MΕΡΟΣ IΑ΄
Αναρίθμητα και διεξοδικά είναι τα κείμενα του Αγίου Νικοδήμου του Αγιορείτου «περί της Συνεχούς Μεταλήψεως» με μετακινήσεις τους (παράλληλα) σε βασικές, ώριμες και κατασταλαγμένες Πατερικές θέσεις μέσα στη διαχρονική Ορθόδοξη Εκκλησία, σύμφωνες πάντοτε με την Αγία Γραφή.
Δώσαμε δείγματα στο προηγούμενο (Ι) άρθρο μου και, συν Θεώ, συνεχίζουμε πάλι με τον θείο Μελέτιο (σε μετάφραση του Αγ. Νικοδήμου): «Ο έχων γνώσιν της αληθείας και καλύπτων αυτήν, ο μη τους θείους κανόνας και νόμους υπερασπίζων, είναι δίκαιον να κολασθή όχι ολιγώτερον εκείνων, οίτινες τους παραβαίνουσιν∙ ο σιωπών την αλήθειαν, είναι ως ο κρύπτων τον Χριστόν εν τω τάφω, καθώς είπεν εις των Πατέρων∙ και άλλος πάλιν είπε∙ το να σιωπά τις την ευσέβειαν, είναι μέγας κίνδυνος, και κόλασις αιώνιος, και λάκκος απωλείας∙ δεν είναι δίκαιον και πρέπον οι ευσεβείς να σιωπώσιν, όταν παραβαίνονται οι νόμοι του Θεού, και οι κακοί ζητούσι να συστήσουν την πλάνην των∙ διότι είπεν ένας μέγας Πατήρ, όταν είναι κίνδυνος να χωρισθή τις από τον Θεόν, και εις τον Θεόν αναφέρεται το κακόν, ουδείς ευσεβής πρέπει να σιωπήση ή όλως να ησυχάση∙ διότι η σιωπή είναι προδοσία και άρνησις της αληθείας και τούτο το φανερώνει ο Πρόδρομος του Κυρίου και οι γενναίοι Μακκαβαίοι, οι οποίοι δια την μικράν εντολήν του νόμου εκινδύνευσαν μέχρι θανάτου και δεν επρόδωκαν ουδέ το ελάχιστον του νόμου. Και ο πόλεμος πολλάκις είναι επαινετός και η μάχη φαίνεται καλλιτέρα από την ψυχοβλαβή ειρήνην∙ διότι καλλίτερον είναι να ανθίσταται τις εις τους κακόφρονας, παρά να ακολουθή αυτούς, και από μεν τον Θεόν να χωρίζεται, να ενώνεται δε με αυτούς» (Υπόθ. 10).
Στο τέλος ο Αγ. Νικόδημος προσθέτει:
«ο δε θείος Χρυσόστομος λέγει «ανίσως δεν είναι καλόν να σιωπά τις, όταν αδικήται, πως δεν θέλει κολασθή, όστις παραβλέπει και σιωπά, όταν οι θεϊκοί νόμοι και κανόνες υβρίζωνται;» (Λόγος 64, Εις τον Ιερομαρτ. Βαβύλαν).
1ο Σχόλιο: Οι λεπτότατες (πνευματικά) παρατηρήσεις του Αγ. Νικοδήμου, ως υπεύθυνες και έγκυρες ανιχνεύσεις της Ορθοδοξίας, μας βοηθούν να καθορίσουμε το πνευματικό μας επίπεδο στη βάση των Πατέρων και της Αγίας Γραφής, για δημιουργία γνήσιου (Ορθοδόξου) πνευματικού ανθρώπου και για αποφυγή της ευτέλειας του οικουμενισμού.
Δεν θαυμάζουμε – ενθυμούμεθα τον Αγ. Νικόδημο (μόνο) για τη μνήμη του, για το συγγραφικό χάρισμά του και την ορθόδοξη ηθική του αλλά (νομίζω), κυρίως, για την θαυμάσια αδιαλλαξία του έναντι της αμαρτίας και των αιρέσεων! (τέλος σχολίου)
Οι μελέτες του Αγίου Νικοδήμου (Κολλυβάδων) έχουν (και είχαν) άμεση ωφέλιμη επίδραση στις ψυχές των πιστών, ως θεμέλιο σταθερό στην Μοναχική ή έγγαμη ζωή τους.
Η Ομολογία εκφράζεται στο χώρο των Κολλυβάδων μέσα στην Σταυρική – μαρτυρική προσπάθειά τους για αφύπνιση συνειδήσεων, πάντοτε στη σφαίρα της «Συνεχούς Θείας Μεταλήψεως».
Ομολογία και Άσκηση δεν χωρίζονται∙ πήγαιναν στη ζωή των Κολλυβάδων πλάι – πλάι.
Ο Αγ. Νικόδημος δεν παρέλειψε και τις απαραίτητες εξηγήσεις. Γράφει (σελ. 56): «Και ας έλθη εις το μέσον ο Μέγας Βασίλειος, η βάσις των ορθών δογμάτων της Εκκλησίας να μας το είπη∙ αναγκαία, λέγει, «προς ζωήν αιώνιον η κοινωνία του Σώματος και αίματος του Χριστού. Και πάλιν. Δει τον αναγεννηθέντα δια του Βαπτίσματος τρέφεσθαι λοιπόν τη μεταλήψει των θείων μυστηρίων∙ χρεία ουν λοιπόν τρέφεσθαι ημάς τροφήν ζωής αιωνίου, ην τινα παρέδωκεν ημίν ο Υιός του Θεού του ζώντος. Και πάλιν ερωτώμενος από μίαν γυναίκα Καισαρίαν Πατρικίαν ονόματι, αποκρίνεται εις μίαν του επιστολήν λέγων∙ και το κοινωνείν δε καθ’ εκάστην ημέραν και μεταλαμβάνειν του αγίου Σώματος και Αίματος του Χριστού, καλόν και επωφελές, αυτού σαφώς λέγοντος∙ ο τρώγων μου την σάρκα, και πίνων μου το αίμα έχει ζωήν αιώνιον∙ τις γαρ αμφιβάλλει ότι το μετέχειν συνεχώς της ζωής ουδέν άλλο εστίν, ή ζην πολλαχώς;» (Ορ. Ηθ. 21, περί βαπτ. 3).
2ο Σχόλιο: Αναμφίβολα, η καθοδήγηση να βαδίζουμε ή να διαβάζουμε (στις μικρές ηλικίες) είναι απαραίτητη – αναγκαία∙ περισσότερο αναγκαία, όμως, είναι η καθοδήγηση – γνώση στα εκκλησιολογικά βήματα του πιστού.
Την ανάγκη αυτή καλύπτει ο αγ. Νικόδημος επικαλούμενος, στη θεμελίωση των επιχειρημάτων του, τους Αγίους Πατέρες∙ εδώ πολλοί άνθρωποι της γενεάς μου (και όχι μόνο) δίχως άλλο υστερούν, γι’ αυτό και η αδράνεια του εκκλησιαστικού σώματος έναντι της διαφθοράς και (έναντι) της αιρέσεως του οικουμενισμού. Αυτή η ανησυχία της πνευματικής ορθότητας, προβάλλει (ακόμα) και από τα έργα των αρχαίων φιλοσόφων – ποιητών:
«Ποιο δρόμο ν’ ακολουθήσω
για ν’ ανεβώ στον πύργο εκεί ψηλά;
Της δικαιοσύνης τον ίσιο,
ή τη λοξή γυροβολιά;» (Πίνδαρος)
Για ν’ απλοποιήσουμε τις σκέψεις μας, θα παραθέσουμε (προς αξιοποίηση) μερικές θεμελιώδεις θεολογικές και εκκλησιολογικές θέσεις του Αγ. Νικοδήμου (των Πατέρων), που φωτίζουν, ρυθμίζουν τη ζωή μας και αποκαλύπτουν τις αλήθειες της Ορθοδόξου πίστεως. (τέλος σχολίου)
1ον) «Πολλοί απήλαυσαν την πίστιν και ήσαν Χριστιανοί, αλλ’ επειδή δεν είχον αγαθά έργα ακόλουθα της πίστεως, εξέπεσαν από την σωτηρίαν. Ημείς όμως και τα δύο ας επιμεληθώμεν, και την πίστιν και τα καλά έργα, δια να δυνάμεθα να λέγωμεν αφόβως και τα λοιπά της προσευχής» (Σελ. 26).
2ον) «Ας προσέχωμεν εις τας εντολάς του Κυρίου μας, και έξω από τα γεγραμμένα ας μη περιπατώμεν. Και αι εντολαί του δεν είναι βαρείαι, καθώς λέγει ο Ευαγγελιστής Ιωάννης. Αλλ’ επειδή ο Κύριός μας έκαμεν ανελλιπώς εις την γην το θέλημα του Πατρός, δια τούτο πρέπει να τον παρακαλώμεν να δίδη δύναμιν και εις ημάς και να μας φωτίζη για να κάμνωμεν και ημείς το άγιον του θέλημα εις την γην καθώς το κάμνουσιν οι άγιοι Άγγελοι εις τον ουρανόν∙ διότι «χωρίς αυτού ου δυνάμεθα ποιείν ουδέν» (Ιωαν. 15, 5)» (Σελ. 29).
3ον) «Άλλο είναι η μέριμνα και φροντίς και άλλο η εργασία. Και μέριμνα μεν είναι περισπασμός και ταραχή του νοός, περί πολλά (Λουκ. β΄, 41), εργασία δε το να εργάζεται τις, να σπείρη δηλ., ή άλλην τέχνην να μεταχειρίζεται. Να μη μεριμνά όμως και απασχολή τον νουν του, αλλά μόνον εις τον Θεόν να έχη όλην του την ελπίδα και μέριμναν, κατά τον προφήτην Δαβίδ, όστις λέγει∙ «επίρριψον επί Κύριον την μέριμνά σου, και αυτός σε διαθρέψει» (Ψαλμ. νδ΄, 23)» (Σελ. 30).
4ον) «Από αυτήν την Γραφήν (Παλαιά και Νέα) εξήντλησαν ως από βρύσιν όλοι οι άγιοι Πατέρες και Διδάσκαλοι της Εκκλησίας μας, οι οποίοι μας ποτίζουσι με τα καθαρώτατα νάματα της θεοπνεύστου διδασκαλίας των, των οποίων τας διδασκαλίας και τα συγγράμματα, πρέπει να δεχώμεθα ως άρτιον επιούσιον, δια να μη αποθάνη η ψυχή μας από την πείναν του λόγου της ζωής, πριν να αποθάνη το σώμα, καθώς το έπαθε και ο Αδάμ, διότι παρέβει την θεϊκήν εντολήν» (Σελ. 33).
5ον) «πρέπει δε και οι διδάσκαλοι όσοι διδάσκουσι τα παιδία των Χριστιανών, να τα παιδεύωσι περισσότερον εις την χρηστοήθειαν. Επειδή τις ωφέλεια, εάν μάθη τις γραμματικά και τα άλλα φιλοσοφικά μαθήματα, έπειτα είναι διεφθαρμένο;» (Σελ. 33) (Συνεχίζεται)
ΝΙΚΟΣ Ε. ΣΑΚΑΛΑΚΗΣ
ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ
