Γράφει ο καθηγητής και ακαδημαϊκός Παναγόπουλος Αλέξιος (DDDr., Dr.Habil.).
Το λεγόμενο «American Dream» δεν συνιστά απλώς ένα κοινωνικο-οικονομικό πρότυπο ανόδου, αλλά έναν ολοκληρωμένο πολιτισμικό και ανθρωπολογικό μηχανισμό αναδιαμόρφωσης των παραδοσιακών εθνικών ταυτοτήτων.
Στο πλαίσιο του πρώην ανατολικού ρωμαϊκού κράτους των ορθοδόξων εθνών, η επίδρασή του υπήρξε ιδιαιτέρως έντονη, διότι εισήγαγε μια νέα κοσμοθεωρία μία νέα θρησκεία, βασισμένη στον ατομο-κεντρισμό, την οικονομική επιτυχία ως υπέρτατη αξία και την αποδυνάμωση των ιστορικών, πνευματικών και κοινοτικών δεσμών που συγκροτούσαν διαχρονικά την εθνική συνοχή.
Η καθ ημάς Ανατολή με την ορθόδοξη παράδοση άρχισε να γίνεται η ψεύτικη πολιτική βιτρίνα των πολιτικών, απομακρύνοντας από έννοιες που ιστορικά θεμελιώθηκε επί της έννοιας του προσώπου, της κοινότητας, της συλλογικής μνήμης και της πνευματικής συνέχειας του έθνους. Αντιθέτως, το αμερικανικό πρότυπο οικοδομήθηκε επί της λογικής του «self-made individual», δηλαδή του ανθρώπου που αυτο-προσδιορίζεται με προτεσταντίζοντα τρόπο αποκλειστικά μέσω της οικονομικής και κοινωνικής του επιτυχίας, με αυτόν τον ιδιόμορφο προτεσταντίζοντα τρόπο, που κάποιοι νεοέλληνες μας τον εμφανίζουν ως επιστημονικό υψηλό φρούτο, φρούδας ελπίδας.
Η μετάβαση από την καθ’ ημάς Ανατολή και παραδοσιακή ορθόδοξη κοινοτική δομή προς έναν δυτικό ατομο-κεντρικό φιλελευθερισμό, προκάλεσε τη σταδιακή αποσύνθεση της πολιτισμικής αυτοσυνειδησίας πολλών ορθοδόξων κοινωνιών και φερόμενων ηγετών, που έγιναν οικτροί ηγετίσκοι.
Ιδιαιτέρως μετά τον Ψυχρό Πόλεμο, η πολιτισμική διείσδυση των Ηνωμένων Πολιτειών δεν περιορίστηκε σε οικονομικούς ή γεωπολιτικούς όρους, αλλά εξελίχθηκε σε μορφή «ήπιας ισχύος» (soft power), η οποία επηρέασε την παιδεία, τη γλώσσα, τη μαζική κουλτούρα, την πολιτική σκέψη και ακόμη και την αντίληψη περί ιστορίας και εθνικής αποστολής. Το «American Dream» παρουσιάστηκε ως οικουμενικό πρότυπο ευτυχίας και προόδου, υποκαθιστώντας σταδιακά τα εθνικά ιδεώδη, την ιστορική μνήμη και την πνευματική αποστολή των ορθοδόξων λαών.
Στο επίπεδο της πολιτικής θεωρίας και της θεωρίας του κράτους και του δικαίου, το φαινόμενο αυτό μπορεί να αναλυθεί ως διαδικασία πολιτισμικής απο-εθνοποίησης. Το έθνος παύει να νοείται ως ιστορική και πνευματική κοινότητα και μετατρέπεται σε απλή οικονομική μονάδα εντός της παγκοσμιοποιημένης αγοράς. Η παράδοση της καθ ημάς Ανατολής αντιμετωπίζεται ως αναχρονισμός. Η θρησκευτική ταυτότητα ως μία ιδιωτική υπόθεση ενός προτεσταντικού τύπου και προτεσταντίζουσας πολιτικής φιλοσοφίας και η ιστορική συνέχεια ως εμπόδιο στον εκσυγχρονισμό του δήθεν μετανθρωπισμού της απώλειας και ερημίας των πόλεων.
Κατ’ αυτόν τον προτεσταντίζοντα τρόπο, η εθνική υπόσταση αποδυναμώνεται όχι μέσω στρατιωτικής βίας, αλλά μέσω πολιτισμικής μεταβολής των αξιών και των προτύπων ζωής.
Η περίπτωση πολλών ορθοδόξων βαλκανικών κοινωνιών είναι χαρακτηριστική. Η μαζική μετανάστευση, η ιδεολογική εξάρτηση από δυτικά πρότυπα και η σταδιακή εγκατάλειψη της ιστορικής αυτογνωσίας οδήγησαν σε εθνική κρίση ταυτότητας.
Η κοινωνική επιτυχία άρχισε να μετράται με αμερικανικά καταναλωτικά κριτήρια και όχι με βάση την προσφορά προς το έθνος, την κοινότητα ή την πνευματική καλλιέργεια, πάντων μέτρο όχι άνθρωπος άλλο χρήμα.. Η μεταβολή αυτή δεν επηρέασε μόνο τις οικονομικές δομές, αλλά και την ίδια την πολιτική και δομική ανθρωπολογική συγκρότηση των κοινωνιών.
Παράλληλα, η πολιτισμική ηγεμονία της αμερικανικής μαζικής κουλτούρας επέφερε σταδιακή αποϊεροποίηση της δημόσιας ζωής.
Η καθ’ ημάς Ανατολή με την Ορθοδοξία, που αποτελούσε θεμελιώδη άξονα της ιστορικής ύπαρξης των ορθοδόξων εθνών, περιορίστηκε συχνά σε συμβολικό ή εθιμοτυπικό επίπεδο. Η εθνική μνήμη αντικαταστάθηκε από έναν παγκοσμιοποιημένο πολιτισμό εικόνας, κατανάλωσης και πολιτισμικού συγκρητισμού.
Ωστόσο, η κριτική προς το «American Dream» δεν πρέπει να εκλαμβάνεται ως άρνηση της τεχνολογικής προόδου ή της κοινωνικής κινητικότητας.
Το ουσιώδες ζήτημα αφορά το κατά πόσον ένα ορθόδοξο έθνος μπορεί να υιοθετεί στοιχεία εκσυγχρονισμού και μετανθρωπισμού χωρίς να απολέσει την ιστορική και πνευματική του ταυτότητα. Η πρόκληση για τα ορθόδοξα έθνη του 21ου αιώνα είναι η διατήρηση της πολιτισμικής τους αυτο-συνειδησίας απέναντι σε μια παγκόσμια ομογενοποίηση αξιών και προτύπων του μετανθρωπισμού.
Εν κατακλείδι, το «American Dream» δύναται να θεωρηθεί όχι απλώς οικονομικό ή κοινωνικό πρότυπο, αλλά ιδεολογικός φορέας προτεσταντικού πολιτισμικού μετασχηματισμού. Τα τελευταία κυρίως πενήντα χρόνια οι πολιτικοί της Ελλάδας προσκύνησαν ξένα πρότυπα. Στην περίπτωση των ορθοδόξων εθνών, η ανεξέλεγκτη υιοθέτησή τους οδηγεί σε σταδιακή αποδυνάμωση της ιστορικής μνήμης, της πνευματικής παραδόσεως και της εθνικής συνοχής. Οικτρή κατάντια για την νέα Γενιά, του Ναι, σε Όλα. Η υπεράσπιση της εθνικής υπόστασης προϋποθέτει, όχι απομονωτισμό, αλλά τη συνειδητή πολιτισμική αυτογνωσία και την κοινωνική και πολιτική επαναθεμελίωση της σχέσης μας μεταξύ έθνους, ιστορίας και ορθόδοξης πνευματικότητας. Αλλιώς η πόλη Εάλω, εκ των ένδω.
Academician Professor ALEXIOS P.PANAGOPOULOS (DDDr. Dr.Habil.)
Academician EASA – European Academy of Sciences & Arts (Salzburg – Austria, from 5.6.2024).
Academician MCA – International Slavic Academy oF Sciences, Culture, Education & Arts (Moscow – 7 Slavic Countries, from 26.12.2018).
Academician IEAI – International Ethical Academy of India, from 6/2024.
Professor of Political Sciences & Law, Department
Phd Political Sciences.
Phd Bioethics Biopsychology Medical Anthropology.
Phd Theology Religion.
Diploma Dr. Habilitation of Law.
Post-Doc’s in Law University of Belgrade
Post-Doc in Theology Religion University of Munchen
Post-Doc in Bioethics University of Patras
Degree of Law/Lawyer, Degree of Theology, Degree of History/Philology, Degree of Music. Scholar DAAD, ΙΚΥ, etc.
Director EPLO for BiH and MNE. Author, Poet.
Candidate for Nobel Peace Prize 2025.
Member Ciesart, Camara Internacional de Escritores y Artistas – Spain
Member World Association of Jurists (WJA), Washington, USA
https://orcid.org/0009-0008-9304-4040
https://www.huffingtonpost.gr/signature/dr-alexios-panagopoulos/
https://www.pemptousia.gr/author/alexios-panagopoulos-academician-prof-dddr-pdoc-dr-habil-alexios-panagopoulos/
https://ftb.academia.edu/AlexiosPanagopoulos/Papers
https://scholar.google.com/scholar?hl=el&as_sdt=0%2C5&q=aleksios+panagopoulos&btnG=
https://www.biblionet.gr/ Παναγόπουλος, Αλέξιος Π.
