Αφήνω σήμερα στην άκρη τα κοινωνικό-οικονομικό-πολιτικά θέματα φίλες και φίλοι αναγνώστες που θα φουντώσουν εντυπωσιακά σύντομα και καλώ την προσοχή σας σε ένα διαχρονικά και διαπροσωπικά σημαντικό θέμα: την φιλία!..
Ξεκινώ με αυτό που έγραψε ο Επίκουρος:
«Όπως η αρετή έτσι και η φιλία δεν μπορεί να χωριστεί από την ηδονή. Επειδή η μοναξιά και η ζωή χωρίς φίλους είναι γεμάτη επιβουλές και κινδύνους, η ίδια η λογική υπαγορεύει να αποκτήσουμε φιλίες. Όταν τις αποκτήσουμε ο νους αισθάνεται ασφάλεια. Και όπως η εχθρότητα, ο φθόνος και η περιφρόνηση αντιμάχονται την ηδονή, έτσι και οι φιλίες είναι οι πιο πιστές εγγυήτριες και γεννήτριες ηδονής τόσο για εμάς τους ίδιους όσο και για τους φίλους μας.»
Κλείνω προσθέτοντας την επίσης δική του εντυπωσιακή πρόταση:
«Δεν πρέπει να μας απασχολεί τι τρώμε και τι πίνουμε, αλλά με ποιους τρώμε και με ποιους πίνουμε!…»
Οι αρχαίοι έλεγαν «ο φίλος τον φίλο εν πόνοις και κινδύνοις ου λείπει…», και εμείς οι σύγχρονοι Έλληνες συνηθίζουμε να λέμε «πες μου τον φίλο σου να σου πω ποιος είσαι…».
Σας ξαφνιάζω σήμερα προτρέποντάς σας «κοίτα τον φίλο σου για να δεις ποιος είσαι!…».
Στην εποχή μας, εγωπάθεια, κυνισμός και συναισθηματική ρηχότητα, συνεπικουρούμενα και από την οικονομική δυσπραγία, τη διάχυτη πλέον για όλους επαγγελματική και ψυχολογική ανασφάλεια και το υπαρξιακό άγχος, αντί να δρουν θετικά και να μας καθοδηγούν στη σύναψη φιλικών σχέσεων (που θα βοηθήσουν να μειωθεί η οδυνηρή μοναξιά και η αλλοτρίωσή μας), δυστυχώς δρουν ανασταλτικά, εντείνοντας την απομόνωσή μας, διογκώνοντας επικίνδυνα την εσωστρέφειά μας και τις εξαρτήσεις μας από το εντυπωσιακό μέσο μαζικής επικοινωνίας (προτιμώ τον τίτλο «Μαζικού Εκμαυλισμού»), την τηλεόραση.
Ο άνθρωπος είναι κοινωνικό ον και η διαπίστωση του Αριστοτέλη για την «αγελαία φύση» μας επιβεβαιώνεται με διαπιστώσεις κοινωνιολογικών και ψυχολογικών ερευνών καθώς κρίνεται ότι δεν επαρκεί η διαπίστωση ούτε και η ανάλυση των απώτερων νοημάτων που περικλείονται στην παροιμιακή φράση «όμοιος ομοίω αεί πελάζει…».
Τρία πρόσθετα ερωτήματα σχετίζονται με τη διαχρονική ισχύ αυτής της θέσης: γιατί, πότε και με ποιες συγκεκριμένες συνθήκες «ο όμοιος πηγαίνει στον όμοιο…».
Γιατί κάποιο συγκεκριμένο πρόσωπο μέσα από το ευρύτερο περιβάλλον των γνωριμιών μας απολήγει να γίνει επιστήθιος φίλος, εραστής ή ακόμη και σύζυγός μας;
Σίγουρα, το γεγονός ότι το συγκεκριμένο άτομο μας ικανοποιεί συνιστά τη βάση σύναψης φιλίας. Είναι κοινής αποδοχής η διαπίστωση ότι μόνο άτομα με ψυχολογικά προβλήματα θα επέλεγαν για σύντροφό τους άτομα που τα «τιμωρούν» και, έστω αν όλοι μας γνωρίζουμε τέτοιες περιπτώσεις, ουσιαστικά αυτές επιβεβαιώνουν και δεν αναιρούν τον κανόνα.
Μοιάζει η επιλογή ενός φίλου (ή μιας φίλης, ακόμη και συντρόφων), σύμφωνα με τις σύγχρονες ψυχοκοινωνικές θεωρίες, σε πολλές της διαστάσεις, με την οικονομική συνεργασία ή συναλλαγή χωρίς βέβαια να χαρακτηρίζεται από την ψυχρότητα ή την πεζότητα των οικονομικών παραμέτρων.
Πριν πολλά χρόνια, σε επιστημονικό συνέδριο στην Αυστρία έφτασα σε σημείο να λογομαχήσω με Ελβετό συνάδελφο, όταν ανερυθρίαστα, κατά την αρχική εκτίμησή μου, υποστήριξε ότι «η φιλία μοιάζει με έναν τραπεζικό λογαριασμό».
Σηκώθηκα να τον επιπλήξω, αλλά με καθησύχασε υπενθυμίζοντάς μου το κλασικό μας «πάταξον μεν, άκουσον δε!…»
Επέμενε ο Hans (έκτοτε αγαπητός και καλός φίλος) ότι «όπως και με τους τραπεζικούς λογαριασμούς, έτσι και με τη φιλία δεν μπορεί κανείς να κάνει ΜΟΝΙΜΩΣ αναλήψεις, εάν δεν κάνει πού και πού και… καταθέσεις!».
Σωστό!..
Επιλέγουμε για σύντροφο και φίλο το άτομο που μας προσφέρει περισσότερα από όσο μας κοστίζει… Θεωρητικά αυτή η επιλογή μας καθορίζεται από τις αξίες που ενσαρκώνονται στο πρόσωπο που επιλέγουμε και ξηγώ παρακάτω:
Διαλέγοντας ένα άτομο που είναι ενδιαφέρον, διαθέτει πλούσια φαντασία και έχει τις δυνατότητες να μας εισαγάγει σε νέους κύκλους γνωριμιών ή δραστηριότητες, ενεργούμε με βάση το κριτήριο της «ερεθιστικής του αξίας».
Όταν το πρόσωπο είναι συνεργάσιμο και μας βοηθά, διαθέτει μπόλικο ενθουσιασμό και θυσιάζει για εμάς ώρες και ενέργεια υποβοηθώντας μας να επιτύχουμε τους στόχους μας, τότε ενεργούμε με βάση «τη χρησιμότητά του».
Τελικά, το άτομο που μας συμπαραστέκεται, μας ενθαρρύνει στις δύσκολες στιγμές μας και μας επιβραβεύει αναγνωρίζοντας τις επιτυχίες μας, το επιλέγουμε για φίλο επειδή ενισχύει «το ψυχολογικό μας εγώ».
Στην ψυχοδυναμική θεωρία καθοριστικό ρόλο και στοιχείο αποτελεί και η βιωματική υποσυνείδητη οντότητα του ατόμου. Προσωπικά ανήκω σε εκείνη την ομάδα επιστημόνων της συμπεριφοράς, κοινωνιολόγων και ψυχολόγων που υιοθετούμε τις θέσεις του Σωκράτη και του Πλάτωνα, ότι στο κάθε άτομο υπάρχει ένα συγκεκριμένο αρχέτυπο, ένα είδος «ιδεώδους εαυτού» αναφορικά με άνδρες και γυναίκες που του ταιριάζουν.
Το κλασικό λαϊκό απόφθεγμα δηλώνει ευρηματικά «πες μου τον φίλο σου να σου πω ποιος ή ποια είσαι» και, με το σημερινό άρθρο μου, προτείνω εφεξής να λέμε «κοίτα τον φίλο σου για να δεις ποιος είσαι!…».
Κοιτώντας τον φίλο σου θα μπορέσεις να αξιολογήσεις τα δικά σου βιώματα, συμπλέγματα, ανάγκες και διαδικασίες που σε οδήγησαν στη συγκεκριμένη επιλογή σου…
Και όπως διαπιστώνω, και υποθέτω το διαπιστώνετε και εσείς ότι συμβαίνει συχνά στις μέρες μας να είσαι «ά-φιλος»,ή «ά-φιλη», τότε το θέμα απαιτεί πολύ ψάξιμο, σε κάποιες περιπτώσεις ίσως και βοήθεια ειδικού στις ανθρώπινες σχέσεις, καθώς τη σύγχρονη μοναξιά των Ελλήνων δεν «γεμίζει» με τηλεόραση και βίντεο που δεν ικανοποιούν τις ψυχοκοινωνικές μας ανάγκες για αυθεντική ανθρώπινη επαφή.
Σταματήστε να ζείτε κλεισμένοι στο «ά-φιλο» κλουβί σας!…
