Ἡσυχίας ὁρισμός

Α) Σημαίνει καταρχάς τήν μόνωση καί τήν σιωπή, πού γεννᾶ ἡ νήψη, ἀλλά καί τήν πνευματική ἐγκράτεια, μέ τήν ἔννοια τῆς ἐπαγρύπνησης ὡς πρός τούς λογισμούς καί τήν ἀνάσχεση τῆς δραστηριότητας τῆς φαντασίας καί τοῦ ἐσωτερικοῦ  

(Β) Ὀνομάζεται ἡ φύλαξη τοῦ νοῦ καί τῆς καρδιᾶς, ἐπίσης νήψη, νοερά ἡσυχία, προσοχή, ἐγρήγορση καί μνήμη Θεοῦ. Ὅλα αὐτά σημαίνουν ἕνα πρᾶγμα, ὁ Σολομών τήν ὀνόμασε “θεία αἴσθηση” (Παροιμ. 1, 7). Ἡ ἡσυχία συνδέεται μέ τήν ἄσκηση τῆς εὐχῆς, ὁδηγεῖ δέ στόν ἀπόλυτο σκοπό τῆς ἀνθρώπινης ὕπαρξης, τή βίωση τῆς Χάριτος καί τήν θέωση. Εἶναι ἡ βάση ὅλων τῶν εὐαγγελικῶν καί ἀποστολικῶν διδασκαλιῶν καί τῆς μεταμόρφωσης τοῦ ἀν-θρώπου. (σελ. 5). Πρίν ἀπ’ ὅλα ἐπικεντρώνεται στό πρόσωπο τοῦ Χριστοῦ, εἶναι Χριστο-κεντρική.(σελ. 6) 

(Γ) Εἶναι ἡ ἐπιστροφή στόν Χριστό καί ἡ ἀπόλυτη προσήλωση στό πρόσωπό Του. (σελ. 8). Ὁλόκληρη ἡ πατερική ἀσκητική καί νηπτική παράδοση τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας διδά-σκει περί τῆς ἀληθινῆς λατρείας τοῦ Θεοῦ,ἡ ὁποία θεμελιώνεται στήν νοερά ἡσυχία, τήν ἐσωτερική, μέ ἄλλα λόγια, ζωή τοῦ ἀνθρώπου. Αὐτό εἶναι ἡ πηγή τῆς αὐθεντικῆς ζωῆς, ὅπου ἐπικρατεῖ ἡ συνεχής κοινωνία μέ τόν Θέο καί ἡ νοερή αἴσθηση τῆς παρουσίας Του. Οἱ πατέρες ὑπογραμμίζουν ὅτι τό πιό σημαντικό εἶναι νά στέκεσαι μπροστά στόν Θεό μέ τόν νοῦ βυθισμένο στήν καρδιά καί νά συνεχίζεις νά στέκεσαι μπροστά Του, χωρίς διακοπή μέ-ρα καί νύχτα, μέχρι τό τέλος τῆς ζωῆς σου. (σελ. 7). Ὁ ἅγιος Ἡσύχιος ὁρίζει τήν ἡσυχία ὡς προσοχή καί ἀδιάλειπτη μνήμη του Ἰησοῦ Χριστοῦ. Λέγει ὅτι ἡ καρδιακή ἡσυχία εἶναι ἡ ἀπαλλαγή ἀπό κάθε λογισμό, εἶναι καθαρή, ὁλοφώτεινη. Παρόμοια καί ἡ νήψη, τήν ὁποία ὁ ἅγιος ὀνομάζει «καρδιακῆ ἡσυχία», εἶναι ἡ ὁδός κάθε ἀρετῆς καί θείας ἐντολῆς, πού, ὅταν τήν ἐνστερνιστεῖ ὁ ἄνθρωπος γίνεται αἴτιος σωτηρίας. Αὐτή ἡ ἡσυχία ἐκπληρώνει ὅλες τίς ἐντολές τῆς Παλαιᾶς καί τῆς Καινῆς Διαθήκης.(σελ. 7). 

Ἡ ἡσυχία κατά τούς Πατέρες, Μοναχῆς Θεοσἐβης, διπλωματική ἐργασία Ἀριστοτέλειο Παν/μιο Θεσσαλονίκης  

ΗΣΥΧΙΑΣ  Παραίνεση. 

Νά ἀποκτήσεις τήν ἡσυχία σάν τεῖχος ὀχυρό· διότι ἡ ἡσυχία σέ κάνει ἀνώτερο ἀπό τά πάθη· διότι ἐσύ πολεμᾶς ἀπό ψηλά,ἐνῶ αὐτά πολεμοῦν ἀπό κάτω.Νά ἀποκτήσεις λοιπόν τήν ἡσυχία πού εἶναι μέσα στό φόβο τοῦ Θεοῦ, καί δέ θά σέ βλάψει κανένα βέλος τοῦ ἐχθ-ροῦ· διότι ἡ ἡσυχία πού εἶναι ἑνωμένη μέ τό φόβο τοῦ Θεοῦ εἶναι πύρινο ἅρμα, πού ἀνε-βάζει στούς οὐρανούς ἐκεῖνον πού τήν ἔχει ἀποκτήσει. Κας ἄς σέ πείσει ὁ προφήτης Ἠλίας πού ἀγάπησε τήν ἡσυχία καί τό φόβο τοῦ Θεοῦ, καί ἀναλήφθηκε στόν οὐρανό. (Δ΄,Βασιλ. 2,11). 

Ὦ ἡσυχία, προκοπή αὐτῶν πού μονάζουν. Ὦ ἡσυχία, κλίμακα οὐράνια. Ὦ ἡσυχία, δρόμε τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν. Ὦ ἡσυχία, καθρέφτη τῶν ἁμαρτημάτων,πού δείχνεις στόν ἄνθ-ρωπο τίς παραβάσεις του. Ὦ ἡσυχία, πού δέν ἐμποδίζεις τά δάκρυα. Ὦ ἡσυχία, γεννήτρια τῆς πραότητας. Ὦ ἡσυχία, συγκάτοικος τῆς ταπεινοφροσύνης. Ὦ ἡσυχία, πού ὁδηγεῖς τόν ἄνθρωπο σέ εἰρηνική κατάσταση. Ὦ ἡσυχία, πού εἶσαι ἑνωμένη μέ τόν φόβο τοῦ Θεοῦ. Ὦ ἡσυχία, πού φωτίζεις τό νοῦ. Ὦ ἡσυχία, φύλακα τῶν λογισμῶν. Ὦ ἡσυχία, συμπαραστάτη τῆς διάκρισης.Ὦ ἡσυχία, γεννήτρια κάθε ἀγαθοῦ. Ὦ ἡσυχία, θεμέλιο τῆς νηστείας. Ὦ ἡσυ-χία,ἐμπόδιο τῆς γαστριμαργίας. Ὦ ἡσυχία,μελέτη τῆς προσευχῆς καί τῆς ἀνάγνωσης.Ὦ ἡσυχία γαλήνη τῶν λογισμῶν. Ὦ ἡσυχία, ἥσυχο λιμάνι. Ὦ ἡσυχία, ἀμεριμνία τῆς ψυχῆς.Ὦ ἡσυχία, εὐφροσύνη τῆς ψυχῆς καί τῆς καρδιᾶς. Ὦ ἡσυχία, καταστροφή τοῦ κομπασμοῦ. Ὦ ἡσυχία, ἔχθρα τῆς ἀδιαντροπιᾶς. Ὦ ἡσυχία, μητέρα τῆς εὐλαβείας. Ὦ ἡσυχία, δεσμωτήριο τῶν παθῶν. Ὦ ἡσυχία, βοηθέ κάθε ἀρετῆς. Ὦ ἡσυχία, πρόξενε τῆς ἀκτημοσύνης. Ὦ ἡσυχία, ὠφέλιμος ζυγός καί ἐλαφρύ φορτιό, πού ἀνακουφίζει καί στηρίζεις ἐκεῖνον πού σέ σηκώ-νει. Ὦ ἡσυχία, χωράφι τοῦ Χριστοῦ, πού καρποφορεῖς καλούς καρπούς. Ὦ ἡσυχία, πού εἶ-σαι ἑνωμένη μέ τό φόβο τοῦ Θεοῦ· τεῖχος καί ὀχυρό ἐκείνων πού θέλουν νά ἀγωνισθοῦν γιά τή βασιλεία τῶν οὐρανῶν. 

 Ναί, ἀδελφέ· νά ἀποκτήσεις αὐτή τήν καλή μερίδα, πού διάλεξε ἡ Μαρία· ἡ ὁποία δέ θά ἀφαιρεθεῖ ἀπό αὐτή. (Λουκ. 10, 42). 

 Βλέπεις,ἀδελφέ,πόσο σπουδαία εἶναι ἡ ἡσχία; Διότι ὁ ἴδιος ὁ Κύριος ἐπαινεῖ ἐκεῖνον πού τήν ἔχει ἀποκτήσει. Ἀπόκτησέ την αὐτήν, ἀγαπητέ μου ἀδελφέ, καί ἀπόλαυσε τόν Κύριό σου, καθήμενος κοντά στά πόδια του (Ματθ. 10,39), καί ἀφοσιωμένος μόνο σ’ αὐτόν, γιά νά λές καί σύ μέ παρρησία· «Ἀφοσιώθηκε ἡ ψυχή μου σ’ ἐσένα, καί σύ μέ ἔπιασες μέ τό δεξί σου χέρι καί μέ κράτησες. Γι’ αὐτό, ἡ ψυχή μου θά χορτάσει, ὅπως χορταίνει τό σῶμα μέ τά λιπαρά καί παχιά φαγητά» (Ψαλμ. 62, 6 καί 6). Ναί ἀδελφέμου, ἀπόκτησέ την αὐτήν, πού εἶναι γλυκύτερη ἀπό τό μέλι…Διότι ὁ Κύριος θέλει νά σέ ξεκουράσει ἀπό τίς μέριμνες, ἀπό τό θυμό, ἀπό τούς περισπασμούς καί τίς θλίψεις αὐτῆς τῆς ζωῆς. Θέλει νά σέ ὁδηγήσει στήν ἔρημο, δηλαδή στήν ἡσυχία, γιά νά φωτίσει τούς δρόμους σου μέ τό στύλο νεφέλης, (Ἔξοδ. 13,21),γιά νά σέ θρέψει μέ τό μάννα (Ἔξοδ. 16, 4),ἐννοῶ δηλαδή μέ τό ψωμί τῆς ἡσυχίας καί τῆς ἀμεριμνίας, γιά νά κληρονομήσεις τή γῆ τῆς ἐπαγγελίας. Ναί, ἀγαπητέ, αὐ-τή νά ἀποκτήσεις, αὐτή νά ἀγαπήσεις, γιά νά εὐφρανθεῖς μέσα στό δρόμο τῶν ἐντολῶν τοῦ Θεοῦ, ὅπως μέ κάθε πλοῦτο (Ψαλμ. 118, 14). Ναί ἀδελφέ αὐτήν νά ἀποκτήσεις καί ὁ Θεός τῆς εἰρήνης θά εἶναι μαζί σου (Φιλιππ. 4, 9). Σ’ αὐτόν πρέπει δόξα, στούς αἰῶνες τῶν αἰώ-νων. Ἀμήν. (Ἁγίου Ἐφραίμ τοῦ Σύρου, ἔργα τόμ. 6ος σελ. 42 κ. ἑξ. Ἐκδ. Περιβόλι τῆς Παναγίας», Θεσσαλονίκη 1995). 

Ὁ ἡσυχασμός ὁ αἰώνιος λύχνος  τῆς Ἐκκλησίας μας. 

Ἀρχ. Αἰμιλιανός Σιμωνοπετρίτης. 

Ὁ Πατήρ ὁ Υἱός καί τό Ἅγιο Πνεῦμα σιωπηλά κοινωνοῦν. Ἡ μονάς τῆς Θεότητος διασώ-ζει τήν ἡσυχία, τήν σιωπή τῶν ἐν Τριάδι Προσώπων, δημιουργεῖ τήν κοινωνία, δημιουργεῖ τόν λόγον μέσα στήν Τριάδα τόν λόγο, τήν σιωπή. Τό φῶς εἶναι ἡ ἥσυχος παρουσία τοῦ Θεοῦ πού ἀκτινοβολεῖ καί ἐνεργεῖ ἀνάμεσα στά Τρία Πρόσωπα καί ἐν συνεχεία ἀκτινοβολεῖ καί πρός τά ἔξω. Αὐτή ἡ ἀκτινοβολία εἶναι τό ἀπαύγασμα τῆς Θεότητος, εἶναι τό αἰώνιο καί ἀΐδιο φῶς πού δέν ἔχει ἀρχή καί αὐτό εἶναι τό φῶς τοῦ ἡσυχασμοῦ. Ὑπῆρχε μέσα στήν Θεοπρεπῆ ἡσυχία τῶν Τριῶν Προσώπων τῆς Θεότητος.  

Μετά τήν δημιουργία τοῦ Παραδείσου δημιουργεῖ καί ἁγιάζει ὁ Θεός καί τήν ἡμέρα τῆς ἡσυχίας. Θά εἶναι ἡμέρα ἀναπαύσεως καί ἡμέρα κοινωνίας καί ἑνώσεως μέ τόν Θεό. 

Τό Φῶς, πού εἶναι ὁ λύχνος ὅλης τῆς οἰκουμένης κρύβεται μέσα ἀπό μία σάρκα καί βλέπεις σάρκα ἀλλά εἶναι ὁ Θεός. Βλέπεις σάρκα καί εἶναι τό Φῶς. Ὁ ἄνθρωπος δηλ. δέν εἶ-ναι ἁπλῶς ἕνας ἄνθρωπος ἀλλά εἶναι ἕνα μυστήριον. Δείχνει μέσα του ὅτι ἔχει φωτιά. Μέ-σα του δείχνει ὅτι εἶναι φῶς, μέσα του εἶναι ὁ Θεός.  

Ὁ Χριστός ἦρθε διά ἡσύχου σιγῆς περιεχούσης τά πάντα, ἦρθε μέσα στήν ἡσυχία, ὅταν τά πάντα ἦταν σιωπηλά. Ἔζησε σιωπηλά μέσα στήν ζωή ἀνθρώπων καί κανείς δέν κατάλα-βες ποιός ἦταν, οὔτε ἀκόμα οἱ Ἀπόστολοι.  

Ὅλες οἱ Δεσποτικές καί Θεομητορικές ἑορτές αὐτό τό νόημα ἔχουν, ὅτι ὁ ἄνθρωπος εἶναι κατά χάριν Θεός. Ὁ Θεός κρύφτηκε γιά νά μήν τόν βλέπουμε καί φοβούμεθα. Παρών ὁ Θεός ὅπου εἶναι ὁ ἄνθρωπος. Παρών ὁ Θεός ὅταν ὑπάρχει ἐνέργεια θεϊκή. Ἐτσι «κρύβε-ται» ὁ Θεός καί δέν φοβούμεθα τίποτε. 

Ὁ ἡσυχασμός δέν εἶναι ἡ παράδοση καί ὑπόθεση τῶν μοναχῶν, ἀλλά εἶναι τό Φῶς τοῦ Χριστοῦ. Ὁ ἡσυχασμός εἶναι ὁ λύχνος τῆς Ἐκκλησίας, εἶναι ἡ κληρονομιά μας πού πήραμε ἀπό τήν Ἁγία Τριάδα καί διά μέσου τῆς Γραφῆς καί τῶν Πατέρων τήν ἔχουμε χωρίς νά τόν χάνουμε. Μελετώντας τούς ἁγίους Πατέρες ἔχεις στά χέρια σου τόν Θεό, ἔχεις μέσα σου τόν Θεό. Ὅ, τι ἔλεγε ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς ἔβγαινε ἀπό μέσα του, ἀπό τόν κρυπτό-μενον Θεόν. Ὅ, τι ἔμπειρικά ἔλαβε ἀπό τόν Θεόν αὐτό μᾶς μετέδωσε καί μᾶς κληροδότησε τήν ὁδό τῆς κοινωνίας μέ τόν Θεόν. 

Ὅταν ἐμεῖς εἴμαστε ἀπερίσπαστοι, ὅταν δίνουμε χρόνο στόν Θεό, ὅταν μάλιστα τήν νύ-κτα προσευχόμαστε περισσότερο καί διαβάζουμε τά ἱερά μας βιβλία, ὅταν τό μυαλό μας τό συγκεντρώνουμε μέσα μας, τότε εἰρηνεύει ἡ καρδιά μας, νοιώθουμε μιά ἡσυχία μέσα μας. Τό πεδίο τῆς μάχης εἶναι ἡ καρδιά ἀλλά εἶναι καί πεδίον ἡσυχίας καί χαρᾶς. Μᾶς δίδει χα-ρίσματα ὁ Θεός, μᾶς δίνει ἀπάθεια καί νήψη ἐναντίον τοῦ διαβόλου. Μᾶς δίνει τελειότη-τα, ἔρχονται οἱ πειρασμοί πού τούς διώχνει ὅμως ὁ ἴδιος ὁ Θεός. 

Ὁ Θεός μᾶς ἀγαπᾶ καί γι’ αὐτό μᾶς τό κάνει, γι’ αὐτό καί ἐμεῖς ἀγαπᾶμε τόν Θεό ὅταν κά-νουμε αὐτό τό πρᾶγμα αὐτή ἡ σιωπή, τήν ἡσυχία, αὐτό εἶναι τό κοίταγμα τοῦ Θεοῦ. Αὐτή ἡ ἡσυχία εἶναι μία βασίλισσα πού τήν ἀγαπᾶ πολύ ὁ Θεός. Ὅταν τήν κάνουμε ἀδιάλειπτα παίρνουμε τόν Θεό. 

Ἡσυχασμός ἡ ὁδός θεογνωσίας (Ψαλ. 45. 11) 

Ὁ Θεός κοινωνεῖται στήν βαθειά καρδιά (Ψαλμ. 63, 7), τόν ἔσω ἄνθρωπον (Ρωμ. 7, 22). Ἐκεῖ μορφοῦται (Γαλ. 4,6) ὁ Χριστός καί ὀ κτιστός ἄνθρωπος γίνεται «κατ’ εἰκόνα τοῦ κτί-σαντος αὐτόν» (Κολ.3, 10)…Ὁ ἴδιος ὁ Θεός ὑπέδειξε στόν ἐκλεκτό λαό Του τήν ὁδόν τῆς ἀληθινῆς θεογνωσίας, τόν ἡσυχασμό, δίνοντας τήν ἐντολή: «Σχολάσατε καί γνῶτε ὅτι ἐγώ εἰμί ὁ Θεός» (Ψαλμ. 45. 11). Διότι, ὅταν ὁ ἄνθρωπος σχολάσει μέ ἐγρήγορση καί σπουδῆ στήν μνήμη τοῦ Θεοῦ, ἡ μνήμη αὐτή ζωοποιεῖ τήν καρδιά του καί μαρτυρεῖ στά βάθη τῆς καρδιᾶς της τήν ἀλήθεια αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ. Ὁ ἡσυχασμός βασίζεται στήν ἀδιάλειπτη ἐπί-κληση τοῦ Ὀνόματος τοῦ Κυρίου ἠμῶν Ἰησοῦ. (σελ. 49). Ἡ Παράδοση πού θέσπισαν οἱ Πα-τέρες τῆς Ἐκκλησίας, ὑποδηλώνρει ὅτι ἡ ὥρα τῆς προσευχῆς κατά τήν ὁποία ὁ ἄνθρωπος ἡσυχάζει ἀπό κάθε ἄλλη βιοτική μέριμνα, εἶναι ζωτικῆς σημασίας. Συνιστᾶ ἀνάγκη τοῦ ἀνθ-ρώπου. 

Ὁ Θεός μέ τό στόμα τοῦ Ψαλμωδοῦ λέγει: «Σχολάσατε καί γνῶτε…» (Ψαλμ. 45, 11). Προτρέπει δηλαδή στόν λαό Του νά σταθεῖ σέ προσοχή μόνο μέ τήν σκέψη τοῦ Θεοῦ, γιά νά γνωρίσει ὅτι Ἐκεῖνος εἶναι ὁ ἀληθινός Θεός, ὁ ὄντως Ὤν. (Σελ. 218). 

Πῶς εἶναι δυνατόν νά γνωρίσει τόν Θεόν, πῶς θά τόν εὕρη; Πῶς θά ἀφουγκρισθεῖ τά ἀπηχήματα τῆς Χάριτός Του στήν καρδιά; «Σχολάσατε καί καί γνῶτε…» (Ψαλμ. 45, 11). «Σχολάσατε καί εὑρήσετε». Ἀμεριμνῆστε καί ζητεῖτε (μόνον) τήν Βασιλεία τοῦ Θεοῦ καί τήν δικαιοσύνην Αὐτοῦ» (Ματθ. 6, 33). (Ἀρχιμ. Ζαχαρία Ζάχαρου, Ἡσυχασμός, Ἔσσεξ Ἀγγλίας, 2022, σελ.79). 

Ἡ κατά Θεόν σχόλη 

Τά ἐργαλεῖα τῶν ἀρετῶν ἐργάζονται μόνον μέ τήν ταπείνωση καί τήν πνευματική γνώση. Ἐπειδή χωρίς αὐτές δέν ἐπιτυγχάνονται οὔτε οἱ ψυχικές ἀρετές. Οὔτε χωρίς σχολή καί κοπή τῶν θελημάτων του μπορεῖ νά μάθει κανείς ποτέ ὀρθά καί μέ ἀσφάλεια κάποια τέχνη. Μετά τήν πράξη, ἔχουμε ἀνάγκη τήν γνώση καί προπάντων τήν κατά Θεόν σχολή ἀπ ὅλα καί τήν ἀπασχόληση μέ τίς θεῖς Γραφές, χωρίς τήν ὁποία, κανείς δεν μπορεῖ ποτέ νά ἀποκτήσει ἀρετή. Μακάριοι ὡστόσο εἶναι ἐκεῖνοι πού σχολάζουν ὁλοκληρωτικά, πέτυχε τό τελειότατο ἀγαθό· εἴτε μέ ἡσυχία καί ἀμεριμνία ὑποταγμένοι τελείως στό θεῖο θέλημα καί ζητώντας τίς συμβουλές τῶν ἐμπείρων γιά κάθε τους προσπάθεια, λόγο καί νόημα, ὅσοι μάλιστα θέλουν νά φτάσουν χωρίς κόπο στήν ἀπάθεια καί τήν πνευματική γνώση, μέ τήν ὁλοκληρωτική κατά Θεόν σχολή, ὅπως ὁ ἴδιος ὁ Θεός εἶπε μέσω τοῦ Προφήτη: «Σχολάσατε καί μάθετε ὅτι ἐγώ εἶμαι ὁ Θεός» (Ψαλμ. 45, 11). 

Οἱ κοσμικοί ἄς σχολάσουμε ἔστω καί ἐν μέρει, γιά νά ἐξετάζουμε (Ψαλμ. 45, 11) τήν ἄθλια ψυχή μας πρίν ἀπό τόν θάνατο καί νά προξενήσουμε διόρθωση ἤ ταπείνωση καί νά μή χαθεῖ τελείως μέ τήν καθολική ἀγνωσία καί τά συνειδητά καί ἀσυνείδητα ἁμαρτήματά της. Ὅπως λέγει ὁ θεῖος Χρυσόστομος, πρέπει νά ἐργαζόμαστε, ὄχι νά φροντίζουμε καί νά ἀγωνιοῦμε γιά πολλά (Λουκ. 10, 41), ὅπως εἶπε ὁ Κύριος στήν Μάρθα. Γιατί ἡ μέριμνα τοῦ βίου δέν ἀφήνει τόν ἄνθρωπο νά φροντίζει γιά τήν ψυχή του καί νά μαθαίνει πῶς εἶναι, ὅπως ἐκεῖνος πού σχολάζει καί προσέχει στον ἑαυτόν του.(σελ. 94) 

Μόνο ἡ ἡσυχία γεννᾶ τήν γνώση τοῦ Θεοῦ, καί μπορεῖ νά βοηθήσει τούς πολύ ἐμπα-θεῖς καί τούς πιό ἀδύνατους μέ τήν χωρίς περισπασμό ζωή καί τήν ἀποφυγή τῶν ἀνθρώ-πων καί των ἀναγκαίων γιά τήν ζωή, ἀλλά καί τῶν μηδαμινῶν καί ἐκείνων πού δέν νομίζονται ἐφάμαρτες. 

Ἄν κανείς δέν προσέχει στά λεγόμενα, δέν ὠφελεῖται τόσο ἀπό τίς θεῖες Γραφές, καί ἄν ἴσως ψάλλει καί διαβάζει πολλές φορές. «Σχολάσατε καί μάθετε» (Ψαλμ. 45, 11), λέγει ἡ Γραφή γιατί ἡ σχολή συγκεντρώνει τόν νοῦ, κι ἄν θελήσει κανείς καί νά προσέξει λίγο, ἀπο-κτᾶ μερική γνώση (Α΄. Κορ. 13, 12) καί μάλιστα ἐκεῖνος πού δέν εἶναι ἄμοιρος ἀπό ἠθική πράξη, γιατί αὐτή κάνει τόν νοῦ πολύπειρο μέ τόν πόλεμο τῶν παθῶν. (Ὅσιος Πέτρος Δαμα-σκηνός, φιλοκαλία τ. γ΄. Περιβόλι τῆς Παναγίας, Μετ. Γαλίτη). 

Ἀδελφέ αὐτός πού δέχεται τήν φωτιά πού ἦλθε νά βάλει ὁ Κύριος στήν γῆ, δέν γνωρίζει λησμοσύνη καί αἰχμαλωσία, ἐπειδή ἔχει πάντα τήν αἴσθηση τῆς φωτιᾶς. Ἐάν θέλεις νά ἀπαλλαχθεῖς ἀπό τήν λησμοσύνη καί τήν αἰχμαλωσία, δέν μπορεῖς διαφορετικά, ἐάν δέν ἀποκτήσεις στόν ἑαυτόν σου τήν πνευματική φωτιά· διότι ἐκεῖνα καταστρέφονται ἀπό τήν θερμότητά της. Καί ἀποκτᾶ κανείς αὐτή τήν φωτιά, μέ τόν θεῖο πόθο. Ἀδελφέ, ἐάν δέν πο-νέσει ἡ καρδιά σου σέ ὅλα, ὥστε νά ζητήσεις τόν Κύριο, δέν μπορεῖς νά προκόψεις. Μόνο ἐάν ἀσχοληθεῖς ἐπίπονα μ’ αὐτά θά φθάσεις σ’ αὐτά· διότι λέγει «ἀσχοληθεῖτε ἐπίπονα καί θά γνωρίστε» (Ψαλμ. 45, 11), καί τά λοιπά. (Ἁγίου Βαρσανουφίου καί Ἰωάννου ἐρωταποκρίσεις, 277, ΕΠΕ, 10β, σελ. 111) 

Σχολάσατε καί γνῶτε…νήψεως ρόλος ποιός εἶναι; Ἄν μᾶς συγκινοῦσε λίγο ἡ νῆψις θά ψηλαφούσαμε τόν Θεό, θά τόν αἰσθανόμασταν, θά κοινωνούσαμε μαζί του θά τόν γνωρί-ζαμε.(Ψαλμ.45,11) Ἀκολούθησε τήν νῆψι καί θά σέ βγάλη στήν γνῶσι Θεοῦ…(Ἀρχιμ Αἰμιλιανοῦ Σιμωνοπετρίτη, ἑρμηνεία στόν ἅγιο Ἡσύχιο, 19,20) 

Ὁ Χριστός μέ τά εἴδη τῶν Παθῶν Του θεράπευσε 

τά πάθη τοῦ ἀνθρώπου 

Πολλά εἶναι τά Πάθη πού ὑπέστη ὁ Χριστός γιά τήν θεραπεία τοῦ ἀνθρώπου, ἤτοι ἡ ἀνάκριση ἀπό τούς ἀρχιερεῖς καί τόν Πιλᾶτο, ἡ φραγγέλωση, ὁ ἀκάνθινος στέφανος, ἡ πορφυρά χλαμίδα, ἡ μεταφορά τοῦ Σταυροῦ στόν Γολγοθᾶ, ἡ σταύρωση στόν Κρανίου το-πο κλπ. Σέ ὅλα αὐτά φαίνεται ἡ μεγάλη μακροθυμία τοῦ Θεοῦ, πού δέχθηκε τά πάντα γιά τήν σωτηρία τοῦ ἀνθρώπου. Ὁ Δημιουργός καταδικάζεται καί ἀτιμάζεται ἀπό τό δημιούρ-γημά Του, ὁ Κτίστης ἀπό τό κτίσμα Του, ὁ Πατέρας ἀπό τό παιδί Του. 

Ὁ τρόπος μέ τόν ὁποῖο ἔπαθε ὁ Χριστός καί τά πολλά εἴδη τῶν παθῶν ἔχουν μεγάλη ση-μασία, γιατί μέ αὐτόν τόν τρόπο ὁ Χριστός θεράπευσε τίς διάφορες ἀσθένειες τοῦ ἀνθρώ-που καί τόν ὁδήγησε στήν πνευματική ὑγεία. Ὁ ἅγιος Νικόδημος ὁ ἁγιορείτης, ὡς φιλόκα-λος, συγκέντρωσε πολλά χωρία Πατέρων γιά τά διάφορα εἴδη τῶν παθῶν, στά ὁποῖα φαί- νεται ἡ αἰτία γιά τήν ὁποία ἔπαθε κατ’ αὐτόν τόν τρόπο ὁ Χριστός. 

Ὁ Χριστός δέχθηκε ἀκάνθινο στέφανο στήν κεφαλή Του, καί ἔτσι φανέρωσε ὅτι ἔρριψε τόν στέφανο πού εἶχε ὁ διάβολος στήν κεφαλή του, ἀπό τήν νίκη πού πέτυχε ἀπέναντί μας (ἅγ. Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς). Ἐπίσης, ὁ ἀκάνθινος στέφανος δηλώνει ὅτι ὁ Χριστός ἐξάλειψε τήν κατάρα πού εἶχε ἡ γῆ μετά τήν πτώση τοῦ Ἀδάμ, μέ τό νά βλαστάνη ἀγκάθια, ἤ ὅτι ἐξάλει-ψε τίς μέριμνες καί τίς ὀδύνες τῆς παρούσης ζωῆς, πού ὁμοιάζουν μέ τά ἀγκάθια, ἤ ἀκόμη φανερώνει ὅτι ἔγινε κοσμοκράτωρ καί νικητής τῆς σαρκός καί τῆς ἁμαρτίας (Μέγας Ἀθα-νάσιος), ἀφοῦ στεφάνι φοροῦν οἱ βασιλεῖς. 

Ἔβγαλε τά ἱμάτιά Του καί φόρεσε τήν πορφύρα, γιά νά βγάλη τούς δερμάτινους χιτῶνες, πού εἶχε φορέσει ὁ Ἀδάμ μετά τήν παράβαση τῆς ἐντολῆς τοῦ Θεοῦ, πού εἶναι σημεῖο τῆς νεκρώσεως (Μέγας Ἀθανάσιος). Φόρεσε δέ πάλι τά ἱμάτια γιά νά ἐνδύση τόν ἄνθρωπο μέ τήν ἀφθαρσία πού εἶχε πρό τῆς παρακοῆς (Μέγας Ἀθανάσιος). 

Ἔλαβε στά χέρια Του κάλαμο γιά νά θανατώση τόν ἀρχαῖο ὄφι καί δράκοντα, ἀφοῦ ἄλλω-στε μέ τό καλάμι σκοτώνει κανείς τά φίδια (Μέγας Ἀθανάσιος).Ἀκόμη, ἔλαβε τόν κάλαμο γιά νά σταματήση τήν ἐξουσία τοῦ διαβόλου ἐπάνω στούς ἀνθρώπους (ἅγ. Γρηγόριος ὁ Θεολόγος). Ἐπί πλέον ἔλαβε κάλαμο στά χέρια Του γιά νά σβύση τό χειρόγραφο τῶν ἁμαρ-τιῶν μας (Μέγας Ἀθανάσιος), γιά νά γράψει μέ τό κόκκινο αἷμα Του βασιλικῶς τό γράμμα τῆς συγχωρήσεως τῶν ἁμαρτιῶν μας (ἅγ. Θεόδωρος Στουδίτης). 

Σταυρώθηκε στό ξύλο τοῦ Σταυροῦ γιά τό ξύλο τῆς γνώσεως. Ξέρουμε ἀπό τήν Παλαιά Δια-θήκη ὅτι διά ξύλου ἔπεσε ὁ Ἀδάμ καί ἔχασε τήν κοινωνία του μέ τόν Θεό. Ἔπρεπε μέ ἕνα ἄλλο ξύλο, τό ξύλο τοῦ Σταυροῦ, νά ἐπανέλθη ὁ ἄνθρωπος στόν Παράδεισο τῆς τρυφῆς, ἀπό τόν ὁποῖον ἔπεσε στήν ἁμαρτία μέ τήν βρώση τοῦ καρποῦ ἑνός ἄλλου ξύλου. Καρφώ-θηκε πάνω στόν Σταυρό, γιά νά καρφώση τήν ἁμαρτία. Ἅπλωσε τά χέρια Του στόν Σταυρό γιά νά ἰατρεύσει τό ἅπλωμα τῶν χεριῶν τοῦ Ἀδάμ καί τῆς Εὔας ὅταν ἔλαβαν τόν ἀπαγορευ-μένο καρπό, καθώς ἐπίσης καί γιά νά ἑνώση τά διεστῶτα, ἤτοι τούς ἀγγέλους καί τούς ἀνθρώπους, τά οὐράνια καί ἐπίγεια. 

Ἔλαβε ἐπάνω στόν Σταυρό τήν γεύση τῆς χολῆς καί τοῦ ὄξους, γιά τήν γλυκεία γεύση πού αἰσθάνθηκε ὁ Ἀδάμ καί ἡ Εὔα τρώγοντας τόν ἀπαγορευμένο καρπό (ἅγ. Γρηγόριος ὁ Θεο-λόγος). Ἔτσι, μέ τήν γεύση τοῦ ὄξους θεράπευσε τήν γεύση τῆς ἀπαγορευμένης ἡδονῆς. Ἔλαβε τόν θάνατο γιά νά θανατώση τόν θάνατο. 

Τό αἷμα καί τό ὕδωρ πού ἔρρευσαν ἀπό τήν πλευρά Του φανέρωναν τά βασικά Μυστήρια τῆς Ἐκκλησίας, δηλαδή τό Βάπτισμα (ὕδωρ) καί τήν θεία Εὐχαριστία (αἷμα), καθώς ἐπίσης καί τό βάπτισμα τοῦ μαρτυρίου. Σκοτίσθηκε ὁ ἥλιος καί ἡ σελήνη γιά νά δείξουν τό πένθος τους γιά τόν σταυρωθέντα. Ἀνέβηκε ὁ Χριστός στό ὕψος τοῦ Σταυροῦ γιά τήν πτώση τοῦ Ἀδάμ. Οἱ πέτρες σχίσθηκαν, ἐπειδή ἔπασχε ἡ πέτρα τῆς ζωῆς. Ἀνέστησε ὁ Χριστός τούς νεκ-ρούς οἱ ὁποῖοι στήν συνέχεια εἰσῆλθαν στά Ἱεροσόλυμα, γιά νά δείξη ὅτι, ἀφοῦ καί ἐμεῖς ἀναστηθοῦμε, θά εἰσέλθουμε στήν ἄνω Ἱερουσαλήμ. Μετά τόν θάνατο στόν Σταυρό τάφη-κε γιά νά μή στρεφόμαστε ἐμεῖς στήν γῆ, ὅπως κάναμε προηγουμένως. Τέλος ἀναστήθηκε γιά τήν δική μας ἀνάσταση. 

Ὁ ἅγιος Πρόκλος, Ἀρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως, ὀνομάζει τό Πάθος τοῦ Χριστοῦ κα-θάρσιο τόν θάνατό Του ἀφορμή ἀθανασίας, ἀφοῦ ἀνέτειλε τήν ζωή· τήν κάθοδο στόν Ἅδη, γέφυρα τῶν ἀπ’ αἰώνων νεκρωθέντων πρός τήν ἀναβίωση τήν μεσημβρία, κατά τήν ὁποία κατάδικάσθηκε σέ θάνατο ὁ Χριστός, ἀνάκληση τῆς δειλινῆς καταδίκης τοῦ ἀνθρώπου στόν Παράδεισο· τόν Σταυρό, ἰατρό τοῦ δένδρου τοῦ Παρα-δείσου τά καρφιά ὅτι προσήλωσαν καί ἐκάρφωσαν μέ τήν θεογνωσία τόν κόσμο πού κατέσπειρε τόν θάνατο· τίς ἄκανθες, βότρεις τοῦ Ἰουδαϊκοῦ ἀμπελῶνος τήν χολή, πρόξενο τοῦ μέλιτος τῆς πίστεως καί παρήγο-ρο τῆς πονηρίας τῶν Ἰουδαίων τόν σπόγγο ὅτι σπόγγισε τήν κοσμική ἁμαρτία· τόν κάλαμο ὅτι πολιτογράφησε τούς πιστούς στόν οὐρανό καί συνέτριψε τήν τυραννία τοῦ ἀρχεκάκου ὄφεως τόν Σταυρό ὡς σημεῖο ἀντιλεγόμενο ἀπό τούς ἀπίστους καί δοξαζόμενο ἀπό τούς πιστούς. 

Μέ τό Πάθος Του ὁ Χριστός ἀποδείχθηκε πραγματικός ἰατρός τῶν ἀνθρώπων, ἀφοῦ θερά-πευσε ὅλα τά δεινά πού ἐπισώρευσε στό ἀνθρώπινο γένος ἡ ἁμαρτία τοῦ Ἀδάμ. Ἀποδεί-χθηκε ὁ νέος γενάρχης τοῦ ἀνθρωπίνου γένους. 

Ἀπό τό βιβλίο «Οἱ Δεσποτικές Ἑορτές – Εἰσοδικό στό Δωδεκάορτο καί τήν Ὀρθόδοξη Χριστολογία» – Μητροπολίτου Ναυπάκτου καί Ἁγίου Βλασίου Ἱεροθέου, Ἱερά Μονή Γενεθλίου τῆς Θεοτόκου (Πελαγίας), Γ’ Ἔκδοση, 2008.  

Η Γυναίκα – θεωρεῖται τό «ἀσθενεστέρον 

σκεύος» (Α´ Πέτρ. 3, 7). 

H εκκλησιαστική παράδοση ωστόσο της δίνει στη θεία λατρεία εκείνη τη θέση στην οποία ξεδιπλώνει τα προτερήματά της και καθιστά την παρουσία της σπουδαία και απα-ραίτητη. Ως γνωστόν, ο απόστολος Παύλος είπε «αἱ γυναῖκες ὑμῶν ἐν ταῖς ἐκκλησίαις σιγάτωσαν» (Α´ Κορ. 14, 34) καί τά λόγια αυτά μπορεί νά τά κατανοήσει κανείς ως επι-σήμανση της ικανότητας για σιωπή και ακρόαση, ως το κυριότερο πλεονέκτημα της γυναί-κας. Η σιωπή και η ακρόαση – είναι έκφραση του εσωτερικού βιώματος και η ανάγκη να συνειδητοποιήσει το βαθύτερο νόημα. Εκεί, όταν οι λέξεις είναι λιγοστές, εκεί όπου ο νους αποφαίνεται ανήμπορος – Eκεί η γυναικεία φύση επιδεικνύει τό προτέρημά της καί βρίσκει τήν έκφρασή της στίς δικές τις χαρακτηριστικές μορφές. 

Στήν ορθόδοξη εικονογραφία, μιά γυναίκα δέν εκπροσωπείται ποτέ ως ένας ομιλητής, με ένα χέρι σε μια χειρονομία ομιλίας, αλλά μόνο ακούγοντας, με μια χειρονομία προσοχής. Την μορφή της σιωπής των γυναικών την βλέπουμε στο Ευαγγέλιο. Το πρώτο θαύμα που επιτελεί ο Χριστός που είναι η μεταβολή του ύδατος σε κρασί στήν Κανά της Γαλιλαίας επι-δεικνύει επίσης καί τήν μορφή της σιωπής. Ο διάλογος της Θεοτόκου με τον Θείο Υιό της – η στροφή της Μαρίας προς τον Χριστό διακόπτεται από μία παύση, που είναι η στιγμή της αποσιώπησης, όπου η προσοχή, η υπακοή και η αποδοχή περιπλέκονται ολοκληρωτικά. Στήν συνέχεια η Θεοτόκος στρέφεται στους δούλους: «λέγει ἡ μήτηρ αὐτοῦ τοῖς διακόνοις· ὅ τι ἂν λέγῃ ὑμῖν, ποιήσατε» (Ἰωάν. 2, 5). Επίσης, η Μαρία καθισμένη στα πόδια του Χρι-στού σιωπηλά, προσηλωμένη στον Λόγο του, φανερώνει την μορφή αυτού του είδους της σιωπηλής προσήλωσης (Λουκ. 10, 39).  

Α.Π.Θεσ/κης, Θεολογική Σχολή τμ. Κοινωνικῆς Θεολογίας Irina Chudinova, Ἠχοτόποιο τῆς Μοναχικῆς λατρείας. Ελληνική και Ρωσική Λειτουργική Παράδοση 

Ἡ τελειοτέρα  εὐλογία τοῦ Θεοῦ 

Ὁ Θεός σέ ἐκεῖνον τόν ἄνθρωπο πού πράττει τό δίκαιον θά δώσει δύναμη. Διότι «τῶ ἔχοντι παντί δοθήσεται (Ματθ. 25, 29). 

Ἀφοῦ σταθεροποιηθεῖ στό νά πράττει τά καλά ἔργα, γίνεται ἄξιος τῆς εὐλογίας τοῦ Θεοῦ. Φαίνεται δέ ὅτι ἡ τελειοτέρα ἀπό τίς εὐλογίες τοῦ Θεοῦ εἶναι ἡ εἰρήνη, ἡ ὁποία εἶναι μία σταθερότητα τοῦ νοῦ· ὥστε ὁ εἰρηνικός ἄνθρωπος ἔχει ὡς χαρακτηριστικό τήν σεμνότητα τῶν ἠθῶν· ἐκεῖνος ὅμως πού πολεμεῖται ἀπό τά πάθη του δέν ἔχει λάβει ἀκόμη τήν εἰρήνη τοῦ Θεοῦ, τήν ὁποία ὁ Κύριος ἔδωσε στούς μαθητές Του, ἡ ὁποία «ὑπερέχουσα πάντα νοῦν (Φιλ. 4, 7) θά φρουρήσει τίς ψυχές τῶν ἀξίων. Αὐτήν εὔχεται καί ὁ ἀπόστολος στις Ἐκκλη-σίες, λέγοντας· «Χάρις ὑμῖν καί εἰρήνη πληθυνθείη» (Α΄.Πέτρ. 1, 2).Εἴθε λοιπόν ἀφοῦ ἀγω-  νισθοῦμε καλῶς καί συντρίψουμε τό φρόνημα τῆς σαρκός, τό ὁποῖο εἶναι «ἔχθρα εἰς Θεόν» (Ρωμ. 8, 6), ἀφοῦ φθάσει ἡ ψυχή μας σέ κατάσταση γαλήνης καί ἀταραξίας, νά ὀνομα-σθοῦμε παιδιά εἰρήνης (Λουκ. 10, 6) καί νά λάβουμε τήν εὐλογία τοῦ Θεοῦ ἐν εἰρήνη, ἐν ὀνόματι τοῦ Χριστοῦ Ἰησοῦ τοῦ Κυρίου μας, στόν ὁποῖο ἀνήκει ἡ δόξα καί τό κράτος καί τώρα καί πάντοτε καί εἰς τούς αἰῶνας τῶν αἰώνων . Ἀμήν. (Μ. Βασίλειος ΕΠΕ, τ. 5ος ὀμιλίες στους Ψαλμούς, σελ. 133) 

Καρδιᾶς δημιουργία 

Ἡ καρδιά τοῦ κάθε ἀνθρώπου πλάσθηκε μέ ἰδιαίτερο καί μοναδικό τρόπο.Εἶναι ἀνεπα-νάληπτη καί ἀποτελεῖ το κέντρο τῆς ἀνθρωπίνς προσωπικότητος. 

Ἡ βαθειά καρδιά εἶναι ὁ «τόπος τῆς πνευματικῆς προσευχῆς», ἀλλά καί τό πεδίο τῶν πν-ευματικῶν ἀγώνων. 

Εἶναι ὁ πολυτελής «κρυπτός τῆς καρδίας ἄνθρωπος» ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ. Κατέχει τήν ἱκανό-τητα νά προσλάβει τήν αἰωνιότητα καί νά γνωρίζει τό ἀρχέτυπον αὐτῆς τόν Ζῶντα Θεό. 

Ἀκάρδιος ἄνθρωπος εἶναι ἐκεῖνος πού δέν αἰσθάνεται τήν πνευματική καρδιά. 

Ἡ καρδιά χωρίς τήν ἐπισκοπή τοῦ ἡγεμονεύοντος τοῦ νοῦ στίς εἰσόδους μένει πωρωμέ-νη καί ἐκφέρει διαλογισμούς πονηρούς πού ἀποπνίγουν τήν ἄφθαρτη σπορά τοῦ λόγου τοῦ Θεοῦ. Γίνεται καταγώγιο φαυλότητος. 

Τά πρῶτα βήματα τῆς θεραπευτικῆς διαδικασίας πού προτάσσει ἡ Ἐκκλησία εἶναι ἡ εἰσαγωγή τοῦ νοῦ ἀπό τήν διάχυσή του στό περιβάλλον μέ τίς αἰσθήσεις καί ἡ εἴσοδό του στήν καρδιά μέ τήν μετάνοια, πού το πνεῦμα της ἀναμοχλεύει τά βάθη της καί μᾶς φανε-ρώνει τά κρυπτά τῆς καρδιᾶς μας καί .ἔχει ὡς κεντρικό σημεῖο τήν διαφύλαξη τῆς συνθήκης πού κάναμε μέ τόν Θεό κατά τό Βάπτισμά μας. 

Ὁ νοῦς ἑνώνεται μέ τήν καρδιά σέ μιά καινούργια θεωρία: Ὁ Θεός γίνεται τό κέντρο ὅλων τῶν πραγμάτων καί ὁ ἄνθρωπος ταπεινά φέρεται πρός Αὐτόν. 

Τά χαρίσματα πού δίνει ὁ Κύριος εἶναι ἀνάλογα μέ τά παθήματα καί τήν «κένωση» τοῦ Χριστοῦ καί τῆς δωρεᾶς τῆς Ἀναστάσεώς Του. 

Ἕνας ἀκόμη τρόπος τῆς ἀνεύρεσης τῆς βαθειᾶς καρδιᾶς εἶναι ἡ συνεχής ἀνάγνωση τῶν Γραφῶν. Τό Πανάγιον Ὄνομα τοῦ Χριστοῦ, ἔτσι μυεῖται στό μυστήριο τοῦ Σταυροῦ καί τῆς Ἀναστάσεώς Του καί ἡ καρδιά ζωντανεύει καί γίνεται ναός τῆς Θεότητος. Τέλος ἡ θεία Κοι-νωνία καί ἡ ἀκοή καί συμμόρφωση τοῦ λόγου τοῦ Θεοῦ. 

Νά καταβάλλουμε ἀγώνα νά φύγουμε ἀπό τήν ματαιότητα καί δουλεία τοῦ κόσμου, κατά τόν Ἀπόστολο Παῦλο: «ἐμοί κόσμος ἐσταύρωται» (Γαλ. 6,17) 

Κατά τήν δεύτερη προσπάθεια εἶναι ἡ συγκέντρωση στό νά παραδοθοῦμε πλήρως στό θέλημα τοῦ Θεοῦ, νά ἐκριζώσουμε τόν νόμο τῆς ἁμαρτίας ἀπό τήν καρδιά καί νά ἀποδε-σμευθοῦμε ἀπό τήν δουλεία τοῦ ἑαυτοῦ μας, «καγώ τόν κόσμω». Χωρίς τήν νήψη,δηλαδή τήν καρδιακή ἡσυχία ἡ θεία Χάρις δέν διατηρεῖται στήν καρδιά. 

Επιμέλεια Κων. Δεσπότης