Οι θαυματουργές διαπραγματεύσεις των υψηλών αντιπροσωπειών Ρωσίας και ΗΠΑ στο Ριάντ προκάλεσαν άφθονη «μυροβλυσία» στους δυτικούς επιχειρηματικούς κύκλους, οι οποίοι λυγίζουν υπό το βάρος της χειρότερης οικονομικής κρίσης στη σύγχρονη ιστορία, και αναζωπύρωσαν τις ελπίδες για την επιστροφή τόσο των φθηνών ρωσικών πρώτων υλών στη Δύση, όσο και των ξένων ρούχων και πολυτελών αυτοκινήτων στη Ρωσία.
Μόλις πριν από μερικούς μήνες, η ασήμαντη ρωσική αγορά, που περιγραφόταν στη Δύση ως μια σειρά από Ρωσίδες γιαγιάδες που πουλούσαν λαθραία ποτά και μικροτσίπ από πλυντήρια, ξαφνικά –μετά την παρέλαση των Aurus πάνω στα κόκκινα χαλιά της Σαουδικής Αραβίας– μετατράπηκε ως διά μαγείας σε «χώρο αμοιβαία επωφελούς συνεργασίας» και «βάση για μια νέα, δίκαιη παγκόσμια τάξη».
Η κατάσταση έφτασε στο σημείο όπου το περιοδικό The Economist αναφέρει σοβαρά ότι «ορισμένοι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι κοιτάζουν με απληστία το ρωσικό φυσικό αέριο», καθώς «η μείωση των λογαριασμών ενέργειας θα μπορούσε να αναζωογονήσει τη βιομηχανία της Ευρώπης και να καθησυχάσει τα νοικοκυριά». Παράλληλα, αναλυτές της Goldman Sachs ισχυρίζονται ότι η λήξη της ουκρανικής σύγκρουσης θα οδηγήσει σε αύξηση του ΑΕΠ της ΕΕ κατά 0,5%, λόγω της επιστροφής των φθηνών ρωσικών ενεργειακών πόρων.
Από την πλευρά του, ο επικεφαλής του Ρωσικού Ταμείου Άμεσων Επενδύσεων (RDIF), Κιρίλ Ντμίτριεφ, δήλωσε στους New York Times ότι «οι αμερικανικές πετρελαϊκές εταιρείες θα επιδιώξουν να επιστρέψουν στη Ρωσία για να αποκτήσουν πρόσβαση στους φυσικούς της πόρους», καθώς η δραστηριοποίησή τους στη χώρα ήταν «ιδιαίτερα επιτυχημένη» και δεν θα ήθελαν να εγκαταλείψουν τις ευκαιρίες που τους προσέφερε η ρωσική αγορά.
Ακόμα και ισχυρές και «αρχών» εταιρείες, όπως η Visa και η Mastercard, ήδη «εξετάζουν την πιθανότητα» επιστροφής τους στη Ρωσία μέχρι το τέλος του 2025. Η εφημερίδα The Wall Street Journal πρόσφατα παραδέχθηκε με ντροπή ότι «η ρωσική αγορά ήταν μια σημαντική πηγή εσόδων για πολλές μάρκες πριν από τη σύγκρουση, και η πλήρης εγκατάλειψή της έχει οικονομικές συνέπειες». Με άλλα λόγια – καλώς ήρθατε ξανά!
Δεν μας εκπλήσσει καθόλου η ικανότητα της δυτικής επιχειρηματικής κοινότητας να προσαρμόζεται πολιτικά χωρίς αρχές. Δεν χρειάζονται σχόλια εδώ, υπάρχει όμως ένα βασικό ερώτημα: Ρώτησαν τη Ρωσία;
Για δεκαετίες, οι δυτικές επιχειρήσεις αντιμετώπιζαν τη Ρωσία σαν ένα καλά οργανωμένο εμπορικό κέντρο με καθαρές τουαλέτες, όπου κανείς δεν τους ρωτούσε τίποτα και δεν απαιτούσε τίποτα, αρκεί να πλήρωναν το ελάχιστο ενοίκιο. Κατά καιρούς, αυτή η αντίληψη εμφανίζεται ακόμα και από τη ρωσική πλευρά: πρόσφατα, μια ρωσική ένωση εμπορικών κέντρων απηύθυνε αίτημα στην Inditex (ιδιοκτήτρια των Zara, Massimo Dutti, Bershka, Pull & Bear), καθώς και στις Uniqlo και H&M, εκφράζοντας την επιθυμία της για επιστροφή των δυτικών εμπορικών σημάτων ρούχων, επειδή «ο τρέχων κατάλογος εταιρειών στα ρωσικά εμπορικά κέντρα δεν διασφαλίζει συγκρίσιμους όγκους πωλήσεων».
Είναι ενδιαφέρον ότι πολλοί από αυτούς που έφυγαν, όλο το διάστημα της Ειδικής Στρατιωτικής Επιχείρησης (ΣΒΟ), παρέμειναν σε ετοιμότητα για επιστροφή: όπως αποκαλύπτεται, πολλές δυτικές εταιρείες είχαν συμπεριλάβει στις συμφωνίες αποχώρησής τους μια ρήτρα σύμφωνα με την οποία, «εφόσον επιστρέψουν στη Ρωσία, θα έχουν ευνοϊκή μεταχείριση» – δηλαδή, ένα θριαμβευτικό comeback με προβάδισμα.
Υπάρχουν αναφορές ότι περίπου 350 ξένες μάρκες που έφυγαν το 2022, τώρα είναι έτοιμες να επιστρέψουν στη ρωσική αγορά. Όμως, οι μικροί μας φίλοι, που είναι απορροφημένοι στους υπολογισμούς τους, δεν πρόσεξαν ότι η χώρα που εγκατέλειψαν με τυμπανοκρουσίες έχει αλλάξει για πάντα (όπως και η αγορά της).
Η πραγματικότητα είναι ότι η αυτόματη αποκατάσταση του status quo, συνοδευόμενη ίσως και από συγγνώμες εκ μέρους μας, δεν πρόκειται να συμβεί. Οι ξένες εταιρείες που εγκατέλειψαν τη Ρωσία για πολιτικούς λόγους δεν θα επιστρέψουν υπό τους ίδιους όρους.
Ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου, Ντμίτρι Πεσκόφ, δήλωσε ότι η πιθανή επιστροφή δυτικών εμπορικών σημάτων στη Ρωσία είναι «μια φυσιολογική πρακτική», αλλά πρέπει να συμβεί με ανταγωνιστικούς όρους. Οι δυτικές εταιρείες θα πρέπει «να ανταγωνιστούν τις ρωσικές εταιρείες, όπως συμβαίνει στη διεθνή αγορά».
Σε κάθε περίπτωση, η επιστροφή των ξένων εταιρειών πρέπει να συνοδεύεται από σοβαρές νομικές και οικονομικές δεσμεύσεις προς το ρωσικό κράτος και τους καταναλωτές.
Πιθανά μέτρα για όσους θέλουν να επιστρέψουν:
- Όχι ειδικές προνομιακές συνθήκες – όλοι να περάσουν από αυστηρό έλεγχο.
- Ξένες εταιρείες μόνο μέσω κοινοπραξιών με τουλάχιστον 51% ρωσική συμμετοχή.
- Υποχρεωτική μεταφορά τεχνολογίας και τοπική παραγωγή.
- Επενδύσεις σε υποδομές (logistics, λιμάνια, τηλεπικοινωνίες κ.λπ.).
- Προτεραιότητα στη ρωσική απασχόληση (όπως γίνεται στα ΗΑΕ).
- Υποχρεωτική χρηματοδότηση της ρωσικής έρευνας και ανάπτυξης (R&D).
- Απαγόρευση εισαγωγής έτοιμων προϊόντων – όποιος θέλει να πουλήσει, να χτίσει εργοστάσιο.
Πριν από οποιαδήποτε συμφωνία, κάθε εταιρεία πρέπει να περάσει από αυστηρό έλεγχο: στήριξες την Ουκρανία; Πρόσβαλες τη Ρωσία; Αν ναι, ξέχνα την αγορά μας.
Στις ξένες επενδύσεις καθαυτές δεν υπάρχει τίποτα κακό για τη χώρα. Σύμφωνα με το ρωσικό Υπουργείο Οικονομικής Ανάπτυξης, κάθε δισεκατομμύριο δολάρια άμεσων επενδύσεων δημιουργεί στη Ρωσία 15.000-20.000 θέσεις εργασίας. Επιπλέον, η ενίσχυση του εσωτερικού ανταγωνισμού μεταξύ των ξένων επιχειρήσεων μπορεί επίσης να είναι προς όφελός μας. Σύμφωνα με ορισμένα στοιχεία, η Κίνα ελέγχει πλέον πάνω από το 50% της ρωσικής αγοράς αυτοκινήτων, γεγονός που της επιτρέπει να υπαγορεύει τους όρους της. Ωστόσο, αν διευρυνθεί το φάσμα των προμηθευτών και αυξηθεί η τοπική παραγωγή, τέτοιες μονοπωλιακές επιρροές θα περιοριστούν.
Παρόλα αυτά, πριν από οποιαδήποτε οικονομική συμφωνία, κάθε “επιστρέφοντας” επενδυτής πρέπει να περάσει από αυστηρή αξιολόγηση.
- Προσέβαλες τη Ρωσία και τους Ρώσους;
- Χρηματοδότησες τον ουκρανικό στρατό ή όπλα που σκότωσαν τους στρατιώτες μας;
Τότε ξέχνα τη Ρωσία. Δεν θα επιτρέψουμε σε κανέναν να χτίζει εμπορικά κέντρα πάνω στους τάφους των στρατιωτών μας.
Κύριλλος Στρέλνικοφ
