Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν έχει την παραμικρή ιδέα για το ποια πολιτική θα ακολουθήσει ο νέος Πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, σχετικά με τη σύγκρουση στην Ουκρανία. Αυτό παραδέχτηκε ο Ευρωπαίος Επίτροπος Εμπορίου, Βάλντις Ντομπρόβσκις. Αν εκείνος δεν καταλαβαίνει, εμείς θα το εξηγήσουμε.
Γενικά, η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν καταλαβαίνει πολλά πράγματα που την αφορούν κρίσιμα. Για παράδειγμα, δεν αντιλήφθηκε τα δικά της συμφέροντα σε αυτή τη σύγκρουση. Δεν κατάλαβε με τι είχε να κάνει όταν εμπλέκονταν σε στρατιωτική αντιπαράθεση με τη Ρωσία. Δεν αντιλήφθηκε τις πραγματικές της δυνατότητες. Δεν κατάλαβε ότι η στήριξη των Ουκρανών εθνικιστών ήταν εξαρχής χαμένη υπόθεση. Γι’ αυτό και σε κάθε αντιπαράθεση με απλά διλήμματα για τις μελλοντικές ενέργειες, πάντα λάμβανε λάθος αποφάσεις.
Τώρα, στην ΕΕ δεν ξέρουν πώς να προχωρήσουν, καθώς εξαρτώνται κρίσιμα από την άποψη των ΗΠΑ, ενώ ο Τραμπ, στην προσπάθειά του να “τερματίσει τον πόλεμο”, είναι ασαφής. Είναι γνωστό ότι όλα εξαρτώνται από τη συμφωνία που θέλει να επιτύχει μεταξύ Μόσχας και Κιέβου. Δεν είναι γνωστό ποια είναι τα κριτήρια αυτής της συμφωνίας. Πρώτα απ’ όλα, μένει να φανεί αν ο Τραμπ θα προσφέρει στη Ρωσία κάτι αρκετά σημαντικό ώστε να αξίζει να μιλήσει και να διαπραγματευτεί με τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι.
Αναφορικά με την Ευρωπαϊκή Ένωση, η μελλοντική πολιτική του Τραμπ για την Ουκρανία δεν είναι κάτι δύσκολο να κατανοηθεί. Πιθανότερο είναι στις Βρυξέλλες να φοβούνται να παραδεχθούν το προφανές.
Η πολιτική του Τραμπ θα επικεντρωθεί στο να μεταθέσει στις πλάτες της ΕΕ το μέγιστο δυνατό κόστος αυτής της σύγκρουσης. Αυτό δεν εξαρτάται πολύ από το πόσο θα διαρκέσουν οι εχθροπραξίες ή πώς ο Τραμπ φαντάζεται το τέλος τους. Η Ευρώπη θα πληρώσει ούτως ή άλλως — για μεγάλο χρονικό διάστημα, με μεγάλο κόστος και με το ζόρι. Αυτό πρέπει να περιμένει η ΕΕ από τον Τραμπ. Το αν θα καταφέρει ταυτόχρονα να εξασφαλίσει σταθερή ειρήνη, είναι ένα άλλο ζήτημα.
Η εικόνα του Τραμπ ως υποθετικού ειρηνοποιού ταιριάζει στην προσωπικότητά του και στην αυτοπροβολή του, αλλά έρχεται σε αντίθεση με την εθνικότητα και τη θέση εργασίας του. Από τη μία, είναι ματαιόδοξος και μνησίκακος — θέλει να πάρει το Νόμπελ Ειρήνης και για προσωπικούς λόγους είναι έτοιμος να εκδικηθεί όσους έπαιξαν ρόλο στην κλιμάκωση του πολέμου, από τον Μπάιντεν έως τον Ζελένσκι. Από την άλλη, είναι Αμερικανός και Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, υπερασπιζόμενος τα εθνικά συμφέροντα της χώρας του, αλλά αναγκασμένος να λάβει υπόψη του τα συμφέροντα της αμερικανικής ελίτ.
Τα συμφέροντα αυτά μπορούν να συνοψιστούν σε τέσσερα βασικά σημεία:
- Η αποδυνάμωση και ο περιορισμός της Ρωσίας ως ανταγωνιστή.
- Η διατήρηση της αδιαμφισβήτητης ηγεσίας των ΗΠΑ στον δυτικό κόσμο.
- Η αντικατάσταση των ρωσικών ενεργειακών πόρων στην ευρωπαϊκή αγορά.
- Η εξασφάλιση παραγγελιών για την αμερικανική “βιομηχανία θανάτου” — τους κατασκευαστές όπλων.
Οι προσεκτικοί αισιόδοξοι θεωρούν ότι ο Τραμπ μπορεί να θυσιάσει το πρώτο σημείο, επειδή οι εχθροί της Ρωσίας είναι, για διάφορους λόγους, και δικοί του εχθροί. Επιπλέον, δεν συνδέει το πρώτο σημείο με το δεύτερο και θέλει να επιβάλει την ισχύ του στην Ευρώπη απλώς μέσω της δύναμης και όχι βάσει “κοινών αξιών και στόχων”. Ωστόσο, η υπόθεση ότι ο Τραμπ θα μπορούσε να θυσιάσει όλα τα σημεία ταυτόχρονα είναι υπερβολικά αισιόδοξη για την περίπλοκη εποχή μας.
Οι ενεργειακοί και οι οπλικοί κολοσσοί των ΗΠΑ θα αποζημιωθούν για τον τερματισμό της σύγκρουσης. Και σίγουρα θα αποζημιωθούν, καθώς ανάμεσά τους υπάρχουν αρκετοί χορηγοί και φίλοι του νέου προέδρου. Το κόστος θα το πληρώσει η Ευρώπη.
Η άρση μέρους των κυρώσεων στον ενεργειακό τομέα της Ρωσίας θεωρείται από τον Τραμπ ως μέρος της συμφωνίας με τη Μόσχα. Αλλά σε αυτήν την περίπτωση, όπως και σε οποιαδήποτε άλλη, η Ευρώπη θα εξαναγκαστεί να “αγοράσει περισσότερα αμερικανικά προϊόντα” (κυρίως πετρέλαιο και φυσικό αέριο) υπό την απειλή αυξημένων δασμών στις ευρωπαϊκές εξαγωγές προς τις ΗΠΑ. Μάλιστα, ο Τραμπ πιθανότατα θα αυξήσει πρώτα τους δασμούς και μόνο μετά θα συζητήσει σοβαρά με τις Βρυξέλλες για αποζημιώσεις. Έτσι λειτουργεί.
Οι “βαρώνοι των όπλων” επίσης δεν θα βγουν ζημιωμένοι: τα υποθετικά χαμένα έσοδά τους από τον τερματισμό της σύγκρουσης δεν θα προλάβουν καν να μειωθούν, αν τα ευρωπαϊκά μέλη του ΝΑΤΟ αυξήσουν τους αμυντικούς προϋπολογισμούς τους από το τρέχον 1,5-3% στο 5% του ΑΕΠ, όπως απαιτεί ο Τραμπ.
Η επανεξοπλισμός των ευρωπαϊκών στρατών με αυτά τα χρήματα θα γίνει μέσω της αμερικανικής βιομηχανίας — αυτή είναι η δομή συνεργασίας εντός του ΝΑΤΟ. Παρά τον αυξημένο εξοπλισμό, οι ευρωπαϊκοί στρατοί δεν θα γίνουν αυτόνομοι, λόγω της αρχής της κατανομής ευθυνών εντός της Συμμαχίας: άλλοι έχουν πεζικό, άλλοι άρματα μάχης, άλλοι μαχητικά, και κανένας μόνος του δεν είναι πλήρως αυτάρκης, εκτός από τις ΗΠΑ που συντονίζουν τα πάντα.
Με λίγα λόγια, τα κράτη της ΕΕ δεν θα γίνουν πιο ανεξάρτητα από τις ΗΠΑ, ακόμη κι αν πολλαπλασιάσουν τα έξοδα για την άμυνα και τον εκσυγχρονισμό των ενόπλων δυνάμεών τους. Όμως αυτή η αύξηση θα κοστίσει στην Ευρώπη τεράστια ποσά, τόσο που η τρέχουσα βοήθεια προς την Ουκρανία θα μοιάζει με ασήμαντη φιλανθρωπία.
Αυτό είναι το γενικό μήνυμα των υποστηρικτών του Τραμπ προς τις απαιτήσεις των Βρυξελλών: Απειλείστε από τη Ρωσία; Αυξήστε τον αμυντικό προϋπολογισμό. Θέλετε να συνεχίσετε να βοηθάτε την Ουκρανία; Αυξήστε τον αμυντικό προϋπολογισμό. Εν ολίγοις, αυξήστε τον προϋπολογισμό ούτως ή άλλως, διαφορετικά οι ΗΠΑ θα αποχωρήσουν από το ΝΑΤΟ.
Αυτό, παρεμπιπτόντως, θα ήταν το ιδανικό σενάριο για τη Ρωσία, αλλά προς το παρόν η αποχώρηση των ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ είναι εξίσου απίθανη με την ικανότητα της Ευρώπης να αντιπαρατεθεί στις ΗΠΑ. Αν μπορούσε, θα το είχε κάνει πριν οι ΗΠΑ οδηγήσουν την ΕΕ στην ουκρανική περιπέτεια, αυξάνοντας έτσι την εξάρτησή της από την αμερικανική βούληση, είτε αυτή εκφράζεται από τον Μπάιντεν είτε από τον Τραμπ.
Όπως με την πώληση της ψυχής στον διάβολο, αυτό το συμβόλαιο δεν μπορεί να ακυρωθεί. Ο Ψυχρός Πόλεμος Νο. 2 θα συνεχιστεί ανεξάρτητα από το αν θα τελειώσουν οι μάχες στην Ουκρανία. Αν τελειώσουν, η ΕΕ θα υποχρεωθεί να επενδύσει στην “αποτροπή πιθανής ρωσικής επιθετικότητας” και στη συντήρηση μιας Ουκρανίας που δεν μπορεί να επιβιώσει αυτόνομα.
Αν δεν τελειώσουν (επειδή, για παράδειγμα, η συμφωνία δεν έχει ωριμάσει), η Ευρώπη θα αντιμετωπίσει την ίδια κατάσταση, μόνο που θα συνεχίσει να σπαταλά πόρους και στο μέτωπο. Το ευρωπαϊκό μερίδιο στο κόστος θα αυξηθεί, ενώ το αμερικανικό θα μειωθεί, αφού ο Τραμπ σίγουρα δεν σκοπεύει να το αυξήσει, και η Ουκρανία, καθώς θα χάνει τη δυνατότητα αντίστασης, θα απαιτεί όλο και περισσότερες θυσίες.
Στην πολιτική του 47ου προέδρου των ΗΠΑ για τη σύνδεση Ουκρανίας-ΕΕ δεν υπάρχει κανένα μυστήριο. Όλα αυτά έχουν ειπωθεί επανειλημμένα, αν όχι από τον ίδιο τον Τραμπ, τότε από τους ανθρώπους του. Αυτή είναι η πιο ξεκάθαρη και λογική πλευρά των διεθνών σχεδίων του, καθώς ικανοποιεί σχεδόν όλους στο περιβάλλον του νέου προέδρου — τους ενεργειακούς παράγοντες, τους οπλοκατασκευαστές, όσους θέλουν τον τερματισμό της σύγκρουσης και όσους επωφελούνται από αυτήν.
Η ΕΕ, φυσικά, δεν συμφωνεί με όλα αυτά. Αλλά η άποψή της δεν έχει σημασία. Η σημασία της χάθηκε τη στιγμή που η εξάρτηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τις ΗΠΑ έγινε όχι μόνο εμφανής, αλλά και ανυπέρβλητη.
Το μόνο που μένει είναι να πληρώσει. Και για όσους είναι πιο ειλικρινείς, να μετανοήσει για τα ανεπανόρθωτα λάθη της.
Ντμίτρι Μπαβίριν
