Κρατούσα γνώμη είναι ότι και οι Άγιοι κάνουν λάθη. Η γνώμη αυτή είναι ορθή υπό την έννοια ότι οι Άγιοι, πλην ειδικών εξαιρέσεων, δεν είναι Άγιοι από την παιδική ηλικία. Μέχρι να λάβουν την αγιότητα (σε βαθμό απάθειας, κατά την πατερική έννοια) περνάνε, συνήθως, δεκαετίες. Όταν, μετά την κοίμησή τους, καταταχθούν επισήμως ως Άγιοι από την Εκκλησία, αρχίζουμε εμείς να αναλύουμε τη ζωή τους και βλέπουμε ατέλειες, λάθη κτλ. Μα αφού δεν ήταν Άγιοι ευθύς εξ αρχής. Κι ας ήταν κληρικοί ή ασκητές ή οτιδήποτε άλλο. Ευλαβείς ήταν. Άγιοι δεν ήταν. ΚΑΤΕΛΗΞΑΝ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΑΓΙΟΙ.
Σχεδόν πάντα αγνοούμε το πότε τους δόθηκε η χάρη της απάθειας. Μπορεί στο τέλος της ζωής τους. Μπορεί αρκετά νωρίτερα. Δύσκολο για μας να το μάθουμε. Εμείς βλέπουμε μόνον μια ενιαία βιογραφία, χωρίς να μπορούμε να ξεχωρίσουμε ποιό είναι το τμήμα ΠΡΙΝ τη λήψη της απάθειας και ποιό είναι το τμήμα ΜΕΤΑ τη λήψη της απάθειας. Αυτό το θέμα έχει μεγάλη σημασία, διότι μόνο μετά την λήψη της απάθειας, δικαιούνται οι Άγιοι τον χαρακτηρισμό του Αγίου. Προηγουμένως είναι φιλόθεοι, ασκητές, πνευματικοί κτλ., αλλά ΟΧΙ ΑΓΙΟΙ με την πραγματική έννοια της λέξης. Αυτό έχει σημασία και για το θέμα του αν κάνουν ή όχι λάθη.
ΠΡΙΝ την λήψη της απάθειας κάνουν λάθη. ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΛΗΨΗ ΤΗΣ ΑΠΑΘΕΙΑΣ ΣΤΑΜΑΤΑΝΕ ΟΛΑ ΤΑ ΛΑΘΗ. Δεν κάνουν πια λάθη. Περνάνε στο χώρο της αναμαρτησίας και λαμβάνουν το άπτωτο (δεν μπορούν πια να εκπέσουν), όπως είδαμε σε προηγούμενα άρθρα. ΕΠΟΜΕΝΩΣ ΟΤΑΝ ΜΙΛΑΜΕ ΓΙΑ ΛΑΘΗ ΤΩΝ ΠΑΤΕΡΩΝ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ, ΑΥΤΑ ΕΙΝΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙ ΥΠΑΡΚΤΑ, ΑΛΛΑ ΑΦΟΡΟΥΝ ΜΙΑ ΦΑΣΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΟΠΟΙΑ ΔΕΝ ΕΙΧΑΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΕΙ ΑΚΟΜΗ ΤΟΝ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΤΟΥΣ ΑΓΩΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΛΗΨΗ ΤΗΣ ΑΓΙΟΤΗΤΑΣ. Μπορεί να βλέπανε οράματα κτλ., αλλά αυτά δεν αποτελούν απόδειξη λήψης της απάθειας. Αποτελούν μόνο ένδειξη μιας δυναμικής, θετικής πορείας προς τα άνω, προς τον Θεό. Δεν ταυτίζονται με το τέλος αυτής της πορείας, δηλαδή την απάθεια.
Κι ας έρθουμε τώρα στον απαθή Άγιο, ο οποίος, όπως είπαμε, ΔΕΝ ΚΑΝΕΙ ΠΙΑ ΛΑΘΗ, ΕΧΕΙ ΤΟ «ΑΛΑΘΗΤΟ» (το οποίο δεν έχει – ούτε κατά διάνοια – ο πάπας της Ρώμης, που μας έρχεται, ίσως, συνειρμικά στο μυαλό όταν ακούμε για αλάθητο). ΝΑΙ, ΟΙ ΔΙΚΟΙ ΜΑΣ ΑΓΙΟΙ (ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ) ΕΧΟΥΝ ΤΟ ΑΛΑΘΗΤΟ. Όσο κι αν αυτό μας παραξενεύει. ΟΜΩΣ ΤΟ ΑΛΑΘΗΤΟ ΔΕΝ ΚΑΛΥΠΤΕΙ ΟΛΗ ΤΗ ΖΩΗ ΤΟΥΣ. Καλύπτει μόνο το τελευταίο τμήμα της, όπως εξηγήσαμε. Κι αφού μιλάμε για αλάθητο, ας εξηγήσουμε και τι εννοούμε. ΔΕΝ ΕΝΝΟΟΥΜΕ ΤΟ ΑΛΑΘΗΤΟ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΚΗ ΜΑΣ ΑΝΤΙΛΗΨΗ. Να αρχίσει, για παράδειγμα, ο Άγιος να μας μιλά σε μια ξένη γλώσσα άπταιστα, χωρίς κανένα σφάλμα («αλάθητα»). Ή να μας κάνει επιστημονικά άρτιες (χωρίς σφάλματα – «αλάθητα») αναλύσεις οικονομικές, πολιτικές, ιστορικές, επιστημονικές, κτλ. Αυτά ενδιαφέρουν εμάς, αποτελούν ανάκλαση των δικών μας, ίσως, μικρών «ονείρων», αλλά δεν ενδιαφέρουν τον Θεό (καταρχήν).
ΤΟ ΑΛΑΘΗΤΟ ΥΠΑΡΧΕΙ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΛΗΨΗ ΤΟΥ ΘΕΟΥ. Το αλάθητο συνίσταται στο να παραλαμβάνει (απευθείας στην καρδιά, στην ψυχή, όχι διαμέσου βιβλίων, ούτε διαμέσου της μνήμης του) ο Άγιος τον λόγο που θα πει (ή θα γράψει) από τον Θεό, από το Άγιο Πνεύμα. Να μην λέει ή γράφει δικά του πράγματα. Όποιος λέει ή γράφει τα δικά του, αντλώντας από τον «πλούτο» των γνώσεων και εμπειριών του, αυτός δεν γνωρίζει τι είναι η αγιότητα, όσο καλή προαίρεση κι αν έχει (αν έχει). Μιλά από τον εαυτό του (και το νομίζει αυτό καλό και σπουδαίο), αλλά «ο αφʼ εαυτού λαλών την δόξαν την ιδίαν ζητεί» (Ιωαν, 7, 18). «Ο δε ζητών την δόξαν του πέμψαντος αυτόν, ούτος αληθής εστι, και αδικία εν αυτώ ουκ έστιν». Εδώ, στο «αληθής εστι» υπεισέρχεται το αλάθητο. Είναι το αλάθητο έναντι του Θεού, το οποίο εκδηλώνεται και έναντι των ανθρώπων (είτε το καταλαβαίνουν οι άνθρωποι, είτε όχι).
Η εκδήλωση του «αλάθητου» καλύπτει τα πάντα. Ακόμη και τα επιστημονικά κτλ. θέματα που είπαμε ότι δεν ενδιαφέρουν. Ενδιαφέρουν, αλλά δεν ενδιαφέρουν με τον τρόπο που εμείς τα αντιλαμβανόμαστε. Για παράδειγμα: Μπορεί ένας απαθής Άγιος να πει σε κάποιον αστρονόμο ότι ο Ήλιος περιφέρεται γύρω από την Γη (που επιστημονικά δεν στέκει). Ο αστρονόμος θα το δει αρχικά στραβά, θα πει ότι είναι αμόρφωτος ο Άγιος, ύστερα μπορεί να αρχίσει να δρα η χάρη του Θεού μέσα του και να καταλάβει ότι το θέμα είναι ασήμαντο για την καθημερινή ζωή, θα κάνει μια αλλαγή στην ιεράρχηση των πραγμάτων, θα καταλάβει ότι προηγείται η ζωή (μάλιστα η χριστιανική ζωή) και έπεται η επιστήμη, μπορεί να ανοίξει η ψυχή του ώστε να αποδέχεται περισσότερο τους ανθρώπους τους οποίους προηγουμένως απέρριπτε λόγω της αλαζονείας που τον διακατείχε εξαιτίας της επιστήμης κτλ. Δηλαδή μια θετική πνευματική εξέλιξη που στηρίζεται σε ένα επιστημονικό… λάθος. Ο ΑΓΙΟΣ ΕΔΡΑΣΕ ΑΛΑΘΗΤΑ ΜΕΣΩ ΕΝΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΥ ΛΑΘΟΥΣ ΠΟΥ ΤΟΝ ΕΝΕΠΝΕΥΣΕ ΤΟ ΑΓΙΟ ΠΝΕΥΜΑ ΝΑ ΠΕΙ.
Ποιός όμως γνωρίζει τι συνέβη στην ψυχή του αστρονόμου; Όποιος άκουσε το λόγο θα πει ότι οι Άγιοι λένε και λανθασμένα πράγματα…
Παρόμοιο αλάθητο έχει ο απαθής Άγιος και στα θεολογικά θέματα.
Ας σημειωθεί ότι πολλά «λάθη» έχουν στην πραγματικότητα προφητικό χαρακτήρα. Μιλούν, έμμεσα, για κάτι μελλοντικό.
Αν ήμασταν σε θέση να καταλάβουμε ότι ένας συγκεκριμένος Άγιος έχει εισέλθει, με τη χάρη του Θεού, στο χώρο του ΑΛΑΘΗΤΟΥ, τότε δεν τίθεται πια θέμα λάθους. Οτιδήποτε δεν καταλαβαίνουμε ή για το οποίο διαφωνούμε, δεν θα πρέπει να το απορρίψουμε ή να το αξιολογήσουμε ως λάθος, αλλά απλώς να το ερμηνεύσουμε σωστά (αν είμαστε σε θέση να το κάνουμε, διότι δεν είναι τόσο εύκολο – θέλει θείο φωτισμό).
Μπορεί, όμως, ο πνευματικός άνθρωπος να μην έχει εισέλθει ακόμη στο χώρο του ΑΛΑΘΗΤΟΥ. Τότε μπορεί να γίνουν λάθη (ή να ειπωθούν λάθος πράγματα). Και ΟΝΤΩΣ θα πρόκειται για λάθη (ακόμη και θεολογικά – κι αυτά κυρίως είναι που ενδιαφέρουν). Αλλά είναι δύσκολο για εμάς να αξιολογήσουμε σε ποιό χώρο βρίσκεται ο πνευματικός άνθρωπος που έχουμε μπροστά μας: εντός ή εκτός του χώρου του ΑΛΑΘΗΤΟΥ;
Γιʼ αυτό, εφόσον το Άγιο Πνεύμα δεν μας υποδεικνύει κάτι διαφορετικό, είναι προτιμότερο, αντί να κυνηγάμε τα λάθη και να εστιάζουμε σε αυτά, να ερμηνεύουμε μεταφορικά ή αλληγορικά (ή με άλλους τρόπους) όσα μας υπερβαίνουν. Χρειάζεται και η χάρη του Θεού σε αυτήν την ερμηνεία.
