Το εξώφυλλο του τελευταίου βιβλίου του καθηγητή Φρανκ Φουρέντι, “Ο Πόλεμος κατά του Παρελθόντος” , Η Ακύρωση του Πολιτισμού & της Ιστορικής Μνήμης.
Ο καθηγητής Φουρέντι καταρρίπτει τους μύθους & επισημαίνει τους κινδύνους που διατρέχει ο πολιτισμός μας. Όργουελ, κατεδαφισμένα αγάλματα και πολιτιστική πολιτική: γιατί χωρίς ιστορική μνήμη χάνουμε τη συλλογική μας αίσθηση προσανατολισμού και την αίσθηση του αύριο. Όποιος ελέγχει το παρελθόν, ελέγχει και το μέλλον;
Η σκέψη του Φρανκ Φουρέντι: «Ο Όργουελ είχε την διαίσθηση ότι ο ολοκληρωτισμός προσπαθούσε να ξαναγράψει την ιστορία. Σήμερα βλέπουμε να συμβαίνει κάτι παρόμοιο».
Συνέντευξη που δόθηκε στην Giulia Carla De Carlo για τη σειρά «Η Απόλαυση της Ανάγνωσης» τον Σεπτέμβριο του 2025.
Κάποιοι θεωρούν τον Φρανκ Φουρέντι έναν άβολο & ενοχλητικό διανοούμενο, άλλοι έναν πολεμιστή ικανό να εντοπίζει & να αποτυπώνει τα πολιτισμικά ρήγματα της εποχής μας. Ο Φρανκ Φουρέντι, Βρετανός κοινωνιολόγος ουγγρικής καταγωγής και διευθυντής του think tank MCC-Brussels, υποστηρίζει στο νέο του βιβλίο “Ο Πόλεμος κατά του Παρελθόντος” (The War Against the Past) (Fazi) ότι σήμερα ζούμε σε μια κατάσταση μονόπλευρου «παροντισμού»: Το ιστορικό παρελθόν δεν αποτελεί πλέον πηγή διδασκαλίας, αλλά πεδίο σύγκρουσης και διαγραφής.
- Ερώτηση Δημοσιογράφου: Κύριε Καθηγητά Φουρέντι, μιλάτε για «πόλεμο» ενάντια στο ιστορικό παρελθόν. Δεν είναι λίγο υπερβολικός ο όρος αυτός;
Απάντηση του Καθηγητή Φουρέντι: «Όχι, γιατί αυτό που παρατηρούμε σήμερα είναι μια ριζική αμφισβήτηση του παρελθόντος. Κρίνουμε ανθρώπους που έζησαν πριν από αιώνες σαν να ήταν σύγχρονοί μας, τους θεωρούμε ηθικά κατώτερους. Ακόμη και η γλώσσα αναθεωρείται και λογοκρίνεται. Πρόκειται για μια πραγματικά βάρβαρη εισβολή στο ιστορικό παρελθόν από εκείνους που ζουν στο παρόν».
- Ερώτηση Δημοσιογράφου: Είναι φυσικό να αναφερθούμε τον Όργουελ ο οποίος είπε: «Όποιος ελέγχει το παρελθόν ελέγχει το μέλλον». Ισχύει αυτό ακόμα και σήμερα;
Απάντηση του Καθηγητή Φουρέντι: «Εν μέρει, ναι. Ο Όργουελ είχε διαισθανθεί πώς ο ολοκληρωτισμός (που επέρχεται από το μέλλον) είναι σίγουρο ότι θα επιδίωκε να ξαναγράψει την ιστορία, ακόμη και τη γλώσσα. Σήμερα βλέπουμε να συμβαίνει κάτι παρόμοιο. Η διάκριση μεταξύ παρελθόντος και παρόντος τείνει να εξαφανιστεί. Αλλά το μέλλον λείπει. Και αυτό είναι το εκπληκτικό γεγονός: Κανένα κόμμα, κανένας ηγέτης δεν προτείνει μια εποικοδομητική ιδέα για το μέλλον. Ίσως είναι η πρώτη φορά στην ιστορία που συμβαίνει αυτό.»
- Ερώτηση Δημοσιογράφου: Αφορμή για να γραφτεί αυτό το βιβλίο ήταν η κατεδάφιση του αγάλματος του Λίνκολν στο Πόρτλαντ του Όρεγκον των ΗΠΑ. Γιατί σας επηρέασε τόσο πολύ αυτό το περιστατικό;
Απάντηση του Καθηγητή Φουρέντι: «Για μένα ως παιδί, ο Λίνκολν ήταν ο ήρωας που απελευθέρωσε τους μαύρους σκλάβους. Το να βλέπω το άγαλμά του να γκρεμίζεται ήταν σαν να βγήκα από μια ταινία τρόμου. Ήταν το σημάδι μιας πόλης και μιας κοινωνίας που φαινόταν ότι έχουν χάσει την πολιτική της πυξίδα, τον προσανατολισμό τους».
- Ερώτηση Δημοσιογράφου: Αλλά θα θεωρούσατε και την κατεδάφιση των αγαλμάτων του Μουσολίνι ως ακύρωση της κουλτούρας;
Απάντηση του Καθηγητή Φουρέντι: «Εξαρτάται από το ιστορικό πλαίσιο. Στην Ουγγαρία, κατά τη διάρκεια της επανάστασης του 1956, τα αγάλματα του Στάλιν κατεδαφίστηκαν ως χειρονομία λαϊκής απελευθέρωσης. Σήμερα, ωστόσο, το φαινόμενο είναι διαφορετικό. Δεν αμφισβητείται κάποιος συγκεκριμένος δικτάτορας ή εποχή, αλλά αμφισβητείται συλλήβδην το ιστορικό παρελθόν στο σύνολό του. Προσωπικά, δεν θα κατεδάφιζα κανένα αγάλμα. Είναι καλύτερο να τα αφήνουμε, συνοδεύοντάς τα με επεξηγηματικές πινακίδες, ή να δημιουργήσουμε μουσειακούς χώρους, όπως κάναμε στη Βουδαπέστη με τα μνημεία του κομμουνισμού».
- Ερώτηση Δημοσιογράφου: Μιλάτε για «αρχαιολογία της διαμαρτυρίας». Τι εννοείτε;
Απάντηση του Καθηγητή Φουρέντι: «Είναι η χρήση του παρελθόντος για τη νομιμοποίηση των ιδεολογιών του παρόντος. Κάτι που είναι απαράδεκτο. Έτσι, επιχειρείται να λεηλατηθούν ιστορικές προσωπικότητες για να διεκδικήσουν δκόπιμα την ταυτότητα τους ή κρίνονται οι Έλληνες με βάση το επιχείρημα ότι η δική τους δημοκρατία δεν ήταν πραγματική επειδή υπήρχε ο θεσμός της δουλείας, ξεχνώντας το ιστορικό πλαίσιο εκείνης της εποχής. Έτσι, το ιστορικό παρελθόν μετατρέπεται σε ιδεολογικό πεδίο μάχης».
- Ερώτηση Δημοσιογράφου: Ο παροντισμός, γράφετε ότι μπλοκάρει επίσης τη φαντασία για το μέλλον. Ποιες πολιτιστικές πολιτικές θα χρειαζόμασταν;
Απάντηση του Καθηγητή Φουρέντι: «Θα έπρεπε να εμπνευστούμε από την Χάνα Άρεντ: Θα πρέπει να διατηρίσουμε το παρελθόν όχι για να το εξυμνούμε & να το εξυψώσουμε, αλλά για να το αξιοποιήσουμε & να χτίσουμε πάνω του. Χρειαζόμαστε μια αρμονική σύνθεση μεταξύ συντηρητικού πνεύματος και της δημιουργικής παρόρμησης, όπως συνέβη στην Αναγέννηση Χρειαζόμαστε μια πολιτιστική επανάσταση που να αποκαταστήσει την αξία των παραδόσεων και, ταυτόχρονα, να ανοίγει νέους ορίζοντες».
- Ερώτηση Δημοσιογράφου: Κατηγορείτε τις ελίτ ότι πρόδωσαν το καθήκον της μετάδοσης της ιστορικής μνήμης. Με ποια έννοια το λέτε αυτό;
Απάντηση του Καθηγητή Φουρέντι: «Δεν υπάρχει πια εκείνη η υποχρέωση των ευγενών (η «Noblesse oblige») που ωθούσε κάποτε τις άρχουσες τάξεις να εκπαιδεύσουν & να διαπαιδαγωγήσουν τις νέες γενιές σχετικά με τις ρίζες τους. Σήμερα, οι ελίτ (των παγκοσμιοποιητών) συμπεριφέρονται σαν καταναλωτές εφήμερων ιδεών, ξεχνώντας ότι η ιστορία είναι γεμάτη γνώσεις που πρέπει να ανακτήσουμε και να αναπροσαρμόσουμε. Το αποτέλεσμα είναι ότι οι νέοι σήμερα μεγαλώνουν χωρίς ρίζες.»
- Ερώτηση Δημοσιογράφου: Αν μπορούσατε να δράσετε αύριο, ποιες είναι οι τρεις προτεραιότητες που θα θέτατε;
Απάντηση του Καθηγητή Φουρέντι: «Πρώτα απ’ όλα, τα σχολεία θα πρέπει να επαναφέρουν την ιστορία, τη φιλοσοφία, τη θεολογία και την ανθρωπολογία στο πρόγραμμα σπουδών τους. Στη συνέχεια, τα πανεπιστήμια θα πρέπει να απελευθερωθούν από τον κομφορμισμό που τα καθιστά στείρα & άγονα. Τέλος, οι κοινότητες θα πρέπει να ξαναχτίζουν χώρους όπου οι άνθρωποι θα αισθάνονται ότι ανήκουν κάπου και ότι δεν είναι ξεκάρφωτοι. Ο Γκαίτε έλεγε ότι τα παιδιά χρειάζονται δύο πράγματα: ρίζες και φτερά. Χωρίς ρίζες δεν μπορεί κανείς να πετάξει. Σήμερα κινδυνεύουμε να έχουμε μόνο εύθραυστα φτερά, χωρίς πλέον κανένα δεσμό με τη γη (την πατρίδα) από την οποία προερχόμαστε.»
