Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή βρίσκεται σε κατάσταση συναγερμού. Ο πόλεμος στο Ιράν έχει εκτοξεύσει το ενεργειακό κόστος σε πρωτόγνωρα επίπεδα και η ευρωπαϊκή βιομηχανία — ήδη πληγωμένη από τις κρίσεις των τελευταίων ετών — βρίσκεται στο χείλος της κατάρρευσης. Η Commission ανακοίνωσε σειρά έκτακτων μέτρων σε μια απεγνωσμένη προσπάθεια να αποτρέψει μια βιομηχανική καταστροφή χωρίς προηγούμενο στη σύγχρονη ευρωπαϊκή ιστορία.
Ενεργειακός εφιάλτης 2.0
Η Ευρώπη ζει τον δεύτερο ενεργειακό εφιάλτη της μέσα σε τέσσερα χρόνια. Αν η ενεργειακή κρίση του 2022 — που προκλήθηκε από τον πόλεμο στην Ουκρανία — ήταν σοβαρή, αυτό που εκτυλίσσεται τώρα μπορεί να αποδειχθεί πολύ χειρότερο.
Οι τιμές του φυσικού αερίου και του πετρελαίου εκτινάσσονται καθημερινά, καθώς:
- Ο πόλεμος στο Ιράν απειλεί τις παγκόσμιες ενεργειακές ροές
- Τα Στενά του Χορμούζ — από όπου διέρχεται το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου — βρίσκονται σε ζώνη πολέμου
- Η Ρωσία, που ήδη έχει μειώσει δραστικά τις ροές αερίου προς την Ευρώπη, ετοιμάζεται να στρέψει οριστικά τις ενεργειακές εξαγωγές της προς την Ασία
- Οι εναλλακτικές πηγές — LNG από ΗΠΑ και Κατάρ — δεν επαρκούν και κοστίζουν πολλαπλάσια
Τα έκτακτα μέτρα της Commission
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αντιλαμβανόμενη τη σοβαρότητα της κατάστασης, προχωρά σε μια σειρά έκτακτων παρεμβάσεων:
- Πλαφόν στις τιμές ενέργειας: Επαναφορά ή ενίσχυση μηχανισμών οροφής στις τιμές φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας για την προστασία βιομηχανιών και νοικοκυριών
- Ενεργειακές επιδοτήσεις: Κρατικές ενισχύσεις προς βιομηχανίες που απειλούνται με κλείσιμο λόγω του αυξημένου κόστους
- Στρατηγικά αποθέματα: Εντολή για πλήρωση των αποθεμάτων φυσικού αερίου πριν τον επόμενο χειμώνα, ακόμα και με υψηλότερο κόστος
- Χαλάρωση κανόνων κρατικών ενισχύσεων: Επιτρέπεται στις κυβερνήσεις να στηρίξουν τις επιχειρήσεις χωρίς τους αυστηρούς περιορισμούς του ανταγωνισμού
- Επιτάχυνση ανανεώσιμων πηγών: Ταχεία αδειοδότηση νέων ενεργειακών έργων για μείωση της εξάρτησης από υδρογονάνθρακες
Η βιομηχανία σε αγωνία
Τα μέτρα, ωστόσο, μπορεί να μην αρκούν. Η ευρωπαϊκή βιομηχανία ήδη αιμορραγεί:
- Γερμανία: Η μεγαλύτερη βιομηχανική δύναμη της Ευρώπης αντιμετωπίζει κύμα κλεισιμάτων εργοστασίων. Βαριές βιομηχανίες — χημικά, χάλυβας, αλουμίνιο, γυαλί — δεν μπορούν να λειτουργήσουν με τέτοιο ενεργειακό κόστος. Γίγαντες όπως η BASF μεταφέρουν παραγωγή εκτός Ευρώπης
- Ιταλία: Χιλιάδες μικρομεσαίες επιχειρήσεις — η ραχοκοκαλιά της ιταλικής οικονομίας — αδυνατούν να απορροφήσουν τα αυξημένα κόστη
- Ανατολική Ευρώπη: Χώρες που εξακολουθούσαν να εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από ρωσική ενέργεια βρίσκονται σε κατάσταση εκτάκτου ανάγκης
- Ελλάδα: Η εκτίναξη του ενεργειακού κόστους πλήττει νοικοκυριά και επιχειρήσεις, ενώ ο κίνδυνος για τον τουρισμό προσθέτει ένα ακόμα στρώμα ανησυχίας
Αποβιομηχάνιση: Ο εφιάλτης γίνεται πραγματικότητα
Αυτό που φοβούνταν οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι εδώ και χρόνια αρχίζει να υλοποιείται μπροστά στα μάτια τους: η μαζική αποβιομηχάνιση της Ευρώπης.
Εργοστάσια κλείνουν ή μεταφέρονται σε χώρες με φτηνότερη ενέργεια — κυρίως ΗΠΑ, Κίνα και Ινδία. Κάθε εργοστάσιο που φεύγει παίρνει μαζί του θέσεις εργασίας, τεχνογνωσία και φορολογικά έσοδα. Και σε αντίθεση με μια προσωρινή κρίση, η αποβιομηχάνιση είναι ένα φαινόμενο δύσκολα αναστρέψιμο — όταν ένα εργοστάσιο φύγει, σπάνια επιστρέφει.
Η τραγική ειρωνεία είναι ότι η Ευρώπη κινδυνεύει να χάσει τη βιομηχανική της βάση ακριβώς τη στιγμή που ο κόσμος μπαίνει σε μια εποχή γεωπολιτικής αστάθειας — μια εποχή που απαιτεί ισχυρή παραγωγική ικανότητα, αυτάρκεια και στρατηγική αυτονομία.
Η Ευρώπη στο σταυροδρόμι
Η ενεργειακή κρίση που ξετυλίγεται αποκαλύπτει μια βαθύτερη αλήθεια: η Ευρώπη χτίστηκε πάνω σε φτηνή ρωσική ενέργεια — και τώρα που αυτό το θεμέλιο έχει αφαιρεθεί, ολόκληρη η οικοδομή τρίζει.
Τα έκτακτα μέτρα της Commission μπορεί να αγοράσουν χρόνο, αλλά δεν λύνουν το βασικό πρόβλημα: η Ευρώπη δεν έχει δικές της ενεργειακές πηγές σε επαρκή ποσότητα και βρίσκεται αντιμέτωπη με δύο πολέμους — Ουκρανία και Ιράν — που έχουν αποκόψει τις δύο βασικότερες πηγές ενεργειακού εφοδιασμού της.
Αν ο πόλεμος στο Ιράν συνεχιστεί, αν η Ρωσία στρέψει οριστικά τις ενεργειακές ροές προς την Ασία, τότε κανένα «έκτακτο μέτρο» δεν θα αρκεί. Η Ευρώπη θα βρεθεί αντιμέτωπη με μια πραγματικότητα που μέχρι πρόσφατα φάνταζε αδιανόητη: τη μετατροπή της από παγκόσμια οικονομική υπερδύναμη σε ενεργειακά εξαρτημένη ήπειρο σε παρακμή.
Ο πανικός στις Βρυξέλλες δεν είναι υπερβολικός — είναι δικαιολογημένος. Και τα έκτακτα μέτρα, αν και αναγκαία, μοιάζουν με αναλγητικό σε έναν ασθενή που χρειάζεται χειρουργείο.
