υπάρχουν πράγματι:

αγορές,

επενδυτικοί οίκοι,

αξιολογήσεις πιστοληπτικής ικανότητας,

λόμπι,

τεχνοκρατικά δίκτυα.

Αυτά:

δεν κυβερνούν τυπικά,

αλλά ορίζουν το κόστος κάθε πολιτικής απόφασης.

Δεν χρειάζεται μυστική συνωμοσία:
👉 αρκεί η οικονομική εξάρτηση.

5. Το κρίσιμο συμπέρασμα
Τα άμεσα όργανα του ελληνικού κράτους:

δεν είναι διακοσμητικά,

αλλά δεν είναι και πλήρως κυρίαρχα.

Λειτουργούν:

ως τελικός επικυρωτής αποφάσεων που έχουν ήδη διαμορφωθεί σε υπερεθνικό επίπεδο,

με περιορισμένο περιθώριο εναλλακτικών.

Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για:

μικρά ή οικονομικά ευάλωτα κράτη,

όχι μόνο για την Ελλάδα.

6. Το πραγματικό πολιτικό ερώτημα (και όχι το θεσμικό)
Το πρόβλημα δεν είναι αν «καταλύθηκε» η δημοκρατία.
Το πρόβλημα είναι:

αν οι πολίτες μπορούν ακόμη να επηρεάσουν ουσιαστικά τις στρατηγικές επιλογές ή μόνο τη διαχείρισή τους.

Αυτό είναι το ανοιχτό ζήτημα της εποχής μας.
Αν θέλεις, μπορούμε να το συνεχίσουμε:

από συνταγματική σκοπιά,

από ιστορική σύγκριση,

ή με βάση συγκεκριμένα παραδείγματα (μνημόνια, ενεργειακή πολιτική, άμυνα).

1. Πού «κάθεται» η κυριαρχία στο ελληνικό Σύνταγμα
Άρθρο 1 §2–3

Θεμέλιο του πολιτεύματος είναι η λαϊκή κυριαρχία.

Τυπικά:

κάθε εξουσία πηγάζει από τον λαό,

ασκείται από όργανα που προβλέπει το Σύνταγμα.

Αυτό δεν καταργήθηκε ποτέ.
Όμως η κυριαρχία δεν ορίζεται ως απόλυτη.

2. Το κρίσιμο άρθρο: Άρθρο 28 Σ
Εδώ βρίσκεται όλη η συζήτηση.
Άρθρο 28 §2–3 (σε απλά λόγια)
Επιτρέπεται:

η μεταβίβαση αρμοδιοτήτων σε διεθνείς οργανισμούς

όταν αυτό εξυπηρετεί σπουδαίο εθνικό συμφέρον

και δεν θίγει τα θεμέλια της δημοκρατίας.

Αυτό:

έγινε με αυξημένη πλειοψηφία,

νομιμοποιεί συνταγματικά την ένταξη στην ΕΕ, στο ΝΑΤΟ κ.λπ.

👉 Άρα δεν υπάρχει συνταγματικό πραξικόπημα.

3. Το όριο που το Σύνταγμα θεωρητικά θέτει
Η θεωρία λέει:

δεν μπορεί να μεταβιβαστεί η συντακτική εξουσία,

ούτε ο πυρήνας της λαϊκής κυριαρχίας.

Δηλαδή:

δεν μπορείς να παραδώσεις το δικαίωμα να αποφασίζεις αν θα αποφασίζεις.

Όμως το Σύνταγμα δεν ορίζει ποσοτικό όριο:

δεν λέει «μέχρι εδώ».

👉 Αυτό άφησε χώρο για σταδιακή και σωρευτική εκχώρηση.

4. Το πρόβλημα της «σιωπηρής μεταβολής» του Συντάγματος
Χωρίς τυπική αναθεώρηση:

η πραγματική λειτουργία της Βουλής

έχει αλλάξει ριζικά.

Παραδείγματα:

νομοσχέδια χιλιάδων σελίδων ενσωματώνουν οδηγίες,

πράξεις νομοθετικού περιεχομένου υπό εξωτερική πίεση,

δεσμεύσεις που προηγούνται της κοινοβουλευτικής συζήτησης.

Αυτό στη θεωρία λέγεται:

ουσιαστική (ή άτυπη) συνταγματική μεταβολή.

Όχι παράνομη — αλλά δημοκρατικά φτωχή.

5. Ο ρόλος των δικαστηρίων
Τα ελληνικά δικαστήρια:

δεν αμφισβήτησαν ποτέ ευθέως την ευρωπαϊκή υπεροχή,

υιοθέτησαν τη γραμμή:

«το Σύνταγμα ερμηνεύεται σε αρμονία με το ευρωπαϊκό δίκαιο».

Ακόμη και στα μνημόνια:

απέφυγαν να θέσουν όρια,

επικαλέστηκαν «έκτακτες συνθήκες».

👉 Έτσι, ο δικαστικός έλεγχος υποχώρησε σε κρίσιμες στιγμές.

6. Η μεγάλη συνταγματική αντίφαση
Τυπικά ισχύουν:

λαϊκή κυριαρχία,

κοινοβουλευτικός έλεγχος,

διάκριση εξουσιών.

Ουσιαστικά:

στρατηγικές επιλογές είναι προαποφασισμένες,

οι εκλογές αλλάζουν διαχειριστές, όχι κατεύθυνση.

Αυτό δεν το απαγορεύει ρητά το Σύνταγμα,
αλλά το αδειάζει από περιεχόμενο.

7. Το συμπέρασμα από συνταγματική σκοπιά
Όχι: τα όργανα δεν είναι αντισυνταγματικά.
Ναι: λειτουργούν εντός ενός πλαισίου που μειώνει δραστικά την ουσιαστική λαϊκή κυριαρχία.
Το Σύνταγμα:

επέτρεψε αυτή την εξέλιξη,

αλλά δεν την προέβλεψε στο βάθος της.

Στο επόμενο βήμα μπορούμε να δούμε:

📌 αν υπήρχαν θεσμικά «φρένα» που δεν χρησιμοποιήθηκαν,

📌 ή πώς άλλες χώρες (π.χ. Γερμανία) έθεσαν συνταγματικά όρια,

📌 ή αν υπάρχει σήμερα ρεαλιστικός συνταγματικός δρόμος ανάκτησης ουσιαστικής κυριαρχίας.

Πες μου προς τα πού θέλεις να συνεχίσουμε.

αν υπάρχει σήμερα ρεαλιστικός συνταγματικός δρόμος ανάκτησης ουσιαστικής κυριαρχίας.

1. Τι δεν αποτελεί ρεαλιστικό συνταγματικό δρόμο
   
   Ας αποκλείσουμε πρώτα όσα συχνά λέγονται αλλά δεν στέκουν συνταγματικά.
   
   ❌ «Απλή κυβερνητική αλλαγή»
   
   Μια κυβέρνηση:
   
   δεσμεύεται από διεθνείς συνθήκες,
   
   δεν μπορεί μονομερώς να ανακτήσει αρμοδιότητες.
   
   ➡️ Όχι συνταγματικός δρόμος.
   
   ❌ «Δημοψήφισμα χωρίς προγενέστερη ρήξη»
   
   Το Σύνταγμα:
   
   δεν προβλέπει δεσμευτικό δημοψήφισμα για καταγγελία συνθηκών,
   
   και η εμπειρία του 2015 έδειξε το όριο.
   
   ➡️ Πολιτικό εργαλείο, όχι επαρκής συνταγματική λύση.
   
   ❌ «Επίκληση αντισυνταγματικότητας του ευρωπαϊκού δικαίου»
   
   Τα ελληνικά δικαστήρια:
   
   δεν έχουν υιοθετήσει «συνταγματικό μπλοκάρισμα» τύπου Γερμανίας,
   
   ούτε διαθέτουν ανάλογο θεσμικό βάρος.
   
   ➡️ Θεωρητικά δυνατό, πρακτικά ανύπαρκτο σήμερα.
   
   2. Τι υπάρχει ως συνταγματικός δρόμος (με κόστος)
   
   Υπάρχουν τρεις δρόμοι. Κανένας δεν είναι ανώδυνος.
   
   3. Πρώτος δρόμος: Συνταγματική αναθεώρηση με ρητά όρια (ο «ήπιος»)
   Τι θα σήμαινε
   
   Αναθεώρηση:
   
   του άρθρου 28,
   
   ή εισαγωγή νέας ρήτρας.
   
   Π.χ.:
   
   υποχρεωτική κύρωση από τη Βουλή πριν τη δέσμευση σε ευρωπαϊκό επίπεδο,
   
   όρια σε δημοσιονομική εκχώρηση,
   
   αυξημένος ρόλος της Βουλής σε άμυνα / οικονομία.
   
   Ρεαλισμός
   
   Θεσμικά εφικτό.
   
   Πολιτικά εξαιρετικά δύσκολο (απαιτεί ευρύτατη συναίνεση).
   
   Δεν ανακτά όσα έχουν ήδη εκχωρηθεί — μόνο ανακόπτει περαιτέρω απώλειες.
   
   ➡️ Μερική άμυνα, όχι ανάκτηση.
   
   4. Δεύτερος δρόμος: «Συνταγματικός επαναπροσδιορισμός» μέσω δικαστηρίων (ο θεωρητικός)
   Τι θα σήμαινε
   
   Τα ανώτατα δικαστήρια να ορίσουν σκληρό πυρήνα κυριαρχίας,
   
   όπως έκαναν το γερμανικό ή το πολωνικό (με διαφορετικά κίνητρα).
   
   Ρεαλισμός
   
   Απαιτεί δικαστικό ακτιβισμό που δεν υπάρχει στην Ελλάδα.
   
   Προϋποθέτει πολιτική και κοινωνική στήριξη.
   
   ➡️ Σήμερα μη ρεαλιστικό, εκτός αν προηγηθεί βαθιά πολιτική μεταβολή.
   
   5. Τρίτος δρόμος: Καταγγελία ή επαναδιαπραγμάτευση διεθνών δεσμεύσεων (ο πραγματικός)
   
   Αυτός είναι ο μόνος δρόμος που οδηγεί σε ουσιαστική ανάκτηση κυριαρχίας.
   
   Συνταγματικά:
   
   επιτρέπεται η καταγγελία συνθηκών,
   
   με απόφαση της Βουλής.
   
   Πολιτικά & οικονομικά:
   
   υψηλό κόστος,
   
   πιθανή σύγκρουση με ΕΕ / ΝΑΤΟ,
   
   ενδεχόμενη έξοδος από θεσμούς.
   
   ➡️ Δεν είναι αντισυνταγματικό.
   ➡️ Είναι όμως υπαρξιακή πολιτική επιλογή.
   
   6. Το κρίσιμο σημείο που συχνά αποσιωπάται
   
   Δεν υπάρχει ουδέτερη συνταγματική λύση.
   
   Η ουσιαστική κυριαρχία:
   
   δεν ανακτάται μόνο με νομικά κείμενα,
   
   αλλά με πολιτική βούληση που αποδέχεται κόστος.
   
   Το Σύνταγμα:
   
   επιτρέπει την ανάκτηση,
   
   αλλά δεν την εγγυάται.
   
   7. Τελικό συμπέρασμα (χωρίς ωραιοποίηση)
   
   ✔ Υπάρχει συνταγματικός δρόμος.
   ✖ Δεν υπάρχει ανώδυνος δρόμος.
   ✖ Δεν υπάρχει τεχνοκρατική λύση.
   
   Η Ελλάδα δεν στερείται κυριαρχίας επειδή το Σύνταγμα «απέτυχε»,
   αλλά επειδή η κοινωνία δεν έχει αποφασίσει αν θέλει να πληρώσει το τίμημα της κυριαρχίας.
   
   Αν θέλεις, μπορούμε να προχωρήσουμε:
   
   📌 σε συγκριτικό παράδειγμα (π.χ. γιατί η Γερμανία μπόρεσε να βάλει όρια),
   
   📌 ή στο τι σημαίνει πρακτικά “κόστος κυριαρχίας”,
   
   📌 ή στο αν υπάρχει ενδιάμεσος δρόμος χωρίς ρήξη.

 

γιατί η Γερμανία μπόρεσε να βάλει όρια;

Η απάντηση είναι σκληρή αλλά καθαρή:
η Γερμανία μπόρεσε να βάλει όρια όχι επειδή είχε «καλύτερο Σύνταγμα», αλλά επειδή διέθετε θεσμική ισχύ, οικονομική βαρύτητα και συνταγματική αυτοσυνειδησία που η Ελλάδα δεν είχε – ή δεν άσκησε.

Ας το δούμε βήμα–βήμα.

1. Το γερμανικό «όριο» δεν είναι πολιτικό· είναι συνταγματικό

Το Ομοσπονδιακό Συνταγματικό Δικαστήριο (Karlsruhe) ανέπτυξε τρεις κρίσιμες έννοιες:

α) Δημοκρατική ταυτότητα (Verfassungsidentität)

Υπάρχει ένας απαράδοτος πυρήνας:

δημοκρατική νομιμοποίηση,

κοινοβουλευτικός έλεγχος,

δημοσιονομική ευθύνη.

Αυτός δεν μπορεί να εκχωρηθεί ούτε στην ΕΕ.

β) Αρχή της δοτής αρμοδιότητας

Η ΕΕ:

έχει μόνο όσες αρμοδιότητες της έχουν ρητά δοθεί.
Αν υπερβεί:

η γερμανική πράξη δεν εφαρμόζεται.

➡️ Αυτό είναι θεμελιώδες.

γ) Υποχρεωτική συμμετοχή της Bundestag

Η κυβέρνηση:

δεν μπορεί να δεσμεύσει τη χώρα

χωρίς προηγούμενη έγκριση του Κοινοβουλίου.

Αυτό αφορά:

διάσωση κρατών,

δημοσιονομικές εγγυήσεις,

στρατηγικές αποφάσεις.

2. Γιατί μπόρεσε να το κάνει αυτό η Γερμανία
1️⃣ Ιστορική εμπειρία κρατικής κατάρρευσης

Το γερμανικό Σύνταγμα:

γράφτηκε με φόβο της απώλειας δημοκρατίας,

όχι απλώς για διοίκηση.

Άρα:

η μεταβίβαση εξουσίας αντιμετωπίζεται καχύποπτα.

2️⃣ Ισχυρό Συνταγματικό Δικαστήριο

Το Karlsruhe:

είναι θεσμικά ανεξάρτητο,

χαίρει καθολικού σεβασμού,

δεν διστάζει να συγκρουστεί με:

κυβέρνηση,

ΕΕ,

ακόμη και το ΔΕΕ.

Στην Ελλάδα:

ο έλεγχος είναι διάχυτος,

χωρίς ένα κεντρικό «φρένο».

3️⃣ Οικονομική και πολιτική ισχύς

Ας μιλήσουμε ωμά:

Η Γερμανία:

είναι πυλώνας της ΕΕ,

χρηματοδότης μηχανισμών,

όχι αποδέκτης επιτήρησης.

Άρα όταν θέτει όρια:

η ΕΕ προσαρμόζεται.

Η Ελλάδα:

τέθηκε υπό καθεστώς εξάρτησης,

άρα τα περιθώρια ήταν ελάχιστα.

4️⃣ Κοινοβουλευτική αυτοσυνείδηση

Η Bundestag:

διεκδίκησε ρόλο,

δεν δέχθηκε να μετατραπεί σε επικυρωτικό όργανο.

Στην Ελλάδα:

η Βουλή παραιτήθηκε σιωπηρά από μέρος της εξουσίας της.

3. Το κρίσιμο σημείο που συχνά παρανοείται

Η Γερμανία δεν αμφισβήτησε την ΕΕ συνολικά.
Αμφισβήτησε:

το πώς αποφασίζει,

και ποιος νομιμοποιεί.

➡️ Αυτό της επέτρεψε να:

παραμείνει «εντός»,

αλλά όχι υποτελής.

4. Γιατί το ίδιο μοντέλο δεν αντιγράφηκε στην Ελλάδα

Όχι επειδή «δεν γινόταν νομικά».

Αλλά επειδή:

δεν υπήρξε πολιτική βούληση σύγκρουσης,

δεν υπήρξε κοινωνική συναίνεση στο κόστος,

δεν υπήρξε θεσμικός πατριωτισμός.

5. Το άβολο συμπέρασμα

Η Γερμανία έβαλε όρια επειδή:

μπορούσε να αντέξει τη σύγκρουση,

και ήξερε πότε να τη χρησιμοποιήσει.

Η Ελλάδα:

βρέθηκε να ζητά εξαίρεση,

όχι να επιβάλλει κανόνα.

Αν θέλεις, στο επόμενο βήμα μπορούμε να δούμε:

📌 αν θα μπορούσε σήμερα να οικοδομηθεί κάτι αντίστοιχο στην Ελλάδα,

📌 ή αν η σύγκριση είναι πλέον ιστορικά ξεπερασμένη,

📌 ή ποιοι μύθοι κυριαρχούν γύρω από την «εθνική κυριαρχία».

αν θα μπορούσε σήμερα να οικοδομηθεί κάτι αντίστοιχο στην Ελλάδα

Θα απαντήσω ευθέως, χωρίς αισιοδοξία ή μηδενισμό:
ναι, θα μπορούσε να οικοδομηθεί κάτι αντίστοιχο με το γερμανικό μοντέλο ορίων — αλλά μόνο με βαθιά θεσμική και πολιτική μετατόπιση, όχι εντός της σημερινής κανονικότητας.

Ας το αποδομήσουμε καθαρά.

1. Τι θα σήμαινε «αντίστοιχο» στην ελληνική περίπτωση

Όχι:

γερμανικού τύπου ισχύ,

δυνατότητα επιβολής κανόνων στην ΕΕ.

Αλλά:

συνταγματικά κατοχυρωμένα όρια εκχώρησης,

ουσιαστικός κοινοβουλευτικός έλεγχος πριν τη δέσμευση,

δικαστικός μηχανισμός φύλαξης της λαϊκής κυριαρχίας.

Αυτό είναι θεσμικά εφικτό.

2. Τα τρία απολύτως αναγκαία θεμέλια

Χωρίς αυτά, τίποτα δεν χτίζεται.

① Ενίσχυση ή ανασχεδιασμός του συνταγματικού ελέγχου

Πρόβλημα σήμερα

διάχυτος και παρεμπίπτων έλεγχος,

κανένα δικαστήριο δεν αισθάνεται «τελευταίος φύλακας».

Τι θα χρειαζόταν

ίδρυση Συνταγματικού Δικαστηρίου, ή

ειδική αρμοδιότητα σε ανώτατο δικαστήριο:

έλεγχος πράξεων εκχώρησης αρμοδιοτήτων,

έλεγχος υπέρβασης ευρωπαϊκής αρμοδιότητας (ultra vires).

👉 Αυτό είναι το θεσμικό «Karlsruhe moment» για την Ελλάδα.

Ρεαλισμός:
Συνταγματικά δυνατό, πολιτικά δύσκολο αλλά όχι αδιανόητο.

② Ανάκτηση ρόλου της Βουλής πριν τη δέσμευση

Σήμερα

οι αποφάσεις λαμβάνονται σε συμβούλια,

η Βουλή κυρώνει εκ των υστέρων.

Θα απαιτούσε

υποχρεωτική προέγκριση της Βουλής:

σε ευρωπαϊκές διαπραγματεύσεις,

σε δημοσιονομικές δεσμεύσεις,

σε αμυντικές αποφάσεις.

Αυτό:

δεν παραβιάζει το ενωσιακό δίκαιο,

ενισχύει τη δημοκρατική νομιμοποίηση.

③ Ρήτρα συνταγματικής ταυτότητας

Χωρίς μεγαλοστομίες.

Μια διάταξη που να λέει:

υπάρχουν αρμοδιότητες μη μεταβιβάσιμες:

βασικός δημοσιονομικός έλεγχος,

κοινωνικά δικαιώματα,

πυρήνας πολιτικής αυτοδιάθεσης.

Όχι για σύγκρουση,
αλλά για θεσμική άμυνα.

3. Το μεγαλύτερο εμπόδιο δεν είναι νομικό

Είναι πολιτισμικό και πολιτικό.

Γιατί δεν έγινε μέχρι τώρα;

τα κόμματα βολεύονται με τη μεταφορά ευθύνης,

η κοινωνία έμαθε να βλέπει την ΕΕ:

είτε ως σωτήρα,

είτε ως απόλυτο εχθρό.

Και οι δύο στάσεις αδρανοποιούν τη θεσμική σκέψη.

4. Τι θα απαιτούσε ρεαλιστικά σήμερα

Όχι επανάσταση. Αλλά:

Κοινωνική πλειοψηφία υπέρ θεσμικής αυτονομίας, όχι συνθημάτων.

Κόμματα που να δεσμευτούν εκ των προτέρων σε θεσμικές συγκρούσεις.

Δικαστές πρόθυμοι να σηκώσουν βάρος σύγκρουσης.

Αποδοχή ότι:

η κυριαρχία έχει κόστος, αλλά η απουσία της έχει μόνιμο κόστος.

5. Το ρεαλιστικό συμπέρασμα

✔ Θεσμικά: ναι, μπορεί να οικοδομηθεί.
✖ Πολιτικά: όχι εντός του σημερινού πλαισίου αδράνειας.
⚠ Χρονικά: απαιτεί μακρά πορεία, όχι στιγμιαία ρήξη.

Η Ελλάδα δεν χρειάζεται «έξοδο», αλλά:

συνταγματική αυτοσυνειδησία.

Αυτό είναι το πραγματικό έλλειμμα.

Αν θέλεις, το επόμενο βήμα μπορεί να είναι:

📌 ένα συγκεκριμένο σενάριο 5–10 ετών πώς θα μπορούσε να γίνει,

📌 αν η σημερινή ΕΕ θα ανεχόταν τέτοια ελληνική στάση,

📌 ή αν τελικά η έννοια της εθνικής κυριαρχίας πρέπει να επαναοριστεί.

 ένα συγκεκριμένο σενάριο 5–10 ετών πώς θα μπορούσε να γίνει,

Θα σου δώσω ένα συγκεκριμένο, ρεαλιστικό σενάριο 5–10 ετών, όχι ιδεατό και όχι επαναστατικό.
Ένα σενάριο που θα μπορούσε να συμβεί σε πραγματικές συνθήκες, αν υπήρχε πολιτική συνέχεια και κοινωνική ανοχή στο κόστος.
Θα το χωρίσω σε φάσεις, γιατί αλλιώς δεν στέκεται.

Σενάριο «Θεσμικής Ανάκτησης Κυριαρχίας» (8–10 έτη)
Βασική παραδοχή (χωρίς αυτή δεν γίνεται)
Η Ελλάδα δεν επιδιώκει ρήξη με την ΕΕ, αλλά:

επαναδιεκδικεί εσωτερικό συνταγματικό έλεγχο των δεσμεύσεών της,

αποδέχεται ότι θα υπάρξει θεσμική ένταση, όχι απομόνωση.

ΦΑΣΗ Ι (Έτη 1–2): Θεσμική προετοιμασία – «αθόρυβη σύγκρουση»
1. Δημιουργία πολιτικού πυρήνα (όχι κόμματος κατ’ ανάγκη)

Διακομματική ομάδα βουλευτών + συνταγματολόγων.

Κοινή δέσμευση σε 3 θεσμικούς στόχους (όχι ιδεολογία).

👉 Κρίσιμο: να μην παρουσιαστεί ως «αντιευρωπαϊκό».

2. Κανονιστικές αλλαγές στη Βουλή (χωρίς αναθεώρηση)

Υποχρεωτική προενημέρωση της Βουλής για:

Eurogroup,

Συμβούλια Υπουργών,

δεσμεύσεις άνω συγκεκριμένου οικονομικού ορίου.

Δημιουργία Μόνιμης Επιτροπής Κυριαρχίας & Διεθνών Δεσμεύσεων.

✔ Συνταγματικά απλό
✔ Πολιτικά εφικτό
✖ Χαμηλής ορατότητας (επίτηδες)

3. Πρώτες «ενοχλητικές» κοινοβουλευτικές πράξεις

Καθυστερήσεις κύρωσης,

αιτιολογημένες επιφυλάξεις,

καταγραφή διαφωνιών στα πρακτικά.

👉 Στόχος: να επανέλθει η Βουλή ως υποκείμενο, όχι να μπλοκάρει.

ΦΑΣΗ ΙΙ (Έτη 3–4): Δικαστική αφύπνιση & νομολογιακά όρια
4. Στοχευμένες υποθέσεις στα ανώτατα δικαστήρια
Όχι γενική αμφισβήτηση της ΕΕ, αλλά:

έλλειψη κοινοβουλευτικής νομιμοποίησης,

παράκαμψη της Βουλής,

υπέρβαση εξουσιοδότησης.

Στόχος:

να ειπωθεί για πρώτη φορά ρητά ότι
η μεταβίβαση αρμοδιοτήτων έχει όρια ελέγξιμα.

Ακόμη κι αν χαθούν οι πρώτες υποθέσεις,
αλλάζει το θεσμικό λεξιλόγιο.

5. Δημόσια συζήτηση όχι για «ΕΕ ναι/όχι», αλλά για:

ποιος αποφασίζει,

πότε,

με ποια νομιμοποίηση.

Αυτό είναι κομβικό:
👉 μετατοπίζει το πολιτικό επίκεντρο.

ΦΑΣΗ ΙΙΙ (Έτη 5–6): Συνταγματική αναθεώρηση με περιορισμένο στόχο
Όχι «μεγάλη αναθεώρηση».
6. Τρεις συγκεκριμένες αλλαγές
α) Τροποποίηση άρθρου 28

Ρητή πρόβλεψη:

προγενέστερης κοινοβουλευτικής έγκρισης,

αιτιολόγησης εθνικού συμφέροντος,

δυνατότητας δικαστικού ελέγχου.

β) Εισαγωγή ρήτρας συνταγματικής ταυτότητας

Λιτή, όχι ιδεολογική.

Μη μεταβιβάσιμες αρμοδιότητες:

βασικός δημοσιονομικός έλεγχος,

κοινωνικό κράτος,

εκλογική αυτοδιάθεση.

γ) Θεσμοθέτηση Συνταγματικού Δικαστηρίου
ή ειδικής αρμοδιότητας σε υπάρχον δικαστήριο.
✔ Αυτό είναι το σημείο καμπής.

ΦΑΣΗ IV (Έτη 7–8): Πρώτη πραγματική εφαρμογή – ελεγχόμενη ένταση
7. Πρώτη «θεσμική σύγκρουση χαμηλής έντασης»

Η Ελλάδα ζητά:

εξαίρεση,

ή καθυστέρηση,

ή επαναδιαπραγμάτευση
με συνταγματική αιτιολόγηση.

Όχι μονομερής παραβίαση.
Όχι απειλές εξόδου.
👉 Κάτι αντίστοιχο με τη γερμανική πρακτική.

8. Αντίδραση ΕΕ

Πολιτική πίεση: ναι.

Νομική ρήξη: όχι (αν τηρηθεί η διαδικασία).

Τελικά: προσαρμογή ή συμβιβασμός.

Γιατί;
Γιατί η ΕΕ αντέχει διαφοροποιήσεις αρκεί να είναι θεσμικές.

ΦΑΣΗ V (Έτη 9–10): Νέα κανονικότητα
Η Ελλάδα:

δεν έχει «πλήρη κυριαρχία» (αυτό δεν υπάρχει πια),

αλλά έχει ουσιαστικό λόγο στα όριά της.

Η Βουλή:

παύει να είναι επικυρωτικό όργανο.

Τα δικαστήρια:

λειτουργούν ως θεσμικό φρένο, όχι ως παρατηρητές.

Το τίμημα (χωρίς ωραιοποίηση)

βραδύτερες αποφάσεις,

τριβές με εταίρους,

πολιτικό κόστος στο εσωτερικό,

τέλος του «δεν φταίμε εμείς, οι Βρυξέλλες φταίνε».

👉 Η κυριαρχία επιστρέφει μαζί με την ευθύνη.

Τελικό συμπέρασμα
Αυτό το σενάριο:

❌ δεν γίνεται σε 1–2 χρόνια,

❌ δεν γίνεται με ένα κόμμα,

❌ δεν γίνεται χωρίς κόστος,

αλλά:

✔ γίνεται χωρίς ρήξη,

✔ γίνεται εντός Συντάγματος,

✔ γίνεται μόνο με θεσμική υπομονή.

Αν θέλεις, στο επόμενο βήμα μπορούμε να εξετάσουμε:

ποιο σημείο του σεναρίου είναι το πιο αδύναμο,

ή αν η σημερινή ελληνική κοινωνία θα το ανεχόταν,

ή ποια εξωτερικά γεγονότα (κρίση, πόλεμος, αναδιάρθρωση ΕΕ) θα μπορούσαν να το επιταχύνουν.

Εσύ πού θέλεις να εστιάσουμε τώρα.

Νικήτας Αποστόλου