Η νέα πρόταση του ΠΟΥ για «ασφαλές» διαδίκτυο
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) ζητά από τις κυβερνήσεις ολόκληρου του πλανήτη να επιβάλουν έναν εκτεταμένο διαδικτυακό αποκλεισμό. Το σχέδιο, που παρουσιάζεται ως μέτρο προστασίας των παιδιών, προβλέπει στην πράξη υποχρεωτικούς ελέγχους ψηφιακής ταυτότητας για την πρόσβαση σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Ο γενικός διευθυντής του Οργανισμού, Τέντρος Αντανόμ Γκεμπρεγέσους, συνυπογράφει κοινή δήλωση με τον Γάλλο πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν, καλώντας σε «υποχρεωτικούς ηλικιακούς ελέγχους», νομικά επιβεβλημένο ανασχεδιασμό των πλατφορμών και κανόνες «ασφάλειας εκ σχεδιασμού».
Η επίκληση της υγείας ως μοχλός ελέγχου
Η διατύπωση της δήλωσης είναι προσεκτικά επιλεγμένη. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τα διαδικτυακά παιχνίδια και η παραγωγική τεχνητή νοημοσύνη παρουσιάζονται ως παράγοντες που επιδρούν άμεσα στο σώμα και τον νου των παιδιών. Αυτό το αφήγημα δίνει στις κυβερνήσεις το νομικό πάτημα να ρυθμίζουν ποιος επιτρέπεται να βρίσκεται στο διαδίκτυο. «Τα ψηφιακά περιβάλλοντα απαιτούν αποτελεσματική διακυβέρνηση, κατάλληλο για την ηλικία σχεδιασμό και ισχυρότερες διασφαλίσεις», αναφέρουν χαρακτηριστικά. Η γλώσσα ακούγεται αθώα. Ο μηχανισμός όμως είναι επικίνδυνα παρεμβατικός.
Από τον ηλικιακό έλεγχο στην καθολική ταυτοποίηση
Κάθε έλεγχος ηλικίας προϋποθέτει ταυτοποίηση. Για να βεβαιώσει μια πλατφόρμα ότι ένας χρήστης είναι αρκετά μεγάλος, πρέπει πρώτα να εξακριβώσει την ταυτότητά του. Αυτό σημαίνει αντιστοίχιση δηλωμένης ημερομηνίας γέννησης με σάρωση προσώπου, πιστωτικό αρχείο, κρατική ταυτότητα ή άλλη βάση δεδομένων. Μια απλή σύνδεση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μετατρέπεται σε σημείο ελέγχου. Το σύστημα που διαφημίζεται ως τρόπος προστασίας των ανηλίκων εξελίσσεται αναπόφευκτα σε μηχανισμό καταγραφής κάθε ενήλικα που παραμένει στις πλατφόρμες. Όσοι αρνούνται να συνδέσουν την ψηφιακή τους ταυτότητα με τον λογαριασμό τους κινδυνεύουν να αποκλειστούν από χώρους που λειτουργούν πλέον ως δημόσιες πλατείες, εργαλεία ενημέρωσης και επιχειρηματικής δραστηριότητας.
Η αντίφαση της «προστασίας» δεδομένων
Η δήλωση Τέντρος και Μακρόν αναγνωρίζει ρητά τον κίνδυνο κατάχρησης προσωπικών δεδομένων που συλλέγονται για στοχευμένη διαφήμιση και χειραγώγηση. Ωστόσο, η προτεινόμενη λύση απαιτεί από τις πλατφόρμες να συγκεντρώνουν ακόμη περισσότερα στοιχεία ταυτοποίησης από κάθε χρήστη. Αυτό θα δώσει σε εταιρείες και κράτη ένα ισχυρό άλλοθι για να γνωρίζουν ακριβώς ποιος κρύβεται πίσω από κάθε διαδικτυακό προφίλ. Η αντίφαση είναι κατάφωρη: προειδοποιούν για τον κίνδυνο συλλογής δεδομένων και την ίδια στιγμή οικοδομούν ένα σύστημα που επεκτείνει ακριβώς αυτή τη συλλογή.
Το υπάρχον οικοδόμημα του ψηφιακού αποκλεισμού
Το σχέδιο του ΠΟΥ δεν είναι θεωρητικό. Κυβερνήσεις χτίζουν ήδη την υποδομή για τον έλεγχο πρόσβασης στο διαδίκτυο. Η Αυστραλία απαγορεύει την κατοχή λογαριασμού σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης για άτομα κάτω των 16 ετών. Η Γαλλία προωθεί νόμο για αποκλεισμό χρηστών κάτω των 15 ετών. Η Ινδονησία, η Ισπανία, η Ιρλανδία, το Ηνωμένο Βασίλειο και ο Καναδάς προχωρούν σε παρόμοια μέτρα, θέτοντας ηλικιακά όρια και επιβάλλοντας κανόνες «ασφάλειας εκ σχεδιασμού». Κάθε χώρα παρουσιάζει τη δική της εκδοχή ως προστασία των παιδιών. Μαζί όμως συνθέτουν την αρχιτεκτονική ενός παγκόσμιου καθεστώτος ψηφιακής ταυτοποίησης.
Τεχνητή νοημοσύνη και διεύρυνση του ελέγχου
Η παραγωγική τεχνητή νοημοσύνη εντάσσεται στο ίδιο πλαίσιο. Τέντρος και Μακρόν υποστηρίζουν ότι η τεχνητή νοημοσύνη πολλαπλασιάζει τους κινδύνους για τους νέους και ότι οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις της στην ενσυναίσθηση και την αυτορρύθμιση παραμένουν άγνωστες. «Μια προληπτική προσέγγιση δεν είναι αντι-καινοτομία. Είναι υπέρ του παιδιού», γράφουν. Όμως η πρόληψη γίνεται παρακολούθηση όταν το εργαλείο επιβολής είναι η υποχρεωτική ταυτοποίηση. Μια κυβέρνηση δεν χρειάζεται να απαγορεύσει την πρόσβαση σε όλους, αν μπορεί να υποχρεώσει κάθε χρήστη να αποδείξει την ταυτότητά του πριν εισέλθει. Το σημείο ελέγχου μετατοπίζεται από το περιεχόμενο στο πρόσωπο.
Η επέκταση της πύλης ταυτότητας
Η ισχύς της δικαιολογίας περί προστασίας των παιδιών είναι ότι επιτρέπει την κατασκευή συστημάτων που ξεκινούν από τους ανηλίκους και επεκτείνονται στο σύνολο του πληθυσμού. Μόλις στηθεί η πύλη ταυτότητας, μπορεί να χρησιμοποιηθεί για πολλά περισσότερα από απλούς ηλικιακούς ελέγχους: περιορισμό του λόγου, παρακολούθηση πολιτικής δραστηριότητας, φραγή ανώνυμων λογαριασμών, τιμωρία της διαφωνίας και επιβολή μελλοντικών κανόνων ομιλίας που δεν έχουν καμία σχέση με τα παιδιά. Όταν το διαδίκτυο απαιτεί νομική ταυτότητα στην είσοδο, αντιμετωπίζει κάθε πολίτη ως ύποπτο. Η ανώνυμη έκφραση γίνεται προνόμιο που παραχωρεί το κράτος και η συμμετοχή στην ψηφιακή δημόσια σφαίρα καθίσταται όρος υπό αίρεση.
Το ηθικό πρόσχημα και η πραγματική απειλή
Ο Τέντρος και ο Μακρόν επιμένουν ότι υπερασπίζονται την αξιοπρέπεια των παιδιών και ότι οι νέοι δεν είναι πειραματικά υποκείμενα ούτε εμπορεύματα. Αυτή η αρχή θα έπρεπε να ισχύει για όλους τους πολίτες που ωθούνται σε ένα σύστημα μαζικής ψηφιακής ταυτοποίησης. Ο κίνδυνος δεν είναι η ανάγκη προστασίας των παιδιών από βλαβερό περιεχόμενο. Ο πραγματικός κίνδυνος είναι ότι οι παγκόσμιοι γραφειοκράτες χρησιμοποιούν τα παιδιά ως ηθική ασπίδα για την επιβολή ενός καθεστώτος καθολικής διαδικτυακής παρακολούθησης. Δεν ζητούν απλώς ασφαλέστερες πλατφόρμες. Θέτουν τα θεμέλια για ένα ελεγχόμενο διαδίκτυο όπου η ψηφιακή ταυτότητα γίνεται το εισιτήριο εισόδου.
