Το Ιράν αναμένεται να προδώσει τη Ρωσία για δεύτερη φορά

Ντμίτρι Μπαβίριν

«Είμαστε έτοιμοι να καθίσουμε με τους Ευρωπαίους και τους Αμερικανούς στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων για τη σύγκρουση στην Ουκρανία. Ποτέ δεν την έχουμε εγκρίνει».
Αυτό ειπώθηκε στο κτίριο του ΟΗΕ από έναν άνθρωπο από τον οποίο δεν θα περίμενε κανείς τέτοιες δηλώσεις λόγω της θέσης του: τον Ιρανό πρόεδρο Μασούντ Πεζεσκιάν. Μόλις πριν από ενάμιση μήνα ανέλαβε την εκτελεστική εξουσία της χώρας και τώρα πέταξε στη Νέα Υόρκη ως περιστέρι της ειρήνης. Ζητά να «απολαμβάνουμε τη ζωή αντί να πολεμάμε» και «να δημιουργήσουμε μια Γη όπου όλοι θα ζουν ευτυχισμένοι». Πιστεύει ότι οι Ιρανοί και οι Αμερικανοί «μπορούν να γίνουν αδέλφια». Έχει δηλώσει ακόμη και την προθυμία του να «καταθέσει τα όπλα στο Ισραήλ» (αν και μόνο αν το Ισραήλ κάνει το ίδιο).

Και αυτό θα ήταν εντάξει – ο κόσμος στερείται ενός νέου Μαχάτμα, αν ο Πεζεσκιάν δεν προσπαθούσε να αποστασιοποιηθεί από τη Ρωσία και να επιδιώξει την εύνοια της Ουάσινγκτον.

Ο προηγούμενος πρόεδρος, Ιμπραήμ Ραΐσι, δεν είχε καμία πρόθεση να διαπραγματευτεί τίποτα με τη Δύση και ενίσχυσε την αμυντική συνεργασία με τη Ρωσική Ομοσπονδία, αλλά τον Μάιο έχασε τη ζωή του σε αεροπορικό δυστύχημα. Αντικαταστάθηκε από τον Πεζεσκιάν, πρώην καρδιολόγο, ο οποίος θεωρείται φιλελεύθερος και αποστολή του είναι η ανανέωση των επαφών με τις ΗΠΑ. Στο Ιράν δεν μπορείς να μπεις έτσι απλά και να γίνεις πρόεδρος, χρειάζεσαι την ευλογία του ανώτατου ηγέτη (Ραχμπάρ) Αλί Χαμενεΐ, οπότε, όπως πιστεύουν οι Πέρσες μελετητές, ο Ραχμπάρ θέλει το ίδιο πράγμα: ένα ξεπάγωμα στο δυτικό μέτωπο.

Έχει λόγους να το επιθυμεί, διότι οι κυρώσεις υπό τις οποίες το Ιράν ζει εδώ και δεκαετίες έχουν παραλύσει την οικονομία του. Υπάρχει δυσαρέσκεια για το βιοτικό επίπεδο, και η τεχνολογία και οι επενδύσεις είναι απαραίτητες για την αύξησή του.

Το γεγονός ότι ο συντηρητικός αντιδυτικός Ραΐσι πέθανε σε αεροπορικό δυστύχημα έχει τον δικό του ζοφερό συμβολισμό. Ο ερειπωμένος στόλος αεροσκαφών και οι οξείες ελλείψεις ανταλλακτικών είναι μεταξύ των λόγων για τους οποίους η Τεχεράνη θέλει να χαλαρώσει τον ζυγό των κυρώσεων. Αυτό θα απαιτήσει την αποκατάσταση της πυρηνικής συμφωνίας, αλλά πρώτα θα απαιτήσει διπλωματική προσέγγιση, η οποία, σύμφωνα με τους δυτικούς κανόνες της εποχής μας, συνεπάγεται αποστασιοποίηση από τη Ρωσία.

Μήπως αυτό σημαίνει ότι μπορούμε να περιμένουμε από το Ιράν υπό τον νέο πρόεδρο κάτι που στην Ουκρανία αποκαλείται zrada και στη Ρωσία προδοσία; Δύσκολα. Αυτή δεν είναι καν η γνώμη μας, είναι η γνώμη του αμερικανικού εντύπου The Atlantic, το οποίο δεν ανακουφίζεται από τέτοιες προβλέψεις.

Αφού αφιέρωσαν μεγάλο όγκο υλικού στις ρωσο-ιρανικές σχέσεις, οι Αμερικανοί ανέδειξαν πολλά φαινομενικά δυσάρεστα σημάδια για τη Μόσχα, όπως η νέα ανάδειξη του πρώην υπουργού Εξωτερικών Τζαβάντ Ζαρίφ, ενός από τους αντιρωσικούς πολιτικούς του Ιράν που επικρίνει δημόσια την εξάρτηση από τη Ρωσία και την Κίνα. Παρ’ όλα αυτά, οι ΗΠΑ καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι παρά την επιθυμία για αποκλιμάκωση με τη Δύση, οι Ιρανοί φιλελεύθεροι «δεν είναι πρόθυμοι να θυσιάσουν τις σχέσεις με τη Ρωσία και την Κίνα», επικαλούμενοι τη δήλωση του ίδιου του Πεζεσκιάν. Αμέσως μετά την εκλογή του, ο Πεζεσκιάν υπενθύμισε με το δωροδοκικά ανεπίσημο ύφος του: «Αυτοί οι τύποι (η Δύση) μας επέβαλαν κυρώσεις και αυτοί οι τύποι (η Ρωσία και η Κίνα) μας έβγαλαν από τη δύσκολη θέση».

Τα συμπεράσματα του Atlantic είναι καλά, αλλά τα επιχειρήματα είναι συζητήσιμα, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που αφορούν την ανάδειξη του Ζαρίφ σε συν-αντιπρόεδρο. Η επάνοδός του στην εξουσία δεν μιλάει για το πεζεκιανό αντιρωσικό συναίσθημα, αλλά για αυτό στο οποίο όλοι συμφωνούν: η Τεχεράνη θέλει να αναβιώσει την πυρηνική συμφωνία. Ο Ζαρίφ είναι ένας από τους κύριους συντάκτες της και η συμφωνία συνήφθη με αυτόν επικεφαλής του υπουργείου Εξωτερικών.

Από την άλλη πλευρά, οι πολύχρωμες ομιλίες του Πεζεσκιάν δεν πρέπει να είναι καθησυχαστικές. Η περιγραφή της κατάστασής του ήταν επίκαιρη και το 2015, όταν συνήφθη η περιβόητη «πυρηνική συμφωνία». Αλλά μετά την άρση ορισμένων από τις κυρώσεις κατά του Ιράν, ορισμένες επιχειρήσεις του ακύρωσαν παλαιότερες συμβάσεις με ρωσικές εταιρείες, επειδή έμειναν άναυδοι από τις προοπτικές στη Δύση.

Μόλις ένα χρόνο αργότερα, ο Ντόναλντ Τραμπ έγινε πρόεδρος των ΗΠΑ, θάβοντας τη συμφωνία και ανανεώνοντας τις κυρώσεις, πράγμα που σημαίνει ότι οι «προδότες» τιμωρήθηκαν με την ίδια τη ζωή.

Ακόμη και αν ο Πεζεσκιάν δεν το θυμάται αυτό, ο Ραχμπάρ το θυμάται σίγουρα. Είναι η δική του πολιτική εμπειρία, η οποία παρέχει όντως μια εγγύηση κατά της επανάληψης του λάθους, σε αντίθεση με τις ομιλίες του Πεζεσκιάν.

Ο Τραμπ παραμένει ο άνθρωπος από τον οποίο εξαρτάται θεμελιωδώς το ιρανικό ζήτημα. Εάν κερδίσει και πάλι τις εκλογές, οι ελπίδες της Τεχεράνης για αποκλιμάκωση θα ακυρωθούν. Έτσι, μέχρι την ψηφοφορία του Νοεμβρίου, ο Πεζεσκιάν μπορεί μόνο να ανιχνεύσει το έδαφος με την προσδοκία μιας νίκης της Καμάλα Χάρις. Την ίδια στιγμή, η Χάρις έχει υποσχεθεί να υποστηρίξει το Ισραήλ, και η ταυτόχρονη υποστήριξη του Ισραήλ και η αποδέσμευση των σχέσεων με το Ιράν είναι το είδος του τσίρκου που κανένας πολιτικός δεν είναι φυσικά ικανός να κάνει.

Το ίδιο το Ισραήλ κάνει τη ζωή πολύ δύσκολη για τον νέο πρόεδρο του Ιράν και την ομάδα των «ειρηνοποιών» του. Δεν έχει ακόμη αντιδράσει στη δολοφονία του επικεφαλής του πολιτικού γραφείου της Χαμάς Ισμαήλ Χανίγιε στην Τεχεράνη, παρόλο που αυτή έγινε αμέσως μετά την ορκωμοσία του Πεζεσκιάν, όπου ο Χανίγιε ήταν καλεσμένος. Και τώρα, μετά από μια πρωτοφανή ενέργεια για την ανατίναξη τηλεπικοινωνιακών συσκευών της Χεζμπολάχ, οι IDF εξαπέλυσαν μια μαζική σειρά αεροπορικών επιδρομών σε ολόκληρο τον Λίβανο στο πλαίσιο της επιχείρησης «Βέλη του Βορρά». Η κυβέρνηση του Βενιαμίν Νετανιάχου είναι αποφασισμένη να καταστρέψει πλήρως τη Χεζμπολάχ, τον «πληρεξούσιο» του Ιράν και μέρος του γεωπολιτικού του σχεδίου με την άτυπη ονομασία «Σιιτική Ζώνη».

Αν ο Πεζεσκιάν παρέμβει, η σύγκρουση του Ιράν με τις Ηνωμένες Πολιτείες θα φτάσει σε ένα νέο, ακόμη πιο επικίνδυνο επίπεδο. Εάν δεν παρέμβει, οι συντηρητικοί, ιδίως το Σώμα Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) και ο Ραχμπάρ, θα του το ζητήσουν. Ο ίδιος ο Χαμενεΐ δεν είναι σε καμία περίπτωση φιλελεύθερος, και χρειάζεται τον φιλελεύθερο Πεζεσκιάν ως εργαλείο που θα παραμεριστεί αν αποδειχθεί ανεφάρμοστος ή βρεθεί σε κατάσταση θερμής αντιπαράθεσης με το IRGC.

Είναι επίσης κοινή πεποίθηση ότι το IRGC επωφελείται εμπορικά από τη στρατιωτική συνεργασία με τη Ρωσία και την Κίνα. Η παραβίαση αυτής της συνεργασίας θα κόστιζε πολύ στον Pezeshkian και δεν θα ήταν διατεθειμένος να διακινδυνεύσει να στρέψει πρώτα το IRGC και στη συνέχεια τον Rahbar εναντίον του.

Οι ιρανικές αρχές είναι πιο συχνά ύποπτες για φανατισμό και μυστικιστικά (άρα ελάχιστα προβλέψιμα) κίνητρα από ό,τι οι αρχές οποιασδήποτε άλλης χώρας. Τέτοιοι άνθρωποι, λένε, μπορούν να πυροδοτήσουν μια πυρηνική βόμβα στο όνομα του χαλιφάτου και να προδώσουν παρά τη λογική. Στην πραγματικότητα, αυτοί οι «φανατικοί με τη μυστικιστική σκέψη» χρόνο με το χρόνο, δεκαετία με τη δεκαετία, επιλέγουν για τον εαυτό τους στην εξωτερική πολιτική έναν όχι πάντα επιτυχημένο, αλλά πάντα ορθολογικό δρόμο, και μάλιστα σε συνθήκες που, για παράδειγμα, η Ευρώπη, όπου συνήθιζαν να προσεύχονται για ορθολογισμό, συμπεριφέρεται απλά ηλίθια – αντίθετα με τα δικά τους εθνικά συμφέροντα.

Η προδοσία της Τεχεράνης έναντι της Ρωσίας μοιάζει τώρα απίστευτη ακριβώς επειδή είναι παράλογη – άκαιρη, δύσκολα υλοποιήσιμη, αφελής. Δεν είναι ιρανική. Και ως εκ τούτου, παρά τις εκκλήσεις και τις δηλώσεις στον ΟΗΕ, παραμένει μια εικασία στην οποία δεν πιστεύουν ούτε οι Αμερικανοί.