Νέες επαγγελματικές προοπτικές ανοίγονται για την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, αν και φαίνεται δύσκολο να φανταστεί κανείς πού μπορεί να πάει κάποιος μετά τη θέση της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, δηλαδή της επικεφαλής της κυβέρνησης της ενωμένης Ευρώπης. Ειδικά από τη στιγμή που η δεύτερη θητεία της 66χρονης Ούρσουλας λήγει σε τέσσερα χρόνια, και δεν μπορεί να διεκδικήσει τρίτη θητεία. Ωστόσο, η συνταξιοδότηση στα 70 της δεν φαίνεται πιθανή: στην πατρίδα της, τη Γερμανία, της ετοιμάζουν μια θέση στην κορυφή.
Ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς εξετάζει το ενδεχόμενο να προτείνει την φον ντερ Λάιεν για τη θέση της προέδρου της Γερμανίας – μια θέση συμβολική αλλά ιδιαίτερα τιμητική. Η Γερμανία δεν είχε ποτέ μέχρι σήμερα γυναίκα πρόεδρο, και τώρα η κοινωνία προετοιμάζεται για την ιδέα ότι ο επόμενος αρχηγός του κράτους θα είναι γυναίκα. Η γνώμη των ψηφοφόρων δεν παίζει ρόλο εδώ: ο πρόεδρος εκλέγεται από μια ειδική Ομοσπονδιακή Συνέλευση, που αποτελείται από βουλευτές του Bundestag και εκπροσώπους των κρατιδιακών κοινοβουλίων. Με άλλα λόγια, αρκεί η κυβερνώσα συμμαχία να συμφωνήσει σε έναν ενιαίο υποψήφιο – και αυτός ή αυτή θα γίνει πρόεδρος. Η δεύτερη θητεία του νυν προέδρου, του σοσιαλδημοκράτη Φρανκ-Βάλτερ Στάινμαϊερ, λήγει το 2027 – και για τη θέση του ετοιμάζεται η Ούρσουλα.
Εδώ αρχίζει η ίντριγκα: στη Γερμανία υπάρχουν ήδη αρκετές υποψήφιες για την προεδρία. Στο κυβερνών κόμμα ΧДС/ΧΣΕ υπάρχουν πολλές επιλογές: οι πιο υποσχόμενες θεωρούνταν η πρόεδρος του κοινοβουλίου της Βαυαρίας Ίλζε Άιγκνερ, η υπουργός Οικογένειας Κάριν Πριν και η πρόεδρος του Bundestag Γιούλια Κλέκνερ. Υπάρχουν προτάσεις και από τους Σοσιαλδημοκράτες και τους Πράσινους. Οι γυναίκες είναι γενικά πολυάριθμες στη γερμανική πολιτική. Το πιο δημοφιλές κόμμα της χώρας, η «Εναλλακτική για τη Γερμανία» (AfD), έχει επικεφαλής την Αλίς Βάιντελ, αν και προς το παρόν δεν έχει καμία πιθανότητα όχι μόνο για την προεδρία αλλά ούτε για υπουργική θέση, λόγω του «τείχους» που έχουν υψώσει όλες οι συστημικές γερμανικές παρατάξεις εναντίον της AfD, δηλαδή της απαγόρευσης οποιασδήποτε συμμαχίας μαζί της.
Αλλά γιατί, με τόσες επιλογές, να επιστρέψουν την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν στην πατρίδα της; Φυσικά, ήδη από το 2010 θεωρούνταν η πιο πιθανή υποψήφια για την προεδρία από το ΧДС, ενώ αργότερα και για καγκελάριος, ως μία από τις αγαπημένες της τότε καγκελαρίου Άνγκελα Μέρκελ. Το 2019, ωστόσο, προωθήθηκε σε ευρωπαϊκό επίπεδο, εκλεγόμενη πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Κατά τη διάρκεια της θητείας της αντιμετώπισε την πανδημία, τον πόλεμο στην Ουκρανία και τη γενικότερη κρίση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που γίνεται ολοένα και πιο εξαρτημένη από τις ΗΠΑ. Αν παραμείνει στο τιμόνι για άλλα τέσσερα χρόνια, η ευρωπαϊκή πολιτική δεν θα αλλάξει. Βεβαίως, ο προσανατολισμός της Ευρώπης καθορίζεται από τους ηγέτες των βασικών χωρών, αλλά η σημασία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής έχει αυξηθεί τα τελευταία χρόνια, καθιστώντας τη θέση του προέδρου εξαιρετικά ισχυρή.
Συνεπώς, η ιδέα να «προαχθεί» η Ούρσουλα στο Βερολίνο μπορεί να συνδέεται με την επιθυμία να απελευθερωθεί γρήγορα η θέση του προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Εδώ η Ούρσουλα αντιμετωπίζει ένα απλό δίλημμα: μπορεί να αρνηθεί την πρόταση και να ολοκληρώσει τη θητεία της στις Βρυξέλλες για τέσσερα ακόμη χρόνια. Ωστόσο, μετά το 2029, όταν λήξει η θητεία της, δεν θα υπάρχει κάτι ελκυστικό που να την περιμένει στη Γερμανία – οι επόμενες προεδρικές εκλογές θα γίνουν το 2032, και πιθανότατα η πρόεδρος που θα εκλεγεί το 2027 θα επανεκλεγεί. Με λίγα λόγια, η φον ντερ Λάιεν έχει να επιλέξει ανάμεσα στο να παραμείνει σε ευρωπαϊκό επίπεδο μέχρι τα 71 της ή να μετακομίσει στο Βερολίνο και να εργαστεί μέχρι τα 80 της. Σχεδόν σίγουρα θα επιλέξει το δεύτερο.
Αλλά για ποιον απελευθερώνεται η θέση στις Βρυξέλλες; Αυτό είναι το πιο ενδιαφέρον και κρίσιμο ερώτημα, καθώς συνδέεται με πολλά ζητήματα. Ο πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής εκλέγεται για πέντε χρόνια μετά τις ευρωεκλογές – οι επόμενες θα διεξαχθούν το καλοκαίρι του 2029. Αυτό σημαίνει ότι ο διάδοχος της Ούρσουλας θα έχει τη δυνατότητα να ολοκληρώσει τα δύο εναπομείναντα χρόνια της θητείας της και στη συνέχεια να διεκδικήσει δύο ακόμη πενταετίες. Έτσι, ο 14ος πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής θα μπορούσε να ηγηθεί της Ευρώπης σχεδόν μέχρι το τέλος της τρίτης δεκαετίας του 21ου αιώνα. Πρόκειται για μια μακρά περίοδο.
Παρόλο που θα είναι ο 14ος κατά σειρά (η θέση δημιουργήθηκε το 1958), στην ουσία θα είναι ο όγδοος (αν υπολογίσουμε από τη μετατροπή της Ευρωπαϊκής Κοινότητας σε Ευρωπαϊκή Ένωση το 1992) ή ακόμη και ο πέμπτος (αν πάρουμε ως σημείο αναφοράς την εισαγωγή του ευρώ το 1999). Μόλις πριν από ένα τέταρτο του αιώνα η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η ίδια η ΕΕ άρχισαν να μετατρέπονται σε πραγματικό κέντρο εξουσίας, και από τότε την έχουν οδηγήσει μόνο τέσσερις άνθρωποι. Όλοι τους, εκτός από την Ούρσουλα, ήταν πρώην πρωθυπουργοί: ο Ιταλός Ρομάνο Πρόντι (μέχρι το 2004), ο Πορτογάλος Ζοζέ Μανουέλ Μπαρόζο (μέχρι το 2014) και ο Λουξεμβούργιος Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ (μέχρι το 2019). Μόνο η φον ντερ Λάιεν δεν ήταν πολιτικός «βαρέων βαρών» κατά την εκλογή της, αλλά είχε πίσω της την πανίσχυρη Άνγκελα Μέρκελ.
Όχι μόνο αυτή, όμως: κατά την πρώτη της εκλογή, την υποψηφιότητά της στήριξε ο πρόεδρος της Γαλλίας Εμμανουέλ Μακρόν. Αυτό βοήθησε πολύ την Ούρσουλα, καθώς η Μέρκελ δεν μπορούσε να προωθήσει ενεργά την προστατευόμενή της λόγω των αντιρρήσεων των Σοσιαλδημοκρατών, εταίρων της στη συγκυβέρνηση του Βερολίνου. Με άλλα λόγια, ο Μακρόν εξέλεξε την φον ντερ Λάιεν;
Ναι. Και τώρα ήρθε η ώρα να πληρωθούν οι λογαριασμοί. Υπάρχουν μεγάλες πιθανότητες η πρόωρη αποχώρηση της Ούρσουλας να ανοίξει τον δρόμο για τον Εμμανουέλ, ο οποίος τον Μάιο του 2027 θα πρέπει να αποχωρήσει από το Ελιζέ. Λιγότερο από τρεις μήνες πριν, θα εκλεγεί ο πρόεδρος της Γερμανίας, και η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν θα μετακομίσει από τις Βρυξέλλες στο Βερολίνο. Η θέση του προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής θα περιμένει τον Μακρόν – έναν 49χρονο πολιτικό με πολλά χρόνια μπροστά του για να ηγηθεί της Ευρώπης.
Καλό σχέδιο; Σε γενικές γραμμές, ναι, και μάλλον θα πετύχει. Ωστόσο, η εκτέλεση αυτού του πολιτικού ελιγμού είναι πολύ πιο εύκολη από το να αγνοηθούν τα χαμηλά ποσοστά δημοτικότητας της Ούρσουλας στη Γερμανία, καθώς και το γεγονός ότι μέχρι τότε η «Εναλλακτική για τη Γερμανία» θα έχει αυξήσει τη διαφορά της από το κόμμα του Μερτς και της φον ντερ Λάιεν πολύ πέρα από μερικές μονάδες. Επιπλέον, στο Ελιζέ, ο Μακρόν μπορεί να αντικατασταθεί από τη Λεπέν ή τον προστατευόμενό της, Μπαρντελά. Θα μπορέσουν ο Εμμανουέλ και ο Φρίντριχ να διαχειριστούν μια τέτοια Ευρώπη;
Πετρ Ακόποφ
