ΠΕΡΙ ΜΕΤΑΝΟΙΑΣ

ΤΟΥ π. ΕΥΣΕΒΙΟΥ ΒΙΤΤΗ, Ἀπομαγνητοφωνημένη ὁμιλία «ἡ ἔναρξη τοῦ Τριωδίου».

Τό Τριώδιο ἔχει δύο πλευρές, μία εἶναι πνευματική καί ἡ ἄλλη κοσμική.

Ἡ ὑμνωδία ἔχει τούς κανόνες πού εἶναι σέ μεθοδική τάξη. Ὁ κάθε κανόνας τῆς Ἐκ–κλησίας ἀποτελεῖται ἀπό 9 ὠδές. Οἱ ὠδές εἶναι εἰδικά ποιήματα 8 τῆς Παλαιᾶς Δια–θήκης καί μία ἡ θη τῆς Καινῆς Διαθήκης. Μέ βάση τῶν ὠδῶν οἱ ὑμνωδοί συνέθεσαν τούς κανόνες. Στίς ὠδές ἐκτός τῆς περιόδου τοῦ Τριωδίου λείπει ἡ βη ὠδή πού εἶναι ἔργο τοῦ Μωϋσέως καί εἶναι πένθιμη.

Τήν περίοδο τοῦ Τριωδίου ὑπάρχουν 3 ὠδές ἡ ηη, ἡ θη καί κάθε ἡμέρα ἀρχίζει μέ τήν α΄ ὠδή, τήν ἑπόμενη ἡ β΄ ὠδή κ.τ.λ.

Τό κοσμικό Τριώδιο τελειώνει τήν Κυριακή τῆς Τυροφάγου. Τό νόημα τοῦ κοσμι–κοῦ Τριωδίου εἶναι ἡ ἀναβίωση τῶν εἰδωλολατρῶν ἐκδηλώσεις ἡ πλήρης ἀθλιότητα, ὅπου ἐκδηλώνεται ὁ παλαιός ἄνθρωπος, μέ τό καρναβάλι, χορούς, ξεφαντώματα μέ ἄπρεπα λόγια καί ἀνάρμοστες πράξεις τοῦ αἰσχίστου εἴδους, ἔχοντες βοήθεια καί ἀπό τά Μ.Μ.Ε, ἔχουν γενικευθεῖ ἀπό τό Νηπιαγωγεῖο γίνονται αὐτές οἱ εἰδωλολατρικές ἐκδηλώσεις, καί ἐκφράσεις τοῦ παλαιοῦ ἀνθρώπου1. Ἡ διαφθορά διαχέεται ὡς πολι–τισμικό μέσο καί σ’ αὐτή ζοῦν οἱ περισσότεροι αὐτή τή ζωή τήν ἀποχριστιανική. Αὐτή ἡ ζωή ἐπιρρεάζει καί τούς χριστιανούς καί μπορεῖ νά ἀλλοιθορίζουμε λίγο πρός τά ἐκεῖ λόγω περιέργειας. Ἡ σταθερή μας στάση ἀπέναντι στό ποταμό τόν βορβορώδη πού ἀλλοιώνει μικρούς καί μεγάλους, εἶναι ὁμολογία πίστεως ὅσοι τά ἀποφεύγουν καί δοξολογοῦν καί εὐχαριστοῦν τόν Θεόν γιά τήν ἀγάπη Του.

Τό πνευματικό μήνυμα πού μᾶς δίνει ἡ Ἐκκλησία μας, μᾶς προετοιμάζει ἀπό τήν πρώτη Κυριακή τοῦ κατανυκτικοῦ Τριωδίου, τοῦ τελώνου καί τοῦ φαρισαίου μέ τόν ὕμνο: «Τῆς μετανοίας ἄνοιξόν μοι πύλας ζωοδότα…»., Ἰδιαίτερα αὐτόν τόν καιρό μᾶς ὑποδεικνύει ὅτι πρέπει νά ζήσουμε μέ μετάνοια.

Τί εἶναι ἡ μετάνοια;

Δυστυχῶς αὐτόν τό σωτήριο τρόπο ζωῆς δέν τόν ἔχουμε συνειδητοποιήσει. Δέν κάνουμε ὑπακοή στήν ἐντολή αὐτή τοῦ Χριστοῦ.

Μετάνοια, εἶναι ἕνα βίωμα ψυχικό, πού γεννιέται ἀπό τήν ἡσυχία. Μέ τό ὄνομα τοῦ Χριστοῦ, τόν λόγον τοῦ Χριστοῦ (Ἁγία Γραφή, πατερικά κείμενα) καί μέ τό Σῶμα καί τό Αἷμα Του ὁ νοῦς κατεβαίνει στήν καρδιά. Βλέπει τό σκοτάδι καί τά ἄγρια θυσία (τά πάθη), πού εὑρίσκονται ἐκεῖ καί μέ τή μετάνοια, τό πένθος, τόν καρδιακό πόνο καί πρῶτα μέ τή Χάρη τοῦ Θεοῦ ἀγωνίζεται καί καθαρίζει ὅλη τη βρωμιά.

Ἄς δοῦμε μερικές πτυχές νά ψηλαφίσουμε νά δοῦμε αὐτή τήν σωτήρια ἐντολή.

Μετάνοια ἐτυμολογικῶς ἀποτελεῖται ἀπό τήν πρόθεση «μετά» καί νοῦς πού ση–μαίνει τήν μεταβολή τοῦ νοός. Τό μετά ἔχει τήν σημασία τῆς ἀλλαγῆς, μεταφέρω, με–ταβάλλω, ἀλλάζω κάτι κάπως διαφορετικά, μετατρέπω, μεταγινώσκω.Ἡ βασική ἔν–νοια πού ὑπάρχει στόν ὅρο μετάνοια σημαίνει ἀλαγή τοῦ νοῦ, νοοτροπίας δηλαδή τοῦ τρόπου σκέψεως, ὁ ὁποῖος συντελεῖ στόν τρόπο τῆς πράξεως. Πρῶτα σκέφτεσαι καί μετά ἐνεργεῖς. Πρῶτα κοιτοῦσα ἀντίθετα καί σκεπτόμουν ἀντίθετα μέ τό θέλημα τοῦ Θεοῦ καί τώρα γυρίζω πρός τόν Θεό τόν ὁποῖο πιστεύω, ἐλπίζω καί μέ ἀναπαύει.

Ἀρχικά ἡ μετάνοια εἶναι ἀλλαγή πορείας τῆς σκέψεώς μου τῆς γνώμης μου, να ὑπακούω στο θέλημα τοῦ Θεοῦ. Ὑπάρχει καί συνέχεια. Μετάνοια σημαίνει καί βασική ἀλλαγή συναισθημάτων πού ἔχουν σχέση μέ τόν Θεό καί τά πράγματα. Αὐτό χαρακτη–ρίζει τόν ἄνθρωπο. Εἶναι μία μορφή εἰδωλολατρείας εἴτε φανερή εἴτε κρυφή δηλαδή λατρεύω τήν κτίση καί ὄχι τόν κτίσαντα. Εἰδικότερα στήν ἐποχή μας πού μᾶς σπρώχνει ἐξαιρετικά στήν ἀνθυρωποκεντρική, ἀτομοκεντρική καί ἐγωκεντρική. Ἀντί να λατρεύ-ουμε τόν Θεό, λατρεύουμε τό ἐγώ μας, τόν ἑαυτόν μας. Πιστεύουμε σέ αὐτό πού σκέ-πτομαι καί θά τό κάνω. Δέν ὑποτάσσομαι σέ κανέναν. Ὑπάρχουν οἱ νόμοι ἀλλά τούς παραβαίνουμε, τούς ἀχρηστεύουμε. Ἡ μετάνοια σημαίνει ἡ ἐπιστροφή ἀπό τά κτίσμα–τα και ἀπό τόν ἑαυτόν μου πού εἶναι καί αὐτό κτίσμα, στόν Θεό τῆς ἀγάπης.

Μετάνοια ἀκόμη δέν εἶναι μόνο μία στατιστική ἔκφραση ἐξαρίθμηση τῶν παρα–πτωμάτων μου, ἀλλά ὑπάρχουν πολλά εἴδη ἐκδηλώσεών της. Ἡ μία ἁμαρτία εἶναι ἡ διαραχή τῆς σχέσεώς μου μέ τόν Θεό καί αὐτό νά τό κατανοοῦμε διαρκῶς, ὅτι δέν μᾶς συνδέει μία ἰδεολογία μέ τόν Θεό, ἀλλά ἔχουμε προσωπική σχέση, προοπτική μέ τόν Θεό. Εἶναι ὁ Πατέρας μας καί ἐμεῖς τά παιδιά Του.

Ἡ ζωή μᾶς σπρώχνει διαρκῶς ἔξω ἀπό τόν ἑαυτό μας. Ἡ καθημερινή βιοπάλη, τά διά–φορα προβλήματα, οἱ ὁλοένα αὐξανόμενες ἀνάγκες, ἡ μέριμνα τῆς οἰκογενείας, ἡ φροντίδα γιά τόν ἐπιούσιο, οἱ διεθνεῖς ἀναστατώσεις, τό ἄγχος τῆς ἐποχῆς μας, μᾶς ἀποξενώνουν ἀπό τόν ἑαυτό μας, τόν Θεό καί μεταξύ μας.

Ἡ ἁμαρτία δέν εἶναι παράβαση ἑνός νόμου ἀλλά ὅπως λέγει ὁ ἅγιος Νικόδημος μέ τήν παράβαση πληγώνω τόν Θεό. Ἡ ἁμαρτία σκοπό ἔχει νά ἀλλάξει τήν κατ’ εἰκονα τοῦ Θεοῦ σέ κατ’ εἰκόνα τοῦ διαβόλου. Ἔχει βαθειές ρίζες. Στρέφομαι πρός τόν Θεό νά μέ ἀπαλλάξει ἀπό τήν δαιμονική τριάδα: διάβολος, ἁμαρτία θάνατος, ἀλλά θάνα–τος άθάνατος.

Ἡ μετάνοια δέν ἔχει μόνο τήν ἀρνητική πλευρά, ἔκλεψα, συκοφάντησα, ἔβλαψα, ἀλλά ἔχει καί τήν θετική πλευρά. Τό σῶμα μου καί ἡ ψυχή εἶναι καταπληγωμένα καί Ἐσύ σάν πανοικτίρμων πού εἶναι καθάρισέ με, μέ τό ἄπειρο ἔλεός σου, ὅλην μου τή ψυχοσωματική μου τραγική κατάσταση πού μοῦ ἐδημιούργησε ἡ ἁμαρτία καί δέξε με πάλι στήν Χάρη σου. Γι’ αὐτό καί ὁ ἅγιος Συμεών ὁ Νέος Θεολόγος τήν ὀνομάζει θύρα τοῦ θείου Φωτός. Ὑψώνει τόν ἄνθρωπο ἀπό τό σκοτάδι τοῦ Ἅδη στό Φῶς τοῦ Θεοῦ.

Χαρακτηριστικά μετανοίας

Νά εἶναι ἐκ βαθέων ἀληθής, ἡ καρδιά μας νά ἔχει συντριβεῖ καί εἶναι τεταπεινω–μένη, ἀπό τήν κατάνυξη, νά ὑπάρχει ὁ καρδιακός πόνος, γιατί σέ σένα ἁμάρτησα καί στόν πλησίον μου. Ἐάν ὑπάρχουν καί τά δάκρυα τῆς μετανοίας ἤ ὁ ἐσωτερικός στε–ναγμός τότε εἶναι πιό ὁλοκληρωμένη. Συντριβή ὄχι γά ἀπελπισία ἤ ἀπόγνωση αὐτές εἶναι δαιμονικές ἐνέργειες. Μέ ἐλπίδα, μέ θάρρος γιατί ἀπευθύνομαι στόν Θεό πού εἶναι ἡ ἐλπίδα μας, ἡ χαρά μας, ἡ ἀνάπαυσή μας, ὁ Πατέρας μου και ἡ ὑπερευλογη–μένη μητέρα Του, καί μητέρα μας ἡ Παναγία. Μετά πρέπει νά ἀκολουθήσει ἡ ἐξομο–λόγηση στόν πνευματικό. Ὁ Χριστός δι’ αὐτό μᾶς χορηγεῖ τήν συγχώρη καί ἀκολουθεῖ ἡ Θεία Κοινωνία, πάντα μέ τήν γνώμη τοῦ πνευματικοῦ καί ἀκολουθεῖ ἡ πλήρης ἀπο–κατάσταση καί δίνεται ἡ υἱοθεσία.

Μετάνοια τi είναι;

Χρειάζεται φωτισμένη χριστιανική σκέψη, γιά νά περιμαζέψει κανείς τό νοῦ του, νά ἐπιστρέψει στόν ἑαυτό του, νά αὐτοσυγκεντρωθεῖ.

Νά συνειδητοποιήσουμε σέ ποιά στάθμη βρίσκεται ἡ πνευματικότητά μας.

Mετάνοια εἶναι ἀκόμη τό ἀποτέλεσμα μιᾶς συγκρίσεως: ποιοί εἴμαστε καί ποιοί θά ἔπρεπε νά εἴμαστε; Ἄν ἡ ἀνθρωπότητα δέν βαδίζει καλά, ἄν τά άτομα χάνουν κα–θημερινά ἀπό τήν ψυχή τους τό ἀγαθό, αὐτό συμβαίνει γιατί δέν σκεπτόμαστε στά σοβαρά, ποιοί ἔπρεπε νά εἴμαστε. Ἀλλά ἐφ’ ὅσον δέν ἐνδιαφερόμαστε νά μάθουμε τό ὕψος τῆς ἀρετῆς, στό ὁποῖο θά ἔπρεπε νά εἴχαμε φθάσει, δέν εἶναι δυνατό νά μετα–νοήσωμε γιά τό χαμηλό ἐπίπεδο τῆς πνευματικότητάς μας.

Ἡ μετάνοια, καρπός τῆς ταπεινῆς ψυχῆς, ἐξαφάνισε τήν προηγούμενη ἁμαρτωλή ζωή. Mέ εἰρηνευμένη πλέον τήν ψυχή ἐπιστρέφει στό σπίτι του, ἀπαλλαγμένος ἀπό τό φορτίο τῆς ἐνοχῆς του.

Ἡ μετάνοια εἶναι ἡ συνισταμένη τῶν ἐντολών. Ὑπάρχουν πολλές ἐντολές, ἀλλά ὅλες οἱ ἐντολές εἶναι μέσα στή μετάνοια. Νά τί λέγει ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς, ὁ ἀρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης: «Τίς οὖν ἐστιν ἡ νῦν ἡμῖν αὕτη, ἡ προκειμένη τοῦ Θεοῦ ἐντολή;» Ποιά εἶναι αὐτή ἡ ἐντολή, πού ἔχουμε σήμερα ἀπό τόν Θεό; «Ἡ μετάνοια».

Καί ἐξηγεῖ: Ὅπως, ὅταν δημιούργησε ὁ Θεός τούς πρωτοπλάστους καί τούς ἔβαλε στόν παράδεισο, τούς ἔδωσε ὄχι πολλές ἀλλά μόνο μία ἐντολή. Τήν παρέβησαν αὐτή τή μία ἐντολή, ἔτσι ὁ Θεός μετά τήν πτώση πάλι μία ἐντολή δίνει στούς ἀνθρώπους, τἠν μετάνοια.

«Τί θέλει ἀπό μένα ὁ Θεός; Νά μετανοῶ». Ὅταν κανείς ἐγκολπωθεῖ αὐτή τή μία ἐντολή καί ἀρχίσει νά μετανοεῖ, μέσα ἐκεῖ θά βρεῖ ὅλες τίς ἄλλες ἐντολές.

Εἶναι ἀδύνατον νά εἶναι κανείς ἐν μετανοία καί νά μήν ἀγαπᾶ, νά εἶναι ἐν μετα–νοία καί νά μήν ταπεινοφρονεῖ, νά εἶναι ἐν μετανοία καί νά ὁργίζεται. Εἶναι ἀδύνατον νά μήν εἰρηνεύει μέ τούς ἄλλους, εἶναι ἀδύνατον νά μή βοηθεῖ τούς ἄλλους.

Ἡ μετάνοια εἶναι γιά ὅλους καί γιά πάντοτε. Καμιά ἀπό τίς ἀρετές δέν εἶναι ὑψη–λότερη τῆς μετανοίας, καί τό ἔργο τῆς μετανοίας δέν τελειώνει ποτέ. Τό μυστικό τῆς ἀρετῆς τοῦ ἀνθρώπου βρίσκεται στήν ἀπόφαση τῆς μετάνοιας. Ὅποιος δέν μετανοεῖ ὁτιδήποτε ἄλλο καί νά κάνει, εἶναι σέ τελευταία ἀνάλυση ἄχρηστο, δέν σώζεται, τό εἶπε ὁ Κύριος στό Εὐαγγέλιο τῶν Ἀπόκρεω.

Ἡ μετάνοια εἶναι τό μεγαλύτερο δῶρο πού δόθηκε στόν ἄνθρωπο ἀπό τον φιλάν-θρωπο Θεό. Μέ τήν θερμή μετάνοια ἀποσκοπεῖ ὁ καθένας μας νά ἀποκτήσει μέσα του συνειδητά τήν βασιλεία τοῦ Θεοῦ στήν παροῦσα ζωή γιά νά μή φύγει ἄδειος ἀπό αὐτήν. (Λέγει ὁ ἅγιος Συμεών ὁ Νέος Θεολόγος).

Μόνον διά τῆς μετανοίας εἰσάγεται ὁ ἄνθρωπος στό θεῖο φῶς τῆς κάθαρσης, τοῦ φωτισμοῦ καί ἄν θέλει ὁ Θεός τοῦ χαρίζει καί τήν θέωση. Εἶναι τά τρία στάδια τῆς πνευματικῆς ζωῆς, κάθαρση ἀπό τά πάθη, ὁ φωτισμός τοῦ νοῦ πού περιλαμβάνει καί τά πρῶτα στάδια τῆς θέωσης καί ἡ θέωση, πού εἶναι ἡ ὅραση τοῦ θείου Φωτός καί ἡ κοινωνία μέ τόν Τριαδικό Θεό.

Στάδια μετανοίας

Τό πρῶτο στάδιο τῆς μετανοίας εἶναι ἡ συναίσθηση τῆς ἁμαρτίας καί τῶν προσω-πικῶν σφαλμάτων. Αὐτή ἡ ἀναγνώριση φέρνει τήν ταπείνωση στήν καρδιά τοῦ ἀνθ–ρώπου καί τήν διάθεση ἀποκατάστασης τῆς σχέσης του μέ τόν Θεό. Ὁ ἄνθρωπος συν–αισθανόμενος τήν κατάσταση αὐτή πενθεῖ διότι βρισκόταν μακριά ἀπό τόν Θεό.

Στό ἑπόμενο στάδιο ἀκολουθεῖ ἡ κατάγνωση, (δηλ. ἡ καταδίκη). Μετά ἡ κατά Θεόν λύπη. Τή λύπη τήν ἀκολουθεῖ ἡ συντετριμμένη καρδιά. Ἡ ἀλλαγή στήν προαίρεση τοῦ ἀνθρώπου συνδυάζεται μέ τήν ὁμολογία τῶν πράξεων στόν πνευματικό καί ἡ ὑπόσχε-ση τῆς ἀποχῆς ἀπό κάθε ἁμαρτία καί ἡ καλλιέργεια τῶν ἀρετῶν. (Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλα–μᾶς, Ε.Π.Ε, τ. 10, σελ. 217)

Πῶς καρποφορεῖ ἡ μετάνοια;

«Ὅπως τό δένδρο πού εἶναι φυτεμένο σέ πολλά νερά και παράγει πολλούς καρ–πούς, και ἡ μετάνοια καρποφορεῖ ὅπου ὑπάρχουν δάκρυα μετανοίας. (Θεοτοκάριο, πλ. Δ΄. Σαββ. Α. 2).

Τί εἶναι ἡ μετάνοια καί τί ἀκολουθεῖ;

«Ἀποχήν κακίας, ἀκολουθεῖ ἡ σωματική κακοποίηση, νηστείαν, ἀγρυπνία, συντ–ριμμός καρδίας καί πένθος ἁγνισμένον ». (Θεοτοκάριο, Βαρύς, Τετάρ. Θ. 1).

Μετανοίας καρποί.

Πτωχεύειν τῶ νοΐ, πενθεῖν πραΰνεσθαι πεινῆν· διψῆν τε μετ’ ἐφέσεως τό δίκαιον, νά εἶναι καθαρός καί ἐλεήμων ποιεῖν εἰρήνην διώκεσθε ὑπέρ Θεοῦ». (Θεοτοκάριο, πλ. Δ΄. Δευτ. προσόμ. 4).

Στέναξον νύν, (δηλ. συντρίψου) ψυχή μου ἐσύ πού εἶσαι παναθλία καί κράξε μέ ὅλη σου τήν δύναμη. Ἐσύ Χριστέ μου πού ἔγινες φτωχός, ἐμένα πού ἔπεσα στήν τέ–λεια φτώχεια ἀπό κάθε ἀγαθοεργία, καί ἀπό κάθε περιουσία ἀγαθῶν, σέ παρακαλῶ πλούτισέ με ὡς ἀγαθός καί πολύελεος, πού εἶσαι. (Κυριακή τοῦ Ἀσώτου θ΄.ὠδή).

Ἡ μετάνοια προβάλλει καί τή πρακτική ἄσκηση Πρέπει νά ὑποβληθῶ σέ κόπους, θυσίες. Σπουδαῖα ἔκφραση τῆς μετανοίας εἶναι ἡ νηστεία, ἡ ἀγρυπνία καί ἡ προσευ–χή.

Νηστεία. Νηστεύοντες, ἀδελφοὶ, σωματικῶς, νηστεύοντας καὶ πνευματικῶς, Ἄς διαλύ–σουμε κάθε ἄδικη δέσμευση. Ἄς σχίσουμε κάθε ἄδικο γραμμάτιο.· Ἄς δώσουμε ψωμί στούς πεινασμένους, καί ἄς δεχθοῦμε στά σπίτια μας φτωχούς ἀστέγους, γιά νά λά–βουμε ἀπό τόν Χριστό τό μέγα ἔλεος. (Ἑσπερινός τῆς Τετάρτης τῆς Τυρινῆς)

Οἱ ἀγῶνες τῆς νηστείας γιά νά γίνουμε ἐραστές τοῦ κάλλους της.

1.Εἶναι ἡ ἀποχή πολυτελῶν καί λιπαρῶν τροφῶν. Ἀποφορτίζει τήν κοιλιά καί δια–τηρεῖ τόν νοῦ καθαρό.

Στόμέτρο τῆς μετάληψης τοῦ ἄρτου καί τοῦ νεροῦ, δέν ἀτιμάζει τή χάρη τῆς ἐγ–κρατείας.
Ἀπονεκρώνεικάθε πονηρή πράξη.
Συμβάλλει στήν ἀπόκρουση τῶν ἐπιβλαβῶν ἐνθυμάτων, ὅσαἔχουμε δεῖ καί ἔχ–ουμε πράξει.
Ἀπομακρύνει τήν ἐπιθυμία τῶν ματιῶν καί τῶν πονηρῶν ἀκουσμάτων.
Ἐξαλείφει τίς ψηλές φαντασίες, πού σχετίζονται μέ τη νηφάλιο προσευχή καί τήν παντοτινήμελέτηκαι ἐφαρμογή τῶν θείων λόγων. Εἶναι μεγάλος κίνδυνος λέγει ὁ ἅγιος Θεόληπτος νά μή συνοδεύεται ἡ σωματική νηστεία και ἀπό τήν ἀνάλογη πνευ–ματική πού εἶναι τῶν πονηρῶν ἔργων ἀποχή καί τῶν παθῶν. (Σταύρου Νίκα, Θεολογία καί νη–πτική παράδοση στόν ἅγιο Θεόληπτο Φιλαδελφίας, Θεσ/κη 2001, σελ. 154).

Ἄς σταθοῦμε λοιπόν ὡς ἄλλοι τελῶνες, προσφέροντας ἕνα δάκρυ εἰλικρινοῦς με–τανοίας καί νά ἀναφωνήσουμε μέ ὅλη μας τήν ψυχή καί μέ καθαρή καρδία «ὁ Θεός, ἱλάσθητί μοι τῶ ἁμαρτωλῶ» ὥστε νά ἀξιωθοῦμε νά ἀκούσουμε τό «εὖ, δοῦλε ἀγαθέ καί πιστέ! ἐπί ὁλίγα ἦς πιστός, ἐπί πολλῶν σέ καταστήσω. Εἴσελθε εἰς τήν χαράν τοῦ Κυρίου σου». Ἀμήν.

Ἀγρυπνία

Ὁ ἄγρυπνος ὀφθαλμός ἐξήγνισε τόν νοῦ, ἐνῶ ὁ πολύς ὕπνος ἐπώρωσε τήν ψυχή. Ὁ ἄγρυπνος μοναχός εἶναι ἐχθρός τῆς πορνείας, ἐνῶ ὁ ὑπνώδης εἶναι σύζυγός της.

Ἡ ἀγρυπνία εἶναι θραύση τῆς σαρκικῆς πυρώσεως, λύτρωση ἀπό τούς μολυσμούς τῶν ἐνυπνιασμῶν, δακρύβρεκτος ὀφθαλμός, ἁπαλή καρδία, προφύλαξη ἀπό τούς λογισμ–ούς, χωνευτήριο τῶν φαγητῶν, δαμαστήριο τῶν παθῶν, κολαστήριο τῆς γλώσσης, φυ–γαδευτήριο τῶν αἰσχρῶν φαντασιῶν. (Ἅγιος Ἰωάννης τῆς Κλίμακος, 19ος λόγος περί ἀγρυπνίας).

Ἡ πνευματική ἀγρυπνία εἶναι ἡ φύλαξη τοῦ νοῦ, τῆς διάνοιας καί τῆς καρδίας ἀπό κάθε προσβολή τῶν δαιμόνων.

Ἡ προσευχή

Ἡ προσευχή ὡς πρός τήν ποιότητά της εἶναι συνουσία καί ἕνωση τοῦ ἀνθρώπου μέ τόν Θεόν, καί ὡς πρός τήν ἐνέργειά της, σύσταση καί διατήρηση του κόσμου, συμ–φιλίωση μέ τόν Θεόν, μητέρα τῶν δακρύων, καθώς ἐπίσης καί θυγατέρα, συγχώρησης τῶν ἁμαρτημάτων, γέφυρα πού σώζει ἀπό τούς πειρασμούς, τεῖχος πού μᾶς προστα–τεύει ἀπό τίς θλίψεις, συντριβή τῶν πολέμων, ἔργο τῶν Ἀγγέλων, τροφή ὅλων τῶν ἀσωμάτων, ἡ μελλοντική εὐφροσύνη, ἐργασία πού δέν τελειώνει, πηγή τῶν ἀρετῶν, πρόξενος τῶν χαρισμάτων, ἀφανής πρόοδος, τροφή τῆς ψυχῆς, φωτισμός τοῦ νου, πέ–λεκυς πού χτυπᾶ τήν ἀπόγνωση, ἀπόδειξη τῆς ἐλπίδος, διάλυση τῆς λύπης, πλοῦτος τῶν μοναχῶν, θυσαυρός τῶν ἡσυχαστῶν, μείωση τοῦ θυμοῦ, καθρέπτης τῆς πνευμα–τικῆς προόδου, φανέρωση τῶν μέτρων, δήλωση τῆς πνευματικῆς καταστάσεως, ἀπό-κάλυψης τῶν μελλοντικῶν πραγμάτων, σημάδι τῆς πνευματικῆς δόξης πού ἔχει κα–νείς. (Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Σιναΐτης)

Ἀγωνίσου μέ ὅλη τήν δύναμη τῆς ψυχῆς σου νά κρατᾶς καθαρό τόν νοῦ σου τήν ὥρα τῆς προσευχῆς καί νά συγκεντρώνεις ὅλο σου τόν λογισμό στήν κατανόηση τοῦ λόγου καί τῆς εὐχῆς. (Άγιος Ιωάννης ο Σιναΐτης).

Πῶς νά προσεύχομαι Κύριε;

Θά λές ὅ,τι καί ἡ Χαναναία τοῦ Εὐαγγελίου.

«Καί τί θά λέω, ὅταν προσεύχομαι;», θα με ρωτήσεις.

Θά λές: «Ελέησέ με, Κύριε!», παρακαλοῦσε ἐκείνη. «Ἡ θυγατέρα μου βασανίζεται ἀπό δαιμόνιο» (Ματθ. 15:22).

«Ἐλέησέ με, Κύριε!», θά παρακαλᾶς κι ἐσύ. «Ἡ ψυχή μου βασανίζεται ἀπό δαιμόνιο». Γιατί ἡ ἁμαρτία εἶναι μεγάλος δαίμονας. Ὁ δαιμονισμένος ἐλεεῖται, ἐνῶ ὁ ἁμαρτωλός ἀποδοκιμάζεται. «Ἐλέησέ με!». Μικρή εἶναι ἡ φράση. Καί ὅμως, γίνεται πέλαγος φι–λανθρωπίας, καθώς, ὅπου ὑπάρχει ἔλεος, ἐκεῖ ὑπάρχουν ὅλα τά ἀγαθά. Καί ὅταν βρί–σκεσαι ἔξω ἀπό τήν Ἐκκλησία, φώναζε μυστικά: «Ἐλέησέ με!». Φώναζε μέ τή σκέψη σου, χωρίς νά κινεῖς τά χείλη σου. Γιατί ὁ Θεός μᾶς ἀκούει καί ὅταν σωπαίνουμε. Δέν ἀπαιτεῖται τόσο ὁ τόπος, ὅσο ὁ τρόπος προσευχῆς. Καί στό λουτρό ἄν εἶσαι, νά προ–σεύχεσαι. Ὅπου κι ἄν εἶσαι, νά προσεύχεσαι. Ὅλη ἡ κτίση εἶναι ναός τοῦ Θεοῦ. Ἐσύ ὁ ἴδιος εἶσαι ναός τοῦ Θεού, καί ψάχνεις τόπο γιά νά προσευχηθεῖς; (Άγιος Ιωάννης Χρυσό–στομος).

Ἡ κλίμακα ἀρετῶν (Β΄ Πέτρου, α, 1 – 10)

Γι’ αὐτό νά καταβάλατε ἀπό τόν ἑαυτό σας κάθε ἐπιμέλειαν καί δραστηριότητα καί προσθέσατε στή πίστη σας τήν ἀρετήν·εἰς δέ τήν ἀρετήν προσθέσατε (καί ὑπό τῆς προσωπικῆς σας πείρας βοηθούμενοι) τήν ἀκριβή γνώση τοῦ θείου θελήματος.

Στήν ἀκριβή γνώση προσθέσατε τήν αυτοκυριαρχία καί τήν σωφροσύνη.

Διότι, μέ όλα αυτά τά ὑπέροχα πλεονεκτήματα θά σᾶς κάνουν δραστηρίους καί πλή–ρεις πνευματικῶν καρπῶν, γιά νά προχωρήσετε ἔτσι καί θά ὁλοκληρώσετε, μέσω καί τῆς προσωπικῆς αὐτῆς πείρας σας, τήν τελεία γνώση τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ.

Διότι ἐκεῖνος στόν ὁποῖο δέν ὑπάρχουν αὐτά τά προσόντα, πού ἀνέφερα, εἶναι τυφλός, βλέπει σκοτεινά καί ἀκαθόριστα σάν μύωψ, ἐπειδή ἐλησμόνησε τόν καθαρι–σμόν τῶν παλαιῶν ἁμαρτιῶν του, τόν ὁποῖον ἔλαβε μέ τό βάπτισμα καί τά ἄλλα μυ–στήρια τῆς Ἐκκλησίας. Διότι, ὅταν ἐφαρμόζετε αὐτά, τότε δέν θά προσκόψετε ποτέ σέ τίποτε καί δέν θά πέσετε. Ἐπειδή ἔτσι θά χορηγηθεῖ σέ σᾶς τελείως ἐλευθέρα καί ἀνε–μπόδιστος ἡ εἴσοδος στή βασιλεία τοῦ Θεοῦ.