Βλέπω τελευταία πολλούς φίλους, φίλες και γνωστούς να χρησιμοποιούν αψήφιστα τη λέξη «απελπισία».
Μιλώ εκ πείρας για τη βαρύτητα της ίδιας της λέξης, καθώς αναδύεται σπαρακτικά από τα βάθη της ανθρώπινης ψυχής, ανεξάρτητα από το νόημα που της δίνει ο καθένας.
Γι αυτό τη βάζω προς το παρόν σε εισαγωγικά.
Σημαίνει διαφορετικά πράγματα για κάθε άνθρωπο αλλά τείνει να γίνει η κυρίαρχη σημασία στο τρόπο που περιγράφουν οι Έλληνες τη ψυχική τους κατάσταση.
«Με πιάνει απελπισία να βλέπω… να ακούω… να διαβάζω… να σκέφτομαι…»
«Η εικόνα… η κατάσταση… η πορεία μας… είναι απελπιστική…»
«Φως πουθενά… παντού απελπισία…».
Ξεκάθαρα η καθ’ ημάς «απελπισία» δεν ορίζεται απλώς ως απαισιοδοξία ή«απουσία ελπίδας» (hopelessness) αλλά ως συναισθηματική κατάσταση πιο κοντά στην Απόγνωση (despair).
Για να ανιχνεύσουμε το περιεχόμενο της λέξης και να αντιμετωπίσουμε αποτελεσματικά την «απελπισία» θα πρέπει κατ’αρχάς να τη διακρίνουμε σαφώς από δύο άλλες λέξεις με τις οποίες συχνά συγχέεται και — δυστυχώς, ακόμα πιο συχνά — ταυτίζεται:
Από τη μιά, είναι η λέξη Δυστυχία.
Από την άλλη, η λέξη Κατάθλιψη.
Ποιά από τις δύο είναι πιό κοντά στην Έννοια της Απελπισίας; Πού βρίσκεται η «Μεσότης» μεταξύ των δύο άκρων με αρνητικό πρόσημο, όπως την εκλαμβάνει ο Αριστοτέλης στα «Ηθικά Νικομάχεια»;
Κάποιοι θα πούν πως η Απελπισία είναι το υποκειμενικό βίωμα μιας «αντικειμενικής» Δυστυχίας.
Άλλοι θα θεωρήσουν τη Κατάθλιψη ως «ακραία μορφή» Απελπισίας.
Ούτε το ένα, ούτε το άλλο ισχύουν.
Οι πιό «διανοούμενοι» ανάμεσά μας θα αναλωθούν στα γνωστά κομματικά κλισέ περί «προδομένων ελπίδων», «εξατομίκευσης», «αλλοτρίωσης», «παρακμής» και «ανάγκης για νέο όραμα».
Αλλά αυτές οι υπολανθάνουσες δήθεν ερμηνείες που μας βομβαρδίζουν, είναι εκείνες που συντείνουν, άθελά τους, στο γεγονός ότι η «απελπισία» στην Ελλάδα παίρνει διαστάσεις επιδημίας.
— ΑΠΕΛΠΙΣΙΑ ΔΙΧΩΣ ΝΟΗΜΑ <> ΝΟΗΜΑ ΔΙΧΩΣ ΑΠΕΛΠΙΣΙΑ
Για να αρχίσουμε λοιπόν ναι καταλαβαίνουμε ακριβέστερα την έννοια της Απελπισίας, αρκεί να απαντήσουμε στο ερώτημα:
«Μπορούμε να δώσουμε στη ζωή μας Νόημα που να δικαιολογεί ακόμη και τη χειρότερη Δυστυχία;»
Όλο το Μεγαλείο του Ανθρώπου κρύβεται στη δυνατότητα να απαντήσει ΝΑΙ σε αυτό το Υπαρξιακό ερώτημα.
Και δεν είναι τυχαίο πως αυτοί που πρώτοι διατύπωσαν το ερώτημα μαζί με την απάντηση, ήταν ο Βικτωρ Φράνκλ και ο Αλεξάντρ Σολζενίτσιν, αμφότεροι πρόσωπα που επιβίωσαν μετά από χρόνια αιχμαλωσίας στις γνωστές συνθήκες απόλυτου Τρόμου και βαρβαρότητας των στρατοπέδων συγκέντρωσης — των Ναζί (Άουσβιτς) ο πρώτος, των Σταλινικών (Γκουλάγκ) ο δεύτερος.
Εναν αιώνα νωρίτερα, ο Νίτσε είχε ήδη διατυπώσει πολύ επιγραμματικά την οντολογική πρωτοκαθεδρία του Νοήματος στην υπόσταση του Ανθρώπου: Ο άνθρωπος που έχει ένα «γιατί» μπορεί να υπομείνει οποιοδήποτε «πώς»!
Δείτε εξάλλου με πόσο «καταφατική» διορατικότητα δίνει τη δική του απάντηση ο κατά τα άλλα …«αποφατικός» Χρήστος Γιανναράς:
«Δεν υπάρχει καμμία δύναμη η οποία να μπορεί να αντισταθεί στην Ψυχή του Ανθρώπου, δηλαδή σε κάτι που δίνει Νόημα ζωής στον άνθρωπο»
Χρήστος Γιανναράς 9.84FM: «Ερωτηματικό η Νέκρωση των Κοινωνικών Αντιστάσεων»
Με τον όρο «Νόημα» δεν υπονοείται κάποια «θεωρία» του Συμπαντος ή της Ιστορίας, αλλά κάτι πολύ πιο απτό και ουσιώδες που μπορεί να συλλάβει ο νους και του πιό απαίδευτου ατόμου:
Ενας συνειδητός «σκοπός», μια «αποστολή», ένα υποκειμενικό «πεπρωμένο» στο οποίο θα θυσιάζαμε ευχαρίστως μεγάλο μέρος του χρόνου μας ή και της ίδιας της ζωής μας, ακόμα και αν η έκβασή του ήταν αβέβαιη ή οδυνηρή, όπως π.χ. η «καλή ανατροφή» και προστασία των παιδιών μας, η εμπρακτη συμπόνια για άτομα με ειδικές ανάγκες ή για ασθενείς ανίατων νοσημάτων ανάμεσα στους συγγενείς ή φίλους μας, η συγγραφή ενός βιβλίου που έχει κάτι να πεί στο κόσμο, η αναζήτηση της Αλήθειας για κάποια γεγονότα κλπ.
Προσωρινά λοιπόν μπορούμε να ορίσουμε την Απελπισία ως Έλλειψη (ή αδυναμία εξεύρεσης) Νοήματος πέρα από την αλλοίωση και φθορά που διατρέχουν τις δυστυχίες ή ψεύτο-«ευτυχίες» της ζωής μας.
Ο Yuri Bezmenov — αξιωματικός στη διεύθυνση ψυχολογικού πολέμου της σοβιετικής ΚαΓκεΜπε που αυτομόλησε στη Δύση στα τέλη της δεκαετίας του ‘70 — θα έλεγε πως, στην Ελλάδα, το πρόγραμμα της αναίμακτης υπονόμευσης και άλωσης ενός εχθρικού έθνους-κράτους «από τα μέσα» έχει πετύχει σχεδόν ολοκληρωτικά:
Κατάφερε σε μια επταετία να κλιμακώσει τη πρόκληση και διάχυση της Απελπισίας ως κυρίαρχο «συναίσθημα» στις παραγωγικές ηλικίες δύο συνεχόμενων γενεών Ελλήνων.
Πέτυχε δηλαδή το παρόν αποικιακό/κατοχικό καθεστώς να σπάσει το ηθικό ενός ολόκληρου λαού, υποβάλλοντας ΟΛΟΥΣ τους πολίτες στον καθημερινό παραλογισμό, στο καθημερινό μαρτύριο, χάος και τρόμο μιας έρπουσας οικονομικής λεηλασίας και γενοκτονίας που εξελίσσεται σε Εθνοκτονία.
— ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΣΙΩΠΗΡΗΣ ΓΕΝΟΚΤΟΝΙΑΣ
Φανταστείτε για μια στιγμή το δράμα των ανθρώπων που χάνουν κυριολεκτικά τη στέγη πάνω από το κεφάλι τους, από πλειστηριασμούς τους οποίους εκτελούν οι πρώην «ελληνικές» κρατικές τράπεζες.
Τράπεζες των οποίων τα κεφάλαια εκμηδενίστηκαν το 2015 και ξεπουλήθηκαν έναντι πινακίου φακής στα funds του Σόρος και του Πώλσεν.
Αυτοί πάλι, για να «ξεφορτωθούν» τα «κόκκινα δάνεια» από το «ανακεφαλαιοποιημένο» (με χρήματα των φορολογουμένων) ενεργητικό τους, τα πουλάνε στα δικά τους funds (δηλαδή από τη μία τσέπη στην άλλη) στο 1-3% της ονομαστικής τους αξίας.
Δηλαδή, τα ίδια χρηματιστικά κυκλώματα, που «πούλησαν» εκείνα τα δάνεια στον εαυτό τους, είναι αυτά που τώρα λεηλατούν τη καταχρεωμένη περιουσία των Ελλήνων στο 100% της πραγματικής αξίας των κατοικιών τους, ξεσπιτώνοντας χιλιάδες οικογένειες. Γιατί το κάνουν, αφού τα υπερκέρδη από τη λεηλασία αντιπροσωπεύουν μηδαμινό ποσοστών του παγκόσμιου χαρτοφυλακίου τους;
Μήπως για να εγκαταστήσουν στα κατασχεθέντα σπίτια «άλλα» νοικοκυριά, με πληρωμένο φως, νερό, τηλέφωνο και 400 ευρώ «καθαρά» στο χέρι κάθε μήνα;
Αυτό δεν είναι «καπιταλισμός, ιμπεριαλισμός, νεοφιλελευθερισμός, τραπεζοκρατία ή …ευρωζώνη» αλλά Έγκλημα κατα της Ανθρωπότητας, δηλαδή βίαιος εποικισμός και αντικατάσταση πληθυσμού από τους Κατακτητές κατεχόμενης αποικίας!
— ΓΝΩΣΕΣΘΕ ΤΗΝ ΑΛΗΘΕΙΑ ΠΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΏΝΕΙ
Και όμως, κανείς δεν μπορεί να πεί τα πράγματα με το όνομά τους. Το μεγαλύτερο ταμπού του καθεστώτος (εσωτερικής και εξωτερικής) Κατοχής είναι η ξεδιάντροπη παρανομία, αναλγησία και απανθρωπιά, που διακρίνει κάθε του απόφαση, διάταγμα ή νομοσχέδιο, και όχι μόνο τα «μνημόνια».
Ο καθηγητής Γεώργιος Κασιμάτης υπογραμμίζει συνεχώς πως το μόνο πράγμα που του απαγορεύουν να εκστομίσει σε τηλεοπτικές εκπομπές των ΜΜΕ είναι η «νομική ακυρότητα όλων των Συνθηκών, Συμβάσεων και Νόμων που έχουν υπογραφεί» μετά τον Απρίλιο του 2010!!
Με απλά λόγια, η «αστική» Αρχή της Νομιμότητας είναι η μόνη Αλήθεια της οποίας τη δημοσιοποίηση δεν μπορεί να ανεχτεί στο δημόσιο λόγο το οργουελικό καθεστώς.
Ελάχιστοι απαλλαγμένοι από ιδεοληπτικές παρωπίδες μπορούν να συλλάβουν την απελευθερωτική δυναμική αυτής της αλήθειας αν μπορούσε να διασπάσει το τείχος της σιωπής και της κοινοτοπίας φθαρμένων ιδεολογημάτων.
Το χειρότερο απ’όλα δηλαδή δεν είναι αυτό καθεαυτό το παράνομο, ατιμωτικό και εγκληματικό καθεστώς, αλλά η αδυναμία να δώσουμε νόημα στη ζωή μας αντιστεκόμενοι (όπως μπορούμε ο καθένας) στον προφανή αλλά ανομολόγητο και εγκληματικό παραλογισμό του — εφόσον φυσικά δεν έχουμε το «προνόμιο» να τον υπηρετούμε.
Το ζητούμενο είναι πώς μπορούμε να αντιδράσουμε και να χτίσουμε προσωπικά και συλλογικά αναχώματα στη φαινομενικά «αναίμακτη» βία ενός Ακήρυχτου Εμφυλίου, χωρίς να κάνουμε τη κατάστασή μας ακόμα χειρότερη!
Το καλό πάντως με τη καθ’ ημάς «απελπισία» είναι πως πρόκειται για απόλυτα κατανοητή δικαιολογημένη ψυχική κατάσταση, που όμως δεν αντιμετωπίζεται με ξεφτισμενες ιδεοληψίες, αλλά μόνο με εύλογες …αλήθειες.
Η συνειδητοποίηση και μόνο αυτής της «ιδιαιτερότητας» αποτελεί το πρώτο μεγάλο βήμα για να κατανικήσουμε την «απελπισία».
Το επόμενο βήμα είναι να καταλάβουμε πως η κατάστασή μας δεν είναι τόσο «απελπιστική» όσο φαίνεται μέσα από τον παραμορφωτικό φακό της …Απελπισίας.
Η «απελπισία» μετριάζεται επίσης, αν απορρίψουμε συνειδητά και οριστικά το σύνδρομο της «αυτοενοχοποίησης» που πασχίζουν να μας περάσουν εδώ και χρόνια, ως συμπλήρωμα του ανθελληνισμού και της πολιτικής τους ορθότητας.
Ευκαιρία λοιπόν, να απαλλαγούμε μιά και καλή από τέτοια πνευματικά παράσιτα που έχουν αποικίσει και κατατρώνε το μυαλό μας.
— ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΣ ΠΥΛΩΝΑΣ ΑΦΥΠΝΗΣΗΣ
Απαλλαγμένοι από ιδεολογήματα, μπορούμε να ασχοληθούμε σοβαρά με το ξεπέρασμα της «απελπισίας» μας αναζητώντας το νοήμα, της προσωπικής μας θέσης απέναντι στην κοινωνική και εθνική δυστυχία που μας περιβάλλει.
Αλλά η απελπισία ως υπαρξιακή κατάσταση ξεπερνιέται καταρχήν μόνο ατομικά αφού έχει διαφορετική αφετηρία στα προσωπικά βιώματα καθενός ατόμου. Για να ξεκινήσει η Ανάταση, χρειάζεται αυτοσυνειδησία και αυτενέργεια.
Η «απελπισία» είναι αυτή που σποδυναμώνει τη νοητική και βουλητική μας ετοιμότητα να λύσουμε πρακτικά προβλήματα που μας απασχολούν.
Πως είναι δυνατό να ασχοληθούμε με το πολιτικό πρόβλημα της χώρας όταν δε ξέρουμε τι ξημερώνει αύριο στην οικογένεια και τα παιδιά μας;
Όσο μεγαλύτερη είναι η αντικειμενική ζημιά που μας προκαλεί το καθεστώς, τόσο αυτή βαραίνει στο υποκειμενικό βίωμα της απελπισίας που πρέπει να ξεπεράσουμε.
Το πρώτο λοιπόν που πρέπει να αποφύγουμε είναι να πέσουμε σε κατάθλιψη — λέξη χωρίς εισαγωγικά και περιστροφές: Πρόκειται για βαρειά ψυχική νόσο με ψυχοσωματικές προεκτάσεις, η οποία, ευτυχώς, είναι πλέον απολύτως ιάσιμη ή «ελέγξιμη» αν διαγνωστεί εγκαίρως.
Ο τραγικός ζωγράφος Βίνσεντ Βαν Γκογκ, στα τέλη του 19ου αιώνα, δεν στάθηκε τόσο τυχερός.
Αλλά μέσα από τα αριστουργήματά του, πριν αυτοκτονήσει, πρόλαβε να απεικονίσει με μοναδική ειλικρίνεια και ευαισθησία διαφορές «εσωτερικές» εκδηλώσεις της κατάθλιψης, όπως στον παρακάτω πίνακά του, που ο ίδιος ονόμασε «Εξουθένωση».
Πράγματι, η χρόνια εξουθένωση είναι το πρώτο σοβαρό σημάδι της κατάθλιψης που δεν επιδέχεται «αυθυπέρβαση», αλλά απαιτεί θεραπεία για να συγκρατηθεί.
Αν δε βρισκόμαστε όμως σε κατάσταση κλινικής κατάθλιψης, τότε η «απελπισία» μπορεί να αναστραφεί χωρίς να προηγηθεί ψυχιατρική θεραπεία.
Αρκεί να σκεφτούμε πως η ίδια η «απελπισία» δεν είναι ούτε λύση, ούτε δικαιολογία στο αδιέξοδο που μας καθηλώνει.
— ΑΠΟ ΤΟ ΠΡΟΣΩΠΟ ΣΤΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΠΡΟΣΩΠΩΝ
Ο άνθρωπος δεν είναι μάζα, σμήνος ή αγέλη. Είναι πρόσωπο ενσυνείδητο, μοναδικό και ανεπανάληπτο. Όταν αδυνατεί άμεσα να αλλάξει τον κόσμο, δεν τα βάζει κάτω. Ψάχνει στα βάθη της ψυχής του να βρει το σθένος για ν’ αλλάξει τον εαυτό του, τους δικούς του και τους γύρω του, πάντα προς το καλύτερο.
Κανένα σύστημα εξουσίας δεν μπορεί επ’ αόριστον να εξουδετερώσει την Ελπίδα που ξυπνά στον άνθρωπο η Αυθυπέρβαση.
Είναι όμως κάτι που πρέπει να ανακτηθεί σταδιακά, αφού το ίδιο «σύστημα», σε προγενέστερη φάση, έχει αδρανοποιήσει τον εσωτερικό μας κόσμο με τεχνητές, ρηχές και εφήμερες επιθυμίες ή εξασφαλίσεις.
Γι αυτό η πρώτη αντίδραση στην «νομότυπη» και ειρηνική επιβολή του καθεστώτος ήταν κάποιες σπασμωδικές διαμαρτυρίες. Μετά το 2012 όμως κυριάρχησε ανασφάλεια, πανικός και «ο σώζων εαυτόν σωθήτω».
Στην Ελλάδα το τελειωτικό χτύπημα ήρθε το καλοκαίρι του 2015, όταν η λαϊκή στήριξη στις δήθεν διαπραγματεύσεις «απεγκλωβισμού» από τα Μνημόνια, κατέληξε στο πιό «τιμωρητικό» και απάνθρωπο 3ο Μνημόνιο.
Τα πρόσωπα τότε σκοτείνιασαν και η ψυχή του Έλληνα «πάγωσε» στρεφόμενη εναντίον του εαυτού της.
Για να στραφούμε πάλι με θετικές διαθέσεις προς το κόσμο των νοημάτων, αρκεί μια απλή αλλαγή περιβάλλοντος ή συνηθειών, παίρνοντας ανάσα αυτοεκτίμησης από νέες προσλαμβάνουσες παραστάσεις και σχέσεις.
Στη συνέχεια, ακολουθεί η αναζήτηση, εύρεση ή επιστροφή σε κάτι που θα τραβήξει τη προσοχή και το ενδιαφέρον μας, έξω από τον εαυτό μας. Είναι αυτό το «κάτι» που θα μας βοηθήσει να επανέλθουμε σε μιά Κοινωνία Προσώπων. Εκεί όπου θα διαγράψουμε οριστικά από το λεξιλόγιό μας τη καταραμένη λέξη που σημαίνει …Απελπισία.
Μπορεί να είναι κάποιος συγγραφέας, ένα βιβλίο που μας συγκίνησε αλλά δεν προλάβαμε να τελειώσουμε, μια απόπειρα γραψίματος, η τήρηση ημερολογίου, το σταυρόλεξο, το θέατρο, οι πολιτιστικές εκδηλώσεις, η μαγειρική «για τα παιδιά και τους φίλους», οι επισκέψεις σε οικείους με τον ίδιο προβληματισμό, συμμετοχή σε τοπικό σύλλογο… ακόμα-ακόμα — γιατί όχι; — ένα πρόγραμμα τακτικής επίσκεψης σε γυμναστήριο!
Βήματα μικρά αλλά αποφασιστικά, που κτίζουν γέφυρες με τη Κοινωνία των Προσώπων σε μικρή κλίμακα. Εκεί όπου μπορεί να ανακτηθεί το Νόημα της Πολιτικής ως «κατ’ αλήθειαν βίος» σύμφωνα με τον Αριστοτέλη.
Μέχρι να βρούμε το δικό μας νόημα ζωής, ένα εντελώς προσωπικό μονοπάτι προς τη Κοινωνία των Πολιτών, τη κοινή διαμαρτυρία, τη συστράτευση και την ειρηνική εξέγερση για τη Σωτηρία της Πατρίδας…
