(Στην αγαπημένη μου Chloé, από τα λίγα για μένα όντα που η ύπαρξη και η ουσία δεν υπάρχουν η μια χωρίς την άλλη)
“Le silence éternel de ces espaces infinis m’ effraie” (Blaise Pascal) (Με φοβίζει η αιώνια σιωπή αυτών των άπειρων χώρων) και ακριβώς αυτός είναι ο φόβος μου από μια πιθανή απώλεια της Chloé και την αιώνια σιωπή της στην απειρότητα του Σύμπαντος.
1967 – 2017. Πενήντα χρόνια σέρνω αγόγγυστα το βαρύ φορτίο ενός προβληματισμού.
1967. Μαθητής τότε στο φημισμένο Ε’ Γυμνάσιο Αρρένων της Θεσσαλονίκης είχα γνωρίσει τον αθεϊστικό Υπαρξισμό του Jean – Paul Sartre και βασανιζόμουν να κατανοήσω και να απαντήσω στον προβληματισμό του, μέσα στις ατελείωτες συζητήσεις με τον φιλόλογό μας, τον αείμνηστο Γιάννη Παπακώστα, αν η ύπαρξη προηγείται της ουσίας ή η ουσία της ύπαρξης, βλέποντας, πάντα, με κάποια επιφυλακτικότητα και αμφιβολία τη φράση του πολιτικού και φιλοσοφικού μου δασκάλου Jean – Paul Sartre, πως “l’existence précède l’essence” (η ύπαρξη προηγείται της ουσίας), άποψη την οποία, πρέπει να ομολογήσω, πως έβλεπα περισσότερο θεολογική, παρά αθεϊστική, γιατί έβρισκα ένα επιστημονικό κενό στην πρωτοπορία της ύπαρξης έναντι της ουσίας, που θεωρούσα ιδεαλιστικό και οδηγούσε στην ύπαρξη του Θεού.
2017. Μισό αιώνα, ακριβώς, μετά και μόλις πριν λίγες μέρες, στις 4 Ιουλίου, διαβάζοντας τον δεύτερο τόμο του έργου “Αποφθέγματα και Υποθήκαι” του Ιωάννου Στοβαίου στην αίθουσα αναμονής της Κτηνιατρικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, όπου περίμενα την ολοκλήρωση μιας πολύωρης και επώδυνης επέμβασης (ολικής μαστεκτομής) της πολυαγαπημένης μου δεκατετράχρονης, πλέον, Chloé, γιατί δεν με ικανοποιούσε η ιδέα να διατηρήσω την ουσία χωρίς την ύπαρξή της, έπεσα επάνω σε μια άποψη του Μνήσαρχου, που δυστυχώς δεν μπορώ να τη μεταφέρω για συζήτηση στον Jean – Paul Sartre, γιατί η ουσία του δεν είναι αρκετή χωρίς την ύπαρξή του.
Μεταφέρω, λοιπόν, σε σας την άποψη αυτή, παραβλέποντας την πολυτονική της γραφή για λόγους ευκολίας:
“Το δέ μη είναι ταυτό το τε κατά το ιδίως ποιόν και το κατά την ουσίαν, δήλον είναί φησιν ο Μνήσαρχος• αναγκαίον γάρ τοις αυτοίς ταυτά συμβεβηκέναι. Ει γάρ τις πλάσας ίππον, λόγου χάριν, συνθλάσειεν, έπειτα κύνα ποιήσειεν, ευλόγως αν ημάς ιδόντας ειπείν, ότι τουτ’ ουκ ην πάλαι, νυν δ’ έστιν• ωσθ’ έτερον είναι το επί του ποιού λεγόμενον τόδε και (το) επί της ουσίας. Καθόλου νομίζειν τους αυτούς ημάς είναι ταις ουσίαις απίθανον είναι φαινεται• πολλάκις γαρ συμβαίνει την μεν ουσίαν υπάρχειν προ της γενέσεως, ει τύχοι, της Σωκράτους, τον δε Σωκράτην μηδέπω υπάρχειν, και μετά την του Σωκράτους αναίρεσιν υπομένειν μεν την ουσίαν, αυτόν δε μηκέτ’ είναι” (Ιωάννης Στοβαιος: Περί γενέσεως και φθοράς).
(Το ότι δεν είναι το ίδιο η ποιότητα και η ουσία, λέει ότι είναι φανερό ο Μνήσαρχος• γιατί είναι αναπόφευκτο στα ίδια να συμβαίνουν τα ίδια. Γιατί αν κάποιος πλάσει έναν ίππο, λόγου χάριν, και τον καταστρέψει, και ύστερα κάνει έναν σκύλο, εύλογα αν εμείς τον δούμε θα πούμε, ότι αυτός δεν υπήρχε παλιότερα, αλλά τώρα υπάρχει• ώστε είναι διαφορετικό το λεγόμενο για την ποιότητα και την ουσία. Καθ’ ολοκληρία φαίνεται σε μας ότι είναι απίθανο να πιστεύουμε ότι είμαστε ίδιοι με τις ουσίες• γιατί πολλές φορές συμβαίνει η ουσία να προϋπάρχει της γένεσης, για παράδειγμα, (η ουσία) του Σωκράτη, αλλά τον Σωκράτη να μην υπάρχει, και μετά τον θάνατο του Σωκράτη να παραμένει η ουσία, αυτός όμως να μην υπάρχει).
Τελικά, μήπως έχει δίκαιο ο Ηράκλειτος, κατά τον Hermann Diels (Die Fragmente der Vorsokratiker, Berlin 1906) (“῾Ηράκλειτος οὐ κατὰ χρόνον εἶναι γενητὸν τὸν κόσμον, ἀλλὰ κατ᾿ ἐπίνοιαν”) ή κατ’ άλλους συγγραφείς (Αέτιος ο Αντιοχεύς) ο Πυθαγόρας (“Πυθαγόρας φησί γενητὸν κατ’ ἐπίνοιαν τὸν κόσμον, οὐ κατά χρόνον”), που θεωρούσαν το Σύμπαν ως γέννημα της σκέψης* και όχι του χρόνου, όσο κι αν η άποψη αυτή φαίνεται να βρίσκεται απέναντι από τη σύγχρονη επιστήμη, η οποία με τη σειρά της δεν παρέλειψε, όμως, να σφετερισθεί τη μεταφυσική, όταν μπροστά στα επιστημονικά αδιέξοδα επιστράτευσε τις θεότητες της σκοτεινής ύλης και της σκοτεινής ενέργειας;
* Θα πρέπει να διευκρινίσω, πως χρόνια τώρα εκφράζει την ίδια άποψη και ένας μετασωκρατικός αόρατος στοχαστής του ορθού λόγου και φίλος, ο ΚΚ, αρχηγός του ΚΚΛ (Κόμματος της Κοινής Λογικής), ενός κόμματος μιας πολύτιμης μειοψηφίας, αφού κατά τον Οδυσσέα Ελύτη:
“Όπου ανθεί ο μέσος όρος παύω να υπάρχω.
Μου είναι αδύνατον να ευδοκιμήσω μέσα στη μάζα της εκάστοτε πλειοψηφίας.
Οι ωραίες μειοψηφίες είναι το κάτι άλλο”.
Σκεφθείτε να αποτελούσε πλειοψηφία στη χώρα μας η κοινή λογική, δεν θα υπήρχε χώρος να αναπνεύσουν όλα αυτά τα παρανοϊκά πολιτικά σούργελα.
Ευτυχώς, που την εποχή και αρκετά νωρίτερα από αυτή, που ο κατά φαντασία Αριστερός Καρανίκας διάβαζε Τολστόι, Βάρναλη, Ρίτσο, Λένιν, Μαρξ, Μπακούνιν, Πασκάλ, κλπ, υποθέτω στα ελληνικά, και αγαπούσε τον Ντοστογιέφσκι, α λα ρωσικά, εγώ ο κακομαθημένος της πνευματικής μπουρζουαζίας διάβαζα τους ίδιους, περίπου, συγγραφείς στη γλώσσα τους, ακόμα και στα ρωσικά**, μαζί με τον Sartre και τον Foucault, κλπ, στα κοσμικά καφέ της La Rive Gauche (Αριστεράς Όχθης) και δεν ντρεπόνουν να κρατάω στη μασχάλη μου τους “4Τροχούς” του ΚΚ, όπως δεν ντρεπόταν να γράφει σ’ αυτούς και ο σημερινός πολιτικός συνοδοιπόρος του δήθεν Αριστερού Καρανίκα πυρίκαυστος ανελίτης Ζουράρις ή να ξεφυλλίζω τo “Marie Claire” μπροστά στη βιτρίνα της Coco Chanel της La Rive Droite (Δεξιάς Όχθης) και να ονειρεύομαι κι εγώ ο κοινός θνητός μια θεά Coco Chanel σαν αυτή του ημίθεου συναδέλφου μου Igor Stravinsky και μια Jaguar σαν αυτή του ομοϊδεάτη μου Foucault.
Τα χρόνια πέρασαν, ο ένας έγινε, σχεδόν, κυβερνήτης με το ηθικό πλεονέκτημα ότι δεν έπιασε στα χέρια του ποτέ τη “Marie Claire”, εγώ ο αμαρτωλός ένα φτωχό θύμα του στο καθαρτήριο των μνημονιοκαταραμένων και η δική μου Jaguar, για να μη μιλήσω για τις Coco Chanel και αποκαλύψω τις γιάφκες των χαρεμιών μου στη Δύση και την Ανατολή, βρίσκεται οικονομικά κρατούμενη σε αποθήκη μου στη Σοβιετία της Χαλκιδικής, θύμα του ρωσικού έρωτα ενός μολιερικού κατά φαντασία Αριστερού με τον Ντοστογιέφσκι.
Ευτυχώς, τέλος, που τόσο ο ΚΚ όσο κι’ εγώ μάθαμε να αγαπάμε με πάθος τα σκυλιά και να συχαινόμαστε με μεγαλύτερο πάθος τα κομματόσκυλα.
** Στο πρώτο μάθημα των ρωσικών στο ΙΜΧΑ (Ίδρυμα Μελετών Χερσονήσου του Αίμου) που παρακολουθούσα μαζί με τον Μάρκο την περίοδο της εθνοσωτηρίου δικτατορίας, γιατί ο Μάρκος αυτοκτόνησε τη σημερινή περίοδο της οικονομοσωτηρίου δικτατορίας, η καθηγήτρια μας είπε πως “αξίζει να μάθει κανείς ρωσικά μόνο και μόνο γιατί στη γλώσσα αυτή μιλούσε ο μεγάλος Λένιν”.
Φαντάζομαι κάτι ανάλογο θα λένε και σήμερα στη διάπλαση των γερμανοκαλοκωλοπαίδων, των γερμανοτσολιάδων της Δεξιάς και των γερμανοευζώνων της Αριστεράς, που μαθαίνουν τα γερμανικά ήθη και έθιμα προς χάριν της κτηνώδους αξίας του Schäuble και της Merkel.
Όταν καμιά φορά ξεφεύγαμε στο ποτό, μας προσγείωνε στην ιδεολογική τάξη ο Albert Camus με τη φράση του “l‘alcool éteint l’homme pour allumer la bête” (το αλκοόλ εξαφανίζει τον άνθρωπο κι’ ανάβει το κτήνος). Όταν, όμως, βλέπω συνεχώς αναμμένο το κτήνος του γερμανικού ναζισμού, σκέφτομαι τα λόγια ενός αλκοολικού, που με ρωτούσε “δεν θα μείνω κάποτε ξεμέθυστος, για να μεθύσω να δω πώς είναι το μεθύσι;” και όταν τον βρήκε, ευτυχώς μεθυσμένο, ο καρκίνος του παγκρέατος και έμεινε ένας σκελετός με δύο πελώρια μάτια ανάμεσα στα οστά του κρανίου του, απορούσε, λέγοντας “και λένε ότι το ποτό πειράζει, εγώ έπινα μια κατσαρόλα ούζο το πρωί, μια το μεσημέρι και μια το βράδυ και δεν έπαθα ποτέ τίποτα και τώρα μόνο αυτό με βρήκε!”
ΔΑ
