Γράφει ο καθηγητής και ακαδημαϊκός Παναγόπουλος Π. Αλέξιος (DDDr. Dr.Habil.).
Στην καθημερινή ζωή ακούμε συχνά την έκφραση: «Αυτός έχει χαρακτήρα». Η φράση αυτή δεν αποτελεί απλώς έναν έπαινο για μια ισχυρή προσωπικότητα. Εκφράζει την αναγνώριση ενός ανθρώπου που διαθέτει εσωτερική συγκρότηση, ήθος, σταθερότητα αξιών, συνέπεια λόγων και πράξεων, ηθική αντοχή και αρετή. Ο χαρακτήρας δεν είναι κοινωνική μάσκα ούτε αποτέλεσμα δημοσίων σχέσεων· είναι η διαρκής έκφραση της ψυχικής και ηθικής καλλιέργειας του ανθρώπου ως προσώπου και υπαρξιακής οντότητας.
Η σύγχρονη εποχή, όμως, φαίνεται να έχει αντιστρέψει την ιεράρχηση των ηθών και των αξιών. Η κοινωνία συχνά θαυμάζει την εξουσία, τη θέση, ο αξίωμα, τους τίτλους, τα πτυχία, την οικονομική επιτυχία ή τη δημόσια προβολή, ενώ παραβλέπει το ουσιώδες: τον χαρακτήρα και το ήθος.
Η γνώση χωρίς ήθος μπορεί να καταστεί επικίνδυνη, μπορεί να φέρει Ναγκασάκι και Χιροσίμα, η εξουσία χωρίς αρετή γίνεται αυταρχική και η επιστήμη χωρίς βιοηθική και ηθική απάνθρωπη. Η βιοηθική δεν περιορίζεται στα ζητήματα της ιατρικής και της βιοτεχνολογίας. Αποτελεί πρωτίστως την ανώτατη επιστήμη του σεβασμού προς τον συνάθρωπο. Υπενθυμίζει ότι κάθε ανθρώπινη πράξη οφείλει να διέπεται από τις αρχές της αγαθοεργίας, της μη βλάβης, της δικαιοσύνης και του σεβασμού της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.
Οι αρχές αυτές δεν μπορούν να εφαρμοστούν χωρίς την ύπαρξη χαρακτήρα και ήθους. Ο γνωστός Αριστοτέλης είχε ήδη διατυπώσει ότι «ἕξις προαιρετική» είναι η αρετή· μια σταθερή κατάσταση της ψυχής που αποκτάται με συνεχή πνευματική άσκηση. Ο άνθρωπος δεν γεννιέται ενάρετος· γίνεται ενάρετος μέσω της παιδείας, της αυτοπειθαρχίας και της συνεχούς επιλογής του αγαθού και του δρόμου τής αρετής. «Γινόμαστε δίκαιοι πράττοντας δίκαια», υποστήριζε στο έργο του στα Ηθικά Νικομάχεια.
Ο χαρακτήρας, επομένως, οικοδομείται από τη μικρή ηλικία και στα καθημερινά δρώμενα. Ο Σωκράτης δίδαξε ότι η αληθινή πνευματική γνώση οδηγεί στην αρετή και ότι η αυτογνωσία συναποτελεί το πρώτο βήμα της ηθικής ολοκλήρωσης. Το δελφικό «Γνώθι σαυτόν» δεν είναι απλώς μία φιλοσοφική προτροπή αλλά βιοηθική αρχή αυτοευθύνης, ύψιστη αρετή και μέγιστο ήθος ανδρών που επιθυμούν να γίνουν χρήσιμοι στη Πολιτεία.
Ο Πλάτων συνέδεσε την παιδεία με την πνευματική καλλιέργεια της ψυχής. Σκοπός της δεν είναι η συσσώρευση τεχνολογίας και τεχνολογικών πληροφοριών, αλλά η μεταστροφή της ψυχής προς το αγαθό, η διαρκής τάση της προς κάτι το ανωτέρω και όχι υλικό και εφήμερο. Εκεί βρίσκεται η ουσία της αληθινής μόρφωσης: όχι στο πλήθος των ειδικών ή γενικών γνώσεων, αλλά στην ποιότητα του ανθρώπου, στην αρετή του ανθρώπου να φανεί χρήσιμος στο συνανθρωπο.
Ο Ισοκράτης τόνιζε ότι η «ρίζα της παιδείας είναι πικρή, αλλά οι καρποί της γλυκείς». Η αληθινή παιδεία απαιτεί κόπο, αυτοπειθαρχία και θυσίες, όμως δημιουργεί αληθινούς πολίτες με ευθύνη και χαρακτήρα και ήθος. Αιώνες πολύ αργότερα, ο Άγιος Νεκτάριος ο Θαυματουργός, ως διευθυντής Ριζαρείου Σχολής και ως καθηγητής υπενθύμιζε ότι «η μόρφωση χωρίς αρετή είναι ξίφος στα χέρια παραφρόνων».
Αντίστοιχα, μας προειδοποίησε και ο διπλωμάτης Ίων Δραγούμης, που έγραφε ότι η δύναμη ενός έθνους δεν βρίσκεται στον πλούτο του, αλλά στους χαρακτήρες των ανθρώπων του. Επιπλέον, ο ιατρός Ιωάννης Καποδίστριας θεωρούσε ότι η παιδεία αποτελεί θεμέλιο της ελευθερίας και ότι η ηθική διαπαιδαγώγηση προηγείται της πολιτικής οργάνωσης ενός κράτους. Για αυτό 36 ημέρας πριν από την δολοφονία του υπογράφει διάταγμα που απαγορεύει σε δημόσιους λειτουργούς ανώτατους και κατώτατους και σε στρατιωτικούς, να είναι μέλη Μυστικών Εταιρειών.
Χωρίς ενάρετους πολίτες, ακόμη και οι καλύτεροι θεωρητικοί θεσμοί ενός κράτους και μίας πολιτείας θα αποτυγχάνουν και δεν θα μπορούν να εφαρμοστούν στην πράξη. Σήμερα, δυστυχώς, στον 21ο αιώνα παρατηρείται ένα παράδοξο φαινόμενο. Πολλαπλασιάζονται οι θέσεις και τα αξιώματα, οι τίτλοι σπουδών, αλλά μειώνονται οι αξίες και χάνονται οι άνθρωποι που εμπνέουν την εμπιστοσύνη.
Η τεχνογνωσία αυξάνεται, όμως η αληθινή σοφία περιορίζεται. Η πληροφορία αφθονεί, αλλά η εσωτερική παιδεία σπανίζει ή εξαφανίζεται. Ο άνθρωπος αξιολογείται από το βιογραφικό του σημείωμα και όχι από τον βίο του, από το ήθος του, από τη παιδεία του. Η πραγματική παιδεία δεν αποδεικνύεται από τα χαρτιά των βεβαιώσεων ή τα πτυχία που κρέμονται στον τοίχο κάποιου γραφείου, αλλά από τον ηθικό τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος συμπεριφέρεται, όταν κανείς άνθρωπος δεν τον παρακολουθεί. Εκεί αποκαλύπτεται ο αληθινός χαρακτήρας του.
Η ευγένεια, η ειλικρίνεια, η ταπεινότητα, η συνέπεια, η δικαιοσύνη και η καλοσύνη αποτελούν αρετές που δεν απονέμονται από κανένα πανεπιστήμιο. Από καμία Ακαδημία των Επιστημών και Τεχνών. Η ελληνική παράδοση μας δίδαξε διαχρονικά μέσω του Ηρακλή ότι ο δρόμος της αρετής είναι δύσκολος, ενώ ο δρόμος της κακίας εύκολος. Ο Ησίοδος στα Έργα και Ημέραι, μας περιγράφει ότι οι θεοί έθεσαν τον τίμιο ιδρώτα, πριν από την αρετή. Καμία υψηλή και πνευματική ηθική κατάκτηση δεν επιτυγχάνεται χωρίς τον ηθικό αγώνα.
Η κοινωνία του μέλλοντος δεν έχει ανάγκη μόνο από περισσότερους ειδικούς και τεχνοκράτες. Έχει ανάγκη από περισσότερους ανθρώπους με χαρακτήρα και ήθος. Από ανθρώπους που να συνδυάζουν γνώση, παιδεία, γνήσιο ήθος, καλοσύνη, υπευθυνότητα και ανθρωπιά. Διότι ο πραγματικά μορφωμένος άνθρωπος δεν είναι εκείνος που γνωρίζει τα περισσότερα ή έχει πτυχία, αλλά εκείνος που υπηρετεί το καλό και την αρετή με συνέπεια. Ο καλός χαρακτήρας συναποτελεί το ανώτερο πτυχίο του ανθρώπου. Δεν αποκτάται με εξετάσεις, ούτε αγοράζεται, δυστυχώς ούτε κληρονομείται. Καλλιεργείται με αγώνα, με αυτογνωσία, με αρετή και με αγάπη προς τον συνάνθρωπο. Ίσως, τελικά, η μεγαλύτερη διάκριση που μπορεί να λάβει ένας άνθρωπος να μην είναι ένας ακόμη τίτλος ή ένα ακόμη βραβείο, αλλά η απλή και βαθιά φράση που διασώζει για τόσους αιώνες η ελληνική σοφία:
«Αυτός έχει ήθος και χαρακτήρα.», είναι Άνθρωπος με Α κεφαλαίο. Τόσο ως πολιτικός, τόσο ως δάσκαλος, τόσο ως ιατρός, τόσο ως στρατιωτικός, τόσο ως δικαστής, τόσο ως έμπορας, τόσο ως γεωργός, τόσο ως εργάτης και αξιωματούχος κτλ,κ μίας πατρίδας με ιστορία αιώνων. Γι αυτό κι ο Διογένης με το φανάρι Άνθρωπο ζητούσε!
Academician Professor ALEXIOS P.PANAGOPOULOS (DDDr. Dr.Habil.)
Academician EASA – European Academy of Sciences & Arts (Salzburg – Austria, from 5.6.2024).
Academician MCA – International Slavic Academy oF Sciences, Culture, Education & Arts (Moscow – 7 Slavic Countries, from 26.12.2018).
Academician IEAI – International Ethical Academy of India, from 6/2024.
Professor of Political Sciences & Law, Department
Phd Political Sciences.
Phd Bioethics Biopsychology Medical Anthropology.
Phd Theology Religion.
Diploma Dr. Habilitation of Law.
Post-Doc’s in Law University of Belgrade.
Post-Doc in Theology Religion University of Munchen.
Post-Doc in Bioethics University of Patras.
Degree of Law/Lawyer, Degree of Theology,
Degree of History/Philology, Degree of Music.
Scholar DAAD, ΙΚΥ, etc.
Director EPLO for BiH and MNE. Author, Poet.
Candidate for Nobel Peace Prize 2025.
Member Ciesart, Camara Internacional de Escritores y Artistas – Spain.
Member World Association of Jurists (WJA), Washington, USA.
Member Club of Rome – SC.
https://orcid.org/0009-0008-9304-4040
https://ftb.academia.edu/AlexiosPanagopoulos/Papers
https://scholar.google.com/scholar?hl=el&as_sdt=0%2C5&q=aleksios+panagopoulos&btnG=
https://www.biblionet.gr/ Παναγόπουλος, Αλέξιος Π.
