Όταν διαφορετικές χριστιανικές συνειδήσεις συναντώνται στον ίδιο προβληματισμό
Γεώργιος Αποστολάκης
Υπάρχουν ειδήσεις που αξίζουν προσοχής όχι μόνο για όσα λένε, αλλά και για όσα αποκαλύπτουν.
Μία τέτοια είδηση έρχεται αυτές τις ημέρες από τη Βρετανία.
Το κίνημα Together Declaration[1], που γεννήθηκε κατά την περίοδο της πανδημίας ως αντίδραση στις υποχρεωτικότητες, στα lockdown και στα πιστοποιητικά εμβολιασμού, ξεκίνησε μια νέα εκστρατεία κατά της ψηφιακής ταυτότητας. Δεν περιορίζεται όμως σε μια απλή συλλογή υπογραφών. Ζητά από τους πολίτες να υπογράψουν μια προσωπική δέσμευση, παρουσία μάλιστα μάρτυρα – φίλου ή συγγενούς – ότι δεν θα αποδεχθούν ποτέ την ψηφιακή ταυτότητα, ακόμη και αν η άρνησή τους συνεπάγεται προσωπικό κόστος, δυσκολίες ή αποκλεισμούς.
Η πρωτοβουλία αυτή προκαλεί εντύπωση. Όχι μόνο για το περιεχόμενό της, αλλά και για το πνεύμα που τη διαπνέει. Διότι πίσω από τη δημόσια αυτή δέσμευση διακρίνεται η ίδια βασική ιδέα που ενέπνευσε και πολλούς ανθρώπους κατά την περίοδο της πανδημίας: ότι υπάρχουν στιγμές όπου η συνείδηση καλείται να σταθεί απέναντι στην ευκολία, στην πίεση της πλειοψηφίας ή ακόμη και στην κρατική ισχύ.
Για τους φίλους, όμως, της Κίνησης «ΕΞΟΔΟΣ», υπάρχει και μια άλλη διάσταση, βαθύτερη και ίσως πιο συγκινητική.
Επί δεκαετίες στην Ελλάδα ακούγαμε ότι οι ανησυχίες για την πνευματική διάσταση των συστημάτων ηλεκτρονικής ταυτοποίησης ήταν μια ιδιόμορφη ελληνική συζήτηση. Ότι αφορούσε μόνο ορισμένους κύκλους της Ορθοδοξίας. Ότι επρόκειτο για φόβους που δεν συμμερίζεται ο υπόλοιπος, μη ορθόδοξος, χριστιανικός κόσμος.
Σήμερα διαπιστώνουμε ότι η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη.
Μέσα στο ευρύτερο βρετανικό κίνημα κατά της ψηφιακής ταυτότητας συμμετέχουν και πολλοί χριστιανοί διαφορετικών ομολογιών, οι οποίοι εκφράζουν ανησυχίες που θυμίζουν έντονα προβληματισμούς γνωστούς στον ορθόδοξο χώρο. Μιλούν για την ελευθερία της συνείδησης. Για τον κίνδυνο να εξαρτηθεί η κοινωνική και οικονομική ζωή από ένα υποχρεωτικό ψηφιακό διαπιστευτήριο. Για τη δυνατότητα αποκλεισμού όσων αρνηθούν να ενταχθούν σε ένα καθολικό σύστημα ψηφιακής ταυτοποίησης. Για τη συγκέντρωση πρωτοφανούς εξουσίας στα χέρια κρατικών και υπερεθνικών μηχανισμών.
Συγκεκριμένα, στη Βρετανία εμφανίστηκαν χριστιανικές παρεμβάσεις που υποστηρίζουν ότι η ψηφιακή ταυτότητα εγείρει ζητήματα ελευθερίας συνείδησης, θρησκευτικής ελευθερίας, δυνατότητας αποκλεισμού από την οικονομική και κοινωνική ζωή, συγκέντρωσης υπερβολικής εξουσίας στα χέρια του κράτους, δημιουργίας μηχανισμών που δυνητικά θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν εναντίον θρησκευτικών κοινοτήτων.[2]
Κάποιοι από αυτούς συνδέουν μάλιστα τους προβληματισμούς τους με τις προειδοποιήσεις της Αποκάλυψης σχετικά με συστήματα ελέγχου που επηρεάζουν τη συμμετοχή του ανθρώπου στην οικονομική και κοινωνική ζωή.
Υπήρξε μάλιστα και επίσημη κοινοβουλευτική αναφορά πολιτών στη Βρετανία η οποία υποστήριζε ότι πολλοί χριστιανοί θεωρούν τα υποχρεωτικά συστήματα ψηφιακής ταυτότητας ασύμβατα με τη συνείδησή τους και επικαλούνταν ακόμη και την Αποκάλυψη κεφ. 13 ως λόγο θρησκευτικής αντίρρησης.[3]
Δεν πρόκειται ασφαλώς για επίσημες θέσεις όλων των χριστιανικών δογμάτων της Βρετανίας. Ούτε μπορούμε να ισχυριστούμε ότι ταυτίζονται με την ορθόδοξη θεολογική προσέγγιση. Υπάρχουν επίσης χριστιανικοί οργανισμοί που αντιμετωπίζουν το θέμα ουδέτερα ή θετικά.[4]
Υπάρχει όμως κάτι που δεν μπορεί να περάσει απαρατήρητο.
Άνθρωποι που μεγάλωσαν σε διαφορετική χώρα, διαφορετικό πολιτισμό και διαφορετική εκκλησιαστική παράδοση, χωρίς να έχουν επηρεαστεί από τις ελληνικές συζητήσεις των τελευταίων δεκαετιών, καταλήγουν να θέτουν παρόμοια ερωτήματα.
Μέχρι ποιο σημείο μπορεί να ψηφιοποιηθεί η ανθρώπινη ύπαρξη;
Μπορεί η ταυτότητα του ανθρώπου να μετατραπεί σε ψηφιακή άδεια συμμετοχής στην κοινωνία;
Μπορεί η πρόσβαση στην εργασία, στις συναλλαγές ή στις δημόσιες υπηρεσίες να εξαρτάται από ένα ενιαίο ψηφιακό σύστημα αναγνώρισης;
Υπάρχει δικαίωμα άρνησης;
Υπάρχει δικαίωμα να ζει κανείς εκτός ενός τέτοιου συστήματος;
Όλος αυτός ο ψηφιακός κλοιός που στήνεται δεν παραπέμπει στο 13ο κεφάλαιο της Αποκάλυψης;
Είναι συγκινητικό να βλέπει κανείς αυτή τη σύγκλιση συνειδήσεων. Όχι επειδή οι Βρετανοί έγιναν Ορθόδοξοι. Αλλά επειδή διαπιστώνουμε ότι η ανησυχία για την ελευθερία του ανθρώπινου προσώπου δεν περιορίζεται σε έναν λαό ή σε μία Εκκλησία.
Σαν να αφυπνίζονται ταυτόχρονα συνειδήσεις σε διαφορετικά μέρη του κόσμου.
Σαν άνθρωποι που δεν γνωρίζονται μεταξύ τους, που μιλούν διαφορετικές γλώσσες και ανήκουν σε διαφορετικές παραδόσεις, να διαισθάνονται ότι η ψηφιακή οργάνωση της κοινωνίας δεν είναι απλώς ένα τεχνολογικό ζήτημα, αλλά ένα βαθύ ανθρωπολογικό και πνευματικό ερώτημα.
Το γεγονός αυτό κάτι αποδεικνύει από μόνο του. Διότι όταν διαφορετικές χριστιανικές συνειδήσεις, σε διαφορετικές χώρες και κάτω από διαφορετικές συνθήκες, αρχίζουν να διατυπώνουν παρόμοιες ανησυχίες για το μέλλον της ανθρώπινης ελευθερίας, ίσως βρισκόμαστε μπροστά σε κάτι πολύ σημαντικότερο από μια απλή πολιτική διαμάχη.
Όταν διαφορετικοί λαοί, διαφορετικές παραδόσεις και διαφορετικές συνειδήσεις φτάνουν ανεξάρτητα στο ίδιο ερώτημα, τότε ίσως δεν έχουμε μπροστά μας μια τοπική πολιτική διαμάχη. Ίσως έχουμε μπροστά μας ένα παγκόσμιο υπαρξιακό ζήτημα για το μέλλον της ανθρώπινης ελευθερίας.
[1] https://togetherdeclaration.org/?utm_source=chatgpt.com
[2] https://erikbakker.nl/digital-id-and-religious-freedom-what-christians-need-to-know/?utm_source=chatgpt.com
[3] https://petition.parliament.uk/petitions/743862?utm_source=chatgpt.com#main-content
[4] https://www.eauk.org/news-and-views/the-promise-and-peril-of-digital-id?utm_source=chatgpt.com
