Ο Αμάρ αλ-Μπαλούτσι θυμάται το κρύο πάνω από όλα. Κρατούμενος σχεδόν γυμνός σε ένα κελί που φωτιζόταν όλο το εικοσιτετράωρο από λαμπτήρες φθορισμού, περιέγραφε την κράτησή του «σαν να ζούσα σε ένα ψυγείο».
Ο ανιψιός του αυτοαποκαλούμενου εγκέφαλου της 11ης Σεπτεμβρίου, Χαλίντ Σέιχ Μοχάμεντ, ο Μπαλούτσι ήταν ένας από έξι έως δώδεκα άνδρες που πιστεύεται ότι κρατήθηκαν και βασανίστηκαν σε μια μυστική φυλακή της CIA στο Βουκουρέστι μεταξύ 2003 και 2005. Η μεταχείριση των κρατουμένων στην εγκατάσταση, που επίσημα ονομάζεται «Detention Site Black», περιγράφεται λεπτομερώς σε δικαστικά έγγραφα του Γκουαντάναμο.
μέσω AFP: Το ρουμανικό πρακτορείο Orniss, που απεικονίζεται εδώ στις 8 Δεκεμβρίου 2011, βρίσκεται σε έναν καταπράσινο δρόμο στο βόρειο Βουκουρέστι, κοντά σε σιδηροδρομικές γραμμές. Το πρακτορείο έχει αρνηθεί ότι φιλοξενεί φυλακή της CIA.
Ο περιορισμός σε απομόνωση κάτω από φώτα που δεν έσβηναν ποτέ, η στέρηση ύπνου που κατά καιρούς σήμαινε ότι αναγκάζονταν να στέκονται αλυσοδεμένοι για ημέρες, οι επανειλημμένες περιχύσεις με παγωμένο νερό και το εξαναγκαστικό ξύρισμα και η σωματική μεταχείριση που οι ανακριτές κατέγραφαν ευφημιστικά ως «attention grasps» και «facial holds» ήταν κοινή πρακτική.
Μια φωτογραφία που δημοσίευσαν οι δικηγόροι του Μπαλούτσι στον Τύπο το 2024 τον δείχνει γυμνό και φωτογραφημένο. Πιστεύεται ότι είναι η πρώτη δημοσιευμένη εικόνα — από δεκάδες χιλιάδες — κρατουμένου του «πολέμου κατά της τρομοκρατίας» σε μυστική φυλακή της CIA.
«Ξέρουμε ότι βασανίστηκαν φρικτά», δήλωσε ο Μπεν Κιθ, Βρετανός δικηγόρος που εκπροσωπεί τον Μπαλούτσι εκτός ΗΠΑ, στο Middle East Eye. «Δεν είναι πάντα δυνατό να πεις ποιο κομμάτι βασανισμού συνέβη επειδή βασανίζονταν για μέρες και εβδομάδες, αλλά δεν κρατάς κάποιον σε μια μυστική φυλακή με σκοπό απλώς να του μιλήσεις.»
Ένα τέταρτο του αιώνα μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου, που πυροδότησαν τον λεγόμενο «πόλεμο κατά της τρομοκρατίας» και τις καταστροφικές αμερικανικές εισβολές στο Αφγανιστάν και το Ιράκ που σκότωσαν άμεσα τουλάχιστον 940.000 ανθρώπους, ένας Αμερικανός στρατιωτικός δικαστής έχει επιτέλους ορίσει ημερομηνία δίκης για τον Μπαλούτσι: 5 Ιουνίου 2028.
Ο Αντισυνταγματάρχης Μάικλ Σράμα αποφάσισε αυτόν τον μήνα ότι η υπόθεση εναντίον των Μοχάμεντ, Μπαλούτσι, Ουαλίντ μπιν Άτας και Μουσταφά αλ-Χαουσαουί θα ξεκινήσει εκείνη την ημερομηνία.
Ο Σράμα είναι ο πέμπτος στρατιωτικός δικαστής που προεδρεύει σε μια υπόθεση που έχει παγιδευτεί για περισσότερο από μια δεκαετία σε διαφορές σχετικά με αποδεικτικά στοιχεία, μυστικότητα εθνικής ασφάλειας και, πάνω από όλα, το κατά πόσον οι ομολογίες που αποκτήθηκαν υπό βασανιστήρια προτού οι άνδρες φτάσουν καν στο Γκουαντάναμο μπορούν να χρησιμοποιηθούν στη δίκη.
Αυτό το ερώτημα διατρέχει άμεσα ένα υπόγειο στο Βουκουρέστι, όπου πιστεύεται ότι κρατήθηκαν και βασανίστηκαν οι κατηγορούμενοι.
Τον Απρίλιο του 2025, ένας στρατιωτικός δικαστής του Γκουαντάναμο αποφάσισε ότι οι δηλώσεις που έδωσε ο Μπαλούτσι στο FBI το 2007 ήταν ακούσιες και απαράδεκτες, μια και ήταν «μολυσμένες» από αυτό που το δικαστήριο αποκάλεσε βασανιστήρια και σκληρή, απάνθρωπη και εξευτελιστική μεταχείριση που του επιβλήθηκε υπό την κράτηση της CIA, συμπεριλαμβανομένης της Ρουμανίας.
Ο δικαστής έκρινε ότι οι «μέτρια τροποποιημένες συνθήκες κράτησης» του Γκουαντάναμο δεν ήταν αρκετές για να αφαιρέσουν την «επίκειμενη κηλίδα» αυτών που συνέβησαν πριν φτάσει εκεί.
Μια χειρονομία ευγένειας
Η ρουμανική τοποθεσία ήταν μέρος ενός δικτύου μυστικών φυλακών που διατηρούσε η CIA σε τρεις ηπείρους τα χρόνια μετά την 11η Σεπτεμβρίου — στην Ταϊλάνδη, την Πολωνία, τη Λιθουανία και τη Ρουμανία — ως μέρος ενός προγράμματος παράδοσης, κράτησης και ανάκρισης που τερματίστηκε επίσημα το 2009.
Η ρουμανική τοποθεσία άνοιξε το φθινόπωρο του 2003, σύμφωνα με δικαστικά έγγραφα και εκθέσεις ΜΚΟ που εξέτασε το MEE. Σύμφωνα με έκθεση του 2019 του Rendition Project, η CIA σύναψε τη συμφωνία της με τις ρουμανικές αρχές για τη φιλοξενία μιας μυστικής φυλακής στα μέσα Οκτωβρίου 2002.
Μέχρι τον Ιανουάριο του 2003, ο σταθμός της CIA στο Βουκουρέστι συζητούσε ήδη πώς να δείξει στη Ρουμανία ότι «εκτιμούμε βαθύτατα τη συνεργασία και την υποστήριξη».
Αυτή η εκτίμηση είχε ένα τίμημα: 8 εκατομμύρια δολάρια, ακολουθούμενα από «εκατομμύρια ακόμη», σύμφωνα με την ίδια έκθεση του Rendition Project. Μέχρι το φθινόπωρο, η πρώτη παρτίδα πέντε κρατουμένων είχε φτάσει.
Ο покойный Ρουμάνος πρόεδρος Ίον Ιλιέσκου επιβεβαίωσε τα βασικά της συμφωνίας σε συνέντευξή του στο Der Spiegel το 2015, περιγράφοντας ένα αίτημα που ήρθε «γύρω στην αλλαγή του έτους 2002, 2003» από «τους Αμερικανούς συμμάχους μας» που ζήτησαν από τη Ρουμανία «μια τοποθεσία».
Είπε ότι το ενέκρινε καταρχήν ως «χειρονομία ευγένειας πριν από την ένταξή μας στο ΝΑΤΟ», και ότι σκόπιμα δεν ζήτησε λεπτομέρειες. «Δεν επεμβήκαμε στις δραστηριότητες των ΗΠΑ σε αυτή την τοποθεσία», είπε. «Αυτό το αίτημα μου φάνηκε ως ένα δευτερεύον ζήτημα ως αρχηγός κράτους.»
Οι λεπτομέρειες, είπε ο Ιλιέσκου, χειρίστηκαν από τον Ίοαν Τάλπε, τον τότε σύμβουλό του για την εθνική ασφάλεια. Ο Τάλπε δεν ήταν διαθέσιμος για σχόλια, αλλά έδωσε μια ειλικρινή περιγραφή στο Der Spiegel σε συνέντευξή του το 2014, λέγοντας ότι συζήτησε «πιο εντατική συνεργασία» με τη CIA από το 2003 και κατάλαβε ότι περιλάμβανε την κράτηση ανθρώπων σε «μία ή δύο τοποθεσίες στη Ρουμανία».
Παραδέχτηκε ότι ενέκρινε προσωπικά την εκμίσθωση ενός κυβερνητικού κτιρίου στην αμερικανική υπηρεσία πληροφοριών. Ο Τάλπε το έθεσε πιο ωμά στα ρουμανικά μέσα, λέγοντας ότι η χώρα του «δεν είχε συμφέρον να γνωρίζει τι έκαναν οι Αμερικανοί» στην τοποθεσία που παρείχε, για να αποδείξει στην Ουάσιγκτον ότι η Ρουμανία μπορούσε να είναι αξιόπιστη.
Ο Κρόφτον Μπλακ, πρώην ερευνητής του Rendition Project που πέρασε σχεδόν μια δεκαετία ιχνηλατώντας το δίκτυο παράδοσης της CIA μέσω αρχείων πτήσεων και αποχαρακτηρισμένων εγγράφων, δήλωσε στο MEE ότι πιστεύει πως η Ρουμανία «πήρε την απόφαση [να φιλοξενήσει τη μυστική φυλακή] επειδή ήταν προς το συμφέρον της, και πίστευε ότι οι ΗΠΑ θα την κάλυπταν».
«Οι ανώτατες κρατικές αρχές γνώριζαν»
Ο Ελβετός γερουσιαστής Ντικ Μάρτι, του οποίου η έκθεση του 2007 προς το Συμβούλιο της Ευρώπης ήταν μια από τις πρώτες και πιο λεπτομερείς ανεξάρτητες ανασυγκροτήσεις του δικτύου μυστικών φυλακών της CIA, κατέληξε ότι ενώ «πολύ λίγοι άνθρωποι» στις εμπλεκόμενες χώρες πιθανόν γνώριζαν ότι υπήρχαν τα κέντρα, «οι ανώτατες κρατικές αρχές γνώριζαν τις παράνομες δραστηριότητες της CIA στο έδαφός τους».
Η έκθεσή του κατονόμασε συγκεκριμένα τη Ρουμανία και την Πολωνία ως χώρες που φιλοξένησαν μυστικές εγκαταστάσεις κράτησης της CIA. Ο κατάλογος του Συμβουλίου της Ευρώπης με τους Ρουμάνους που γνώριζαν, σύμφωνα με τον Μάρτι και μεταγενέστερη έρευνα του Rendition Project, επεκτείνεται πέρα από τον Ιλιέσκου και τον Τάλπε σε μερικούς άλλους αξιωματούχους, συμπεριλαμβανομένου του Τραϊάν Μπασέσκου, που διαδέχθηκε τον Ιλιέσκου ως πρόεδρος το 2004.
Το MEE επικοινώνησε με τον Μπασέσκου για σχόλιο αλλά δεν έλαβε απάντηση μέχρι τη στιγμή της δημοσίευσης. Η έκθεση του 2019 προσθέτει μια λεπτομέρεια που ο Μάρτι δεν διευκρίνισε πλήρως.
Μετά τον Σεπτέμβριο του 2004, Ρουμάνοι αξιωματούχοι ενημερώθηκαν επίσημα από τον Αμερικανό πρεσβευτή και τον επικεφαλής του σταθμού της CIA στο Βουκουρέστι για το πρόγραμμα, σε μια παρουσίαση που «περιέγραφε σαφώς» τη χρήση βασανιστηρίων.
«Είναι οριστικά η περίπτωση — οι ισχυρισμοί για βασανιστήρια, τα χρήματα, οι άνθρωποι που κρατήθηκαν εκεί — είναι οριστικά η περίπτωση ότι πρόκειται για τη Ρουμανία στα δικαστικά έγγραφα», δήλωσε ο Μπλακ, συν-συγγραφέας της έκθεσης του Rendition Project.
Σε αντίθεση με τις μυστικές φυλακές στη Λιθουανία και την Πολωνία, που πιστεύεται ότι βρίσκονταν σε πιο απομακρυσμένες τοποθεσίες, η τοποθεσία της Ρουμανίας πιστεύεται ότι βρισκόταν στο κεντρικό Βουκουρέστι.
Μια έρευνα των AP και ARD Panorama το 2011 περιόρισε την τοποθεσία της εγκατάστασης στο Βουκουρέστι στο κυβερνητικό κτίριο του Εθνικού Μητρώου Πληροφοριών Διαβαθμισμένων Πληροφοριών της χώρας, γνωστό και ως Orniss, σε έναν ήσυχο, καταπράσινο δρόμο στο βόρειο Βουκουρέστι κοντά σε ένα σύνολο σιδηροδρομικών γραμμών.
Το Orniss «αρνήθηκε κατηγορηματικά» τις εικασίες ότι υπήρχε φυλακή της CIA στις εγκαταστάσεις, δηλώνοντας στο MEE ότι απέρριπτε οποιαδήποτε σχέση μεταξύ του ιδρύματος και των «λεγόμενων κέντρων κράτησης της CIA».
Ενώ η τοποθεσία της εγκατάστασης αμφισβητείται, συμφωνούσες μαρτυρίες σε δικαστικά αρχεία αποκαλύπτουν λεπτομέρειες των συνθηκών στο εσωτερικό της. Η εγκατάσταση αποτελούνταν από έξι προκατασκευασμένα κελιά βαμμένα λευκά και επενδεδυμένα με ανθεκτικό στις προσκρούσεις γυαλί, ενώ τα ίδια τα κελιά ήταν τοποθετημένα σε ελατήρια, σχεδιασμένα να κρατούν τους κρατουμένους ελαφρώς εκτός ισορροπίας και αποπροσανατολισμένους.
Η εγκατάσταση αποκαλείται μερικές φορές «Bright Light» λόγω του συνεχούς φθορίζοντος φωτός στο εσωτερικό.
Ένας άλλος κρατούμενος που κρατήθηκε εκεί ήταν ο Αμπντ αλ-Ραχίμ αλ-Νασίρι, που κατηγορείται ως εγκέφαλος της βομβιστικής επίθεσης κατά του USS Cole στις 12 Οκτωβρίου 2000. Πιστεύεται ότι κρατήθηκε στη Ρουμανία μεταξύ Απριλίου 2004 και Νοεμβρίου 2005.
Η υπόθεσή του έφτασε στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, το οποίο αργότερα έκρινε σε μια ορόσημη απόφαση του 2018 ότι η κράτησή του στη Ρουμανία περιλάμβανε ένα «εξαιρετικά σκληρό» καθεστώς, συμπεριλαμβανομένων δεσίματος των ματιών, πλήρους απομόνωσης, έκθεσης σε δυνατό θόρυβο και αδιάκοπο φως, και δεσμών στα πόδια κατά κάθε κίνηση. Το Δικαστήριο και σχετικά αρχεία τεκμηριώνουν επίσης στέρηση ύπνου, επώδυνες θέσεις στρες, χαστούκια και, σε μια περίπτωση, εξαναγκαστική ορθική σίτιση.
Μια έκθεση του 2014 της Επιτροπής Πληροφοριών της Γερουσίας των ΗΠΑ διαπίστωσε ότι το πρόγραμμα «ενισχυμένης ανάκρισης» της CIA στις μυστικές φυλακές δεν παρήγαγε μοναδικές, σωτήριες πληροφορίες που δεν θα μπορούσαν να ληφθούν με άλλα μέσα.
Μια έκθεση της Γερουσίας των ΗΠΑ για τα βασανιστήρια της CIA αποκάλυψε ότι η CIA κρατούσε τουλάχιστον 119 κρατουμένους στο μυστικό πρόγραμμα κράτησής της, με τουλάχιστον 39 από αυτούς να υποβάλλονται στις «ενισχυμένες τεχνικές ανάκρισης» της υπηρεσίας, συχνά χωρίς κατάλληλη εξουσιοδότηση.
Η CIA επίσης παραπλάνησε τα εποπτικά όργανα και το κοινό σχετικά με την κτηνωδία του προγράμματος, ενώ υπήρχε ελάχιστη λογοδοσία για τις κακοποιήσεις.
Συνεχής άρνηση
Για δύο δεκαετίες, η επίσημη θέση της Ρουμανίας ήταν η άρνηση. Η υπηρεσία εξωτερικών πληροφοριών της χώρας απάντησε σε έρευνα του MEE ότι «τα θέματα έχουν ήδη εξεταστεί διεξοδικά από τις αρμόδιες δικαστικές αρχές, τόσο σε εθνικό όσο και σε διεθνές επίπεδο» και ότι δεν μπορούσε να σχολιάσει περαιτέρω.
Παρά ταύτα, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων έκρινε το 2018 ότι η Ρουμανία παραβίασε τα δικαιώματα του Νασίρι, συμπεριλαμβανομένου του να επιτρέψει τα βασανιστήριά του, τόσο μέσω αυτών που του συνέβησαν όσο και μέσω της αποτυχίας του κράτους να το διερευνήσει σωστά.
Το Δικαστήριο διαπίστωσε ότι λειτούργησε ένα μυστικό κέντρο κράτησης στη Ρουμανία και ότι οι ρουμανικές αρχές «συνεργάστηκαν στην προετοιμασία και εκτέλεση» του προγράμματος παράδοσης και κράτησης της CIA, πλήρως ενήμερες για τη φύση και τον σκοπό του, ακόμη και αν δεν γνώριζαν τα πάντα για ό,τι συνέβη στο εσωτερικό.
It took me many years and a lengthy #FOIA lawsuit against the CIA to uncover exactly what happened at the Salt Pit, one of the CIA’s black site prisons in Afghanistan where detainees were tortured. CIA just destroyed part of it, according to NYT
Gruesomehttps://t.co/kGlFei1sfe https://t.co/tmWHrQ3hBE
— Jason Leopold (@JasonLeopold) September 2, 2021
Η Ρουμανία απάντησε κλείνοντας την εγχώρια ποινική έρευνα. Μια υπόθεση που άνοιξε το 2012 μετά από καταγγελία των δικηγόρων του Νασίρι, εκπροσωπούμενων από την Open Society Justice Initiative, είχε μέχρι το 2014 χαρακτηριστεί επίσημα ως έρευνα για παράνομη στέρηση της ελευθερίας και βασανιστήρια.
Οι δικηγόροι που εκπροσώπησαν τον Νασίρι στο Στρασβούργο και τη Ρουμανία δεν συμφώνησαν σε αιτήματα συνέντευξης πριν από τη δημοσίευση. Αλλά σύμφωνα με μια ερώτηση του ρουμανικού κοινοβουλίου που απάντησε το υπουργείο Εξωτερικών το 2018, η καταγγελία της Open Society που αρχικά κατατέθηκε ζητούσε πολύ περισσότερα από κατηγορίες για βασανιστήρια και παράνομη κράτηση. Ζητούσε από τους εισαγγελείς να διερευνήσουν τη συνέργεια σε φόνο, παράνομη σύλληψη, κατάχρηση εξουσίας και αποτυχία αναφοράς εγκλήματος, μεταξύ άλλων ισχυρισμών.
Οι εισαγγελείς περιόρισαν αυτό το 2014 σε δύο κατηγορίες: παράνομη στέρηση της ελευθερίας και βασανιστήρια. Η έρευνα δεν πήγε πουθενά. Εν πάση περιπτώσει, μέχρι το 2016, η παραγραφή των aleged εγκλημάτων είχε ήδη λήξει επειδή δεν είχαν ληφθεί ερευνητικά βήματα που θα είχαν αναστείλει το χρονόμετρο, και κανένας ύποπτος δεν είχε ποτέ επίσημα ταυτοποιηθεί.
Η εισαγγελία της Ρουμανίας δήλωσε στο MEE σε επίσημη απάντηση ότι ο φάκελος έκλεισε τον Μάρτιο του 2021, με τον δράστη να χαρακτηρίζεται «άγνωστος» παρά αυτό που περιέγραψε ως χρήση διεθνών μηχανισμών συνεργασίας για τη συλλογή αποδεικτικών στοιχείων.
Την ίδια χρονιά, η Επιτροπή Υπουργών του Συμβουλίου της Ευρώπης εξέφρασε «βαθιά λύπη» που η Ρουμανία δεν μπόρεσε να δείξει ότι είχε χρησιμοποιήσει όλα τα δυνατά μέσα για να διαπιστώσει τα γεγονότα, τρία χρόνια αφότου η απόφαση του Στρασβούργου την υποχρέωσε να το κάνει.
Ο Κιθ, σύμβουλος του Μπαλούτσι, δήλωσε ότι ανώτεροι Ρουμάνοι αξιωματούχοι ενήργησαν με άμεση πρόθεση το 2003 και το 2004 για να επιτρέψουν στη CIA να κρατήσει, να βασανίσει και αργότερα να μεταφέρει τον Μπαλούτσι στη Λιθουανία. «Γνωρίζουμε από την απόφαση στην υπόθεση αλ-Νασίρι ότι οι Ρουμάνοι το γνώριζαν· μπορεί να μην γνώριζαν ακριβώς τι συνέβαινε, αλλά διευκόλυναν τη CIA να δημιουργήσει μια μυστική φυλακή για να βασανίσει αυτούς τους ανθρώπους», δήλωσε ο Κιθ.
«Η θέση μας είναι ότι η Ρουμανία όχι μόνο διευκόλυνε τη μυστική φυλακή της CIA αλλά γνώριζε ότι χρησιμοποιούνταν για να βασανίζουν άτομα.»
Το MEE επικοινώνησε με το Υπουργείο Εξωτερικών και το Υπουργείο Δικαιοσύνης της Ρουμανίας για σχόλιο αλλά δεν έλαβε απάντηση μέχρι τη στιγμή της δημοσίευσης. Η εγχώρια υπηρεσία πληροφοριών της Ρουμανίας, SRI, επίσης αρνήθηκε να σχολιάσει, δηλώνοντας στο MEE ότι δεν είχε νομική βάση να αντιμετωπίσει ισχυρισμούς που «κυκλοφορούν στον δημόσιο χώρο».
Με ημερομηνία δίκης τώρα ορισμένη για τον Ιούνιο του 2028, οι ομολογίες που αποσπάστηκαν υπό βασανιστήρια στις «μυστικές φυλακές» της CIA — συμπεριλαμβανομένης της εγκατάστασης στο Βουκουρέστι — έχουν γίνει κεντρικό ζήτημα στην υπόθεση της 11ης Σεπτεμβρίου. Το ίδιο και ο ρόλος των κυβερνήσεων που επέτρεψαν στη CIA να λειτουργεί αυτές τις μυστικές τοποθεσίες κράτησης και ανάκρισης στο έδαφός τους.
Η Ρουμανία, από την πλευρά της, εξακολουθεί να αρνείται να μιλήσει για το τι συνέβη στο υπόγειό της, παρά τον όγκο των αποδεικτικών στοιχείων που έχουν έρθει στο φως. «Υπάρχουν χρόνια συντριπτικών αποδεικτικών στοιχείων ότι η Ρουμανία φιλοξένησε μια μυστική φυλακή, και όσο αυτά αυξάνονταν, η κυβέρνηση συνέχιζε να αρνείται ότι ήταν αναμεμειγμένη», δήλωσε ο Μπλακ. «Είναι γελοίο, είναι ανοησία.»
