Ο Ιωάννης Μαρκάκης, γνωστός ως Ξωπατέρας, υπήρξε μια από τις πιο εμβληματικές μορφές του Κρητικού Επαναστατικού Αγώνα εναντίον των Τούρκων. Γεννήθηκε στα Μανουσανά το 1788.
Μεγαλώνοντας ερωτεύτηκε μια κοπέλα, την οποία ο πατέρας του δεν ενέκρινε. Αντιδρώντας στην συμπεριφορά του πατέρα του, αποφασίζει να πάει στη Μονή Οδηγήτριας και να γίνει καλόγερος, παίρνοντας το όνομα Ιωάσαφ.
Πνεύμα ανήσυχο και επαναστατικό, δεν έμενε αδιάφορος στις θηριωδίες των Τούρκων εναντίον του λαού του. Το καλογερικό ράσο δεν τον απομάκρυνε από τα εγκόσμια και γρήγορα ήρθε σε επαφή και με άλλους σημαντικούς Κρητικούς αγωνιστές : Τον Κόρακα, τον Μαλικούτη, τον Ρωμανό. τον Μαστραχά, τον Σκουντή και άλλους.
Κοντά στον Καπετάν Μιχάλη Κουρμούλη έμαθε πολλά για τον κλεφτοπόλεμο και αγωνίστηκε εναντίον των Τούρκων τόσο στη στεριά, όσο και στη θάλασσα σαν κουρσάρος, με το όνομα του να γίνεται όλο και πιο γνωστό. Η δράση του έφτασε μέχρι και την Πελοπόννησο , όπου ανέβηκε και πολέμησε με άλλους Μεσσαρίτες επαναστάτες. Μέχρι το 1810, η φήμη του είχε απλωθεί σε όλο το νησί, με τις ηρωικές του πράξεις να δίνουν κουράγιο στους Κρήτες και τους Τούρκους να μην μπορούν να βρουν ησυχία εξαιτίας του Ντελή Παπά ( Τρελόπαπα ) όπως τον αποκαλούσαν.
Όλα αυτά σαφώς εξαγρίωναν τους Τούρκους αλλά δυσαρεστούσαν και την Μητρόπολη, την οποία ευνοούσαν οι κατακτητές όσον αφορά στις οικονομικές της απολαβές από τον απλό λαό. Ο Μητροπολίτης λοιπόν, έσπευσε να καθαιρέσει τον Ιωάσαφ, ο οποίος απέκτησε μετά το προσωνύμιο ‘Ξωπατέρας’ , δηλαδή εκείνος που διώχτηκε από την ιεροσύνη. Ελάχιστα φαίνεται να απασχόλησε τον Ξωπατέρα η δυσαρέσκεια των πρώην ανωτέρων του, αφού παρά την καθαίρεσή του, έμεινε στη Μονή και έχτισε έναν Πύργο για να ζήσει εκεί- ένα κτίριο που υπάρχει ακόμα και έμεινε γνωστός με το όνομα του ιδιοκτήτη του. Με τον Πύργο του σαν ορμητήριο συνέχισε απτόητος τη δράση του, σκοτώνοντας μάλιστα και ένα από τα πιο γνωστά πρωτοπαλίκαρα των Τούρκων- έναν αιμοσταγή γενίτσαρο, τον Αγριολίδη.
Μετά τον θάνατο του γενίτσαρου,οι Τούρκοι εφορμούν το Φεβρουαριο του 1828 με δύναμη 3.000 ανδρών εναντίον του μοναστηριού που βρισκόταν ο Ξώπαπας. Οι άλλοι οπλαρχηγοί δεν μπόρεσαν να του συνδράμουν στη μάχη, μιας και ο ποταμός Γεροπόταμος είχε πλημμυρίσει λόγω βροχών και αδυνατούσαν να τον περάσουν. Ο Ξωπατέρας πολέμησε μόνος με τις τρεις θυγατέρες του εναντίον των Τούρκων. Επιστράτευσε μέχρι και τα μελίσσια του, πετώντας δέκα κυψέλες στους επιτιθέμενους, οι οποίοι αναγκάστηκαν να κάνουν πίσω. Τρία μερόνυχτα κράτησε η επική άνιση μάχη- ώσπου στο τέλος, οι Τούρκοι κατάφεραν να εισβάλλουν στο μοναστήρι κ να βάλουν φωτιά στον Πύργο. Πληγωμένος βαριά, αφού έσφαξε τις θυγατέρες του για να μην πέσουν στα χέρια των εχθρών, όρμησε για τελευταία φορά εναντίον τους, προλαβαίνοντας να πάρει άλλους τρεις μαζί του στο θάνατο, πριν τον αποτελειώσουν με τα χτυπήματά τους. Του πήραν το κεφάλι και το κράτησαν σαν λάφυρο μιας νίκης που κάθε άλλο παρά λαμπρή και τιμητική ήταν. Έτσι χάθηκε σε ηλικία μόλις σαράντα ετών, ένας αγέρωχος πολεμιστής που σκόρπισε τον τρόμο στους κατακτητές της πατρίδας του και έκανε το λαό του να θυμηθεί ξανά το όνειρο της ελευθερίας, όπως έπραξαν και οι άλλοι Κρήτες επαναστάτες.
Ίσως το έργο των Οπλαρχηγών της Κρήτης να είναι ελάχιστα γνωστό πέραν των ορίων του νησιού μας- η θυσία και οι αγώνες τους όμως αποτελούν ένα λαμπρό έπος που αξίζει να μελετηθεί.
Ο Πύργος του Ξωπατέρα.
https://dionysoszagreas.blogspot.gr/2017/05/blog-post_21.html
