Ο φιλόσοφος και ψυχολόγος William James υποστηρίζει ότι ο πόλεμος ανταποκρίνεται στη βαθιά ριζωμένη ανάγκη του ανθρώπου για ηρωικές πράξεις κι έτσι οι άνθρωποι θυσιάζονται αδιάκοπα στο όνομα της φυλής, του έθνους, της θρησκείας, της ηθικής ή του δικαίου. Ακόμα και τα παιδιά μαθαίνουν περισσότερο για πολέμαρχους παρά για δημιουργούς του πνεύματος και ειρηνιστές. Ο πόλεμος κατά των Άλλων ήταν και αυτό ένα κατάλοιπο της υποκριτικής πολιτισμικής αποστολής, στη βάση ότι ο εκπολιτισμός αγιάζει τα μέσα.
Από τη Συνθήκη της Βεστφαλίας (1648) έως το 1914 η κυρίαρχη άποψη των κρατών δεν ήταν βέβαια ο ειρηνισμός αλλά ούτε οι φιλοπόλεμες θεωρίες. Με πρωτοστάτες τις μεγάλες δυνάμεις, ο πόλεμος ήταν μεν αποδεκτός στη διεθνή πολιτική, αλλά είχε ως γνώμονα την αυτοσυγκράτηση. Γι’ αυτό και συχνά οι πόλεμοι έδιναν την εντύπωση κινήσεων σε σκακιέρα που στόχευαν στην υποβοήθηση της διπλωματικής διαδικασίας.
Υπήρξε επίσης και η πλήρης καταδίκη της ένοπλης βίας, που ονομάζεται ειρηνισμός (πασιφισμός). Ο ειρηνισμός ξεκίνησε στους Στωικούς φιλοσόφους, στα διδάγματα του βουδισμού, κομφουκισμού κτλ Οι ακραίοι ειρηνιστές αντιστρατεύονταν όχι μόνο τις φιλοπόλεμες απόψεις και τον ρεαλισμό, αλλά και τις θέσεις περί δικαίου ή περιορισμένου πολέμου. Μεταξύ των ειρηνιστών της Αναγέννησης του Διαφωτισμού είναι ο Thomas Moore, William Penn, Έρασμο, Βολταίρο, Μπένθαμ και Καντ. Στους ειρηνιστές συγκαταλέγονται και οι θεωρητικοί του οικονομικού φιλελευθερισμού που πίστευαν ότι η ελευθερία του εμπορίου θα φέρει την ειρήνη παγκοσμίως. Κατά τις πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα οι πιο γνωστοί του ειρηνισμού είναι ο Norman Angell (τόνιζε ότι ο πόλεμος είναι βλαβερός αναχρονισμός) και ο Bertrand Russell. Το παγκόσμιο σύμβολο του ειρηνισμού στον 20ο αιώνα είναι ο Μαχάτμα Γκάντι, ο πατέρας της μη βίας, που εφάρμοσε την βουδιστική αρχή ahimsa(καμιά βία σε ζωντανά όντα), ακόμα και στο επίπεδο ενός δίκαιου απελευθερωτικού αγώνα υπό αποικιακή καταπίεση.
Σήμερα δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η ειρήνη είναι πρώτιστη αξία και αξίζει να αγωνίζεται κανείς γι’ αυτή ακόμη και με προσωπικές θυσίες. Ο πόλεμος και η πολεμοκαπηλεία πρέπει να καταδικάζονται. Οι περισσότερες διακρατικές διαφορές μπορούν να λυθούν με τη διπλωματία και διαδικασίες ειρηνικής επίλυσης των διαφορών. Ωστόσο ο συμβιβασμός δεν αποτελεί αυτοσκοπό. Υπάρχουν αξίες σημαντικότερες από την ειρήνη, όπως η αξιοπρέπεια και η αυτοεκτίμηση, η συλλογική ταυτότητα, η πολιτισμική επιβίωση, η πολιτική συμμετοχή, η ανάπτυξη που αν τις στερείται μια ανθρώπινη ομάδα και το θεωρεί αυτό απαράδεκτο και μεγάλη αδικία, τότε αγωνίζεται για τις αξίες αυτές, αν χρειαστεί ακόμα και ένοπλα. Όπως παρατηρεί ο Θεόφιλος Βέικος, θα ήταν άραγε οι λαοί «πρόθυμοι να πληρώσουν το τίμημα ενός παγκόσμιου δεσποτισμού με αντάλλαγμα την ειρήνη»; Και καταλήγει «η ειρήνη πρέπει να θεωρείται μάλλον καρπός της ελευθερίας και ισοτιμίας των λαών, παρά η ελευθερία καρπός της ειρήνης».
ΥΓ ‘Όλα τα παραπάνω είναι απόσπασμα από το βιβλίο των φοιτητικών μου ετών Η Διεθνής Κοινωνία κι οι Θεωρίες των Διεθνών Σχέσεων, του αξιόλογου καθηγητή Αλ. Ηρακλείδη, του οποίου η φωνή λείπει….αφιερωμένο στους τηλε-ειδικούς…..
Βούλγαρη Μαρία, Πολιτικός Επιστήμονας
