Η σύγχρονη βιβλική έρευνα έχει καταλήξει στο συμπέρασμα ότι τα πρώτα πέντε βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης (Πεντάτευχος) είναι αποτέλεσμα σύνθεσης από 4 διαφορετικές πηγές, στις οποίες δόθηκαν τα εξής ονόματα: Γιαχβιστής, Ελωχιμιστής, Ιερατικός Κώδικας, Δευτερονομιστική Πηγή.
Κατά την παραδοσιακή άποψη, ο συγγραφέας της Πεντατεύχου είναι ο Μωυσής και, διʼ αυτού, ο Θεός (αφού η Αγία Γραφή είναι θεόπνευστη).
Ποιά άποψη είναι η σωστή;
Ας δούμε πρώτα ποιά είναι τα επιχειρήματα της βιβλικής επιστήμης. Στην Πεντάτευχο υπάρχουν αρκετές διπλές ή και τριπλές διηγήσεις. Δηλαδή παραλλαγές της ίδιας ιστορίας. Αυτό θεωρήθηκε δείγμα σύνθεσης από διαφορετικές πηγές, μία υπόθεση που ενισχύεται από τις εξής παρατηρήσεις:
α) Στις διπλές (ή τριπλές) διηγήσεις γίνεται χρήση διαφορετικής ορολογίας, χαρακτηριστική της κάθε πηγής.
β) Εντοπίζονται πολλές αντιφάσεις ανάμεσα στις αντίστοιχες διηγήσεις.
γ) Κάθε πηγή έχει σταθερά χαρακτηριστικά, συγκεκριμένες αφηγηματικές τάσεις (π.χ. λεκτικά σχήματα, εικόνες) που απουσιάζουν από τις άλλες πηγές.
δ) Αν αποκοπούν από το κείμενο της Πεντατεύχου τα τμήματα μιας πηγής και συνενωθούν μεταξύ τους, θα προκύψει μια συνεχής αφηγηματική ροή, χωρίς ουσιαστικά κενά.
Υπάρχουν και άλλα επιχειρήματα.
Η ΒΙΒΛΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΧΕΙ, ΠΡΑΓΜΑΤΙ, ΕΝΤΟΠΙΣΕΙ ΚΑΠΟΙΑ ΟΡΘΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΔΟΜΗΣ ΤΗΣ ΠΕΝΤΑΤΕΥΧΟΥ. Δεν είναι σε θέση, όμως, να τα αξιολογήσει ορθά. Στηρίζεται μόνο στις ανθρώπινες δυνάμεις και αντιλήψεις.
ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΚΑΘΕ «ΠΗΓΗΣ» ΔΕΝ ΕΚΦΡΑΖΟΥΝ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΗ ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ. Δεν σχετίζονται με κάποια παρελθοντικά κείμενα από διάφορους συγγραφείς πριν γίνει η «σύνθεσή» τους στο βιβλικό κείμενο της Πεντατεύχου. ΕΧΟΥΝ ΠΛΗΡΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. ΕΚΦΡΑΖΟΥΝ ΤΟ ΘΕΙΟ ΘΕΛΗΜΑ ΓΙΑ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ, ΟΠΩΣ ΑΥΤΟ ΠΑΡΑΔΟΘΗΚΕ ΣΤΟΝ ΜΩΥΣΗ. Γιʼ αυτό είναι θεόπνευστο το κείμενο: μιλά για το μέλλον ή ακόμη πιο παράδοξα: μιλά για το παρελθόν που δεν θα μπορούσε να γίνει κατανοητό πριν έλθει το μέλλον. Θα εξηγήσουμε.
Οι αντιφάσεις επιλύονται. Αρκεί να ληφθούν υπόψη ορισμένα στοιχεία τα οποία έγιναν ΓΝΩΣΤΑ ΜΟΛΙΣ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΜΑΣ (τους τελευταίους αιώνες ή τις τελευταίες δεκαετίες ή, όπως δούμε, τώρα τελευταία).
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αντίφασης είναι οι δύο διηγήσεις για τη δημιουργία (στο βιβλίο της Γενέσεως). Πότε δημιουργήθηκε ο άνθρωπος; Πριν ή μετά τα ζώα; Η επίλυση στηρίζεται στη δαρβινική εξέλιξη (σε συνδυασμό με την αθανασία του Αδάμ πριν την πτώση). Βλ. το άρθρο: Πόσο έζησε ο Αδάμ πριν την πτώση;
Άλλο παράδειγμα αντίφασης είναι η διήγηση για τον κατακλυσμό, δύο ολοκληρωμένες εκδοχές (από τον Γιαχβιστή και τον Ιερατικό Κώδικα) του οποίου συμπλέκονται. Πόσα είναι τα καθαρά ζώα που παίρνει ο Νώε στην κιβωτό; Επτά ή δύο; Αν και μπορεί να δοθούν άλλες ερμηνείες, αυτή που ενδιαφέρει εδώ είναι ότι Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΚΑΤΑΚΛΥΣΜΟΥ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΜΟΝΟ ΜΙΑ. ΕΓΙΝΑΝ ΔΥΟ ΚΑΤΑΚΛΥΣΜΟΙ. Δεν συμπλέκονται δύο διαφορετικές διηγήσεις για το ίδιο ιστορικό γεγονός (κατακλυσμό), αλλά υπάρχουν ΔΥΟ ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ (δύο κατακλυσμοί), που συμπλέκονται σε μια ιστορία. Γιατί συμπλέκονται; ΓΙΑ ΝΑ ΥΠΑΡΞΕΙ ΑΠΟΚΡΥΨΗ ΤΟΥ ΟΤΙ ΕΙΝΑΙ ΔΥΟ ΤΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ. Όπως ακριβώς το είδαμε στο Αρνίον της Αποκάλυψης. Δύο πρόσωπα υποκρύπτονται εκεί. Το ένα πρόσωπο (ο Ιησούς) αποκρύπτει το δεύτερο πρόσωπο (τον προφητευόμενο), μέχρις ότου έρθει η στιγμή να αποκαλυφθεί. ΕΤΣΙ ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΚΑΤΑΚΛΥΣΜΟ, Ο ΘΕΟΣ ΗΘΕΛΕ ΝΑ ΑΠΟΚΡΥΨΕΙ ΤΗΝ ΥΠΑΡΞΗ ΕΝΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟΥ ΝΩΕ. Ο Νώε προτυπώνει τον Ιησού Χριστό. Ο δεύτερος Νώε, που τώρα ήρθε η ώρα να αποκαλυφθεί, προτυπώνει τον ισόθεο προφητευόμενο.
Ας μην μας εκπλήσσει η ύπαρξη ενός δεύτερου Νώε, διότι η ιστορία της ανθρωπότητας δεν ξεκινά το 5.508 π.Χ. όπως προκύπτει από το γράμμα της Αγίας Γραφή και δέχονταν οι Πατέρες της Εκκλησίας. Αν ήταν όντως έτσι, τότε ένας Νώε θα ήταν αρκετός. Η σύγχρονη επιστήμη έχει αποκαλύψει ότι η ανθρωπότητα έχει ηλικία εκατομμυρίων ετών. Όπως οι Άγιοι απέκρυψαν την πραγματική ηλικία του ανθρώπινου γένους (διότι δεν θα γινόταν δεκτή σε παλαιότερες εποχές), έτσι απέκρυψαν και την ύπαρξη ενός δεύτερου κατακλυσμού και ενός δεύτερου Νώε.
Οι αντιφάσεις, λοιπόν, περιέχουν κρυπτογραφημένη πληροφορία και όχι αντίφαση. Είναι θεόπνευστες. Περιέχουν μήνυμα.
Συνεπώς ορθή είναι η παραδοσιακή άποψη κατά την οποία η Πεντάτευχος είναι θεόπνευστη, με συγγραφέα (καταγραφέα του θείου θελήματος) τον Μωυσή. Όσα λέει η σημερινή βιβλική επιστήμη θα πρέπει να ενταχθούν στο πλαίσιο αυτό, σε συνδυασμό με τα σύγχρονα επιστημονικά δεδομένα και, ιδίως, τα νέα δεδομένα του βιβλίου της Αποκάλυψης.
Ας πούμε και το εξής. Ο Γιαχβιστής και ο Ελωχιμιστής εκφράζουν αποσπάσματα του (εβραϊκού) κειμένου της Παλαιάς Διαθήκης, στα οποία χρησιμοποιείται ως όνομα του Θεού, το Γιαχβέ και το Ελωχίμ, αντίστοιχα. Γιατί υπάρχουν δύο ονόματα για το Θεό (τουλάχιστον αρχικά, διότι αργότερα ενοποιούνται); Διάφορες εξηγήσεις μπορούν να δοθούν, εκ των οποίων η σημαντικότερη είναι ότι γίνεται έμμεση προφητική αναφορά στον Ιησού Χριστό αφενός και στον προφητευόμενο αφετέρου.
