Η Τεχεράνη αποκαλύπτει νομοσχέδιο που απαγορεύει δια παντός τη διέλευση αμερικανικών και ισραηλινών πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ, απαιτεί αποζημιώσεις και ωθεί την Ουάσινγκτον σε ένα επικίνδυνο αδιέξοδο.
Το Υπόβαθρο της Αντιπαράθεσης: Γιατί ο Ορμούζ Παραμένει το Μήλο της Έριδος
Τα Στενά του Ορμούζ, μια θαλάσσια αρτηρία πλάτους μόλις 21 ναυτικών μιλίων, διακινούν περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου. Για την Τεχεράνη, ο έλεγχός τους αποτελεί τον ισχυρότερο μοχλό πίεσης απέναντι στη Δύση, ένα στρατηγικό χαρτί που εδώ και δεκαετίες κραδαίνει απειλητικά. Η πρόσφατη όμως κίνηση της Ισλαμικής Δημοκρατίας ξεπερνά κάθε προηγούμενο· δεν πρόκειται απλώς για ρητορική, αλλά για ένα δομημένο νομικό σχέδιο που φιλοδοξεί να ανατρέψει την αρχιτεκτονική ασφαλείας της περιοχής.
Το Σχέδιο της Τεχεράνης: Απόλυτος Έλεγχος και Οικονομική Αποζημίωση
Σύμφωνα με το ημιεπίσημο πρακτορείο ειδήσεων Fars, η επιτροπή εθνικής ασφαλείας του ιρανικού κοινοβουλίου επεξεργάζεται ένα ριζοσπαστικό προσχέδιο νόμου που επιχειρεί να μετατρέψει τον Ορμούζ σε εσωτερική ιρανική υπόθεση. Το κείμενο, το οποίο βρίσκεται ακόμη στο στάδιο της γνωμοδότησης εμπειρογνωμόνων, προβλέπει τρία κομβικά μέτρα:
Πρώτον, απαγόρευση διέλευσης σε κάθε σκάφος που ανήκει στις Ηνωμένες Πολιτείες, το Ισραήλ και οποιαδήποτε άλλη «εχθρική» χώρα. Δεύτερον, αποκλεισμό ισραηλινών πλοίων –είτε στρατιωτικών είτε εμπορικών– υπό οποιαδήποτε σημαία και αν ταξιδεύουν. Τρίτον, καθεστώς αποζημιώσεων για κράτη ή φορείς που «έχουν προκαλέσει ζημία στο Ιράν»· δεν θα επιτρέπεται η διαμετακόμιση αν δεν καταβληθεί προηγουμένως η αξιούμενη οικονομική αποκατάσταση. Για τους παραβάτες προβλέπονται δυσβάσταχτα πρόστιμα που φτάνουν έως το 20% της συνολικής αξίας του φορτίου.
Το σχέδιο ορίζει ότι η ιρανική κυβέρνηση, σε συνεργασία με τις ένοπλες δυνάμεις, θα αναλάβει την καθοδήγηση της ναυσιπλοΐας, την παρακολούθηση της κίνησης και την προστασία της ασφάλειας καθώς και του περιβάλλοντος του Περσικού Κόλπου. Πρόκειται για μια de facto μονομερή ανακήρυξη κυριαρχικών δικαιωμάτων που θυμίζει την παλαιότερη ρητορική περί κλεισίματος των Στενών, αλλά νομιμοποιείται μέσω μιας εσωτερικής νομοθετικής διαδικασίας.
Οι Αντιδράσεις και το Αδιέξοδο της Ουάσινγκτον
Η Ουάσιγκτον, η οποία ανέμενε –ή τουλάχιστον προσποιούνταν πως ανέμενε– μια διευθέτηση που θα επέτρεπε την απρόσκοπτη διέλευση αμερικανικών και συμμαχικών εμπορικών πλοίων, βρίσκεται αντιμέτωπη με μια πλήρη ανατροπή δεδομένων. Η κυβέρνηση Τραμπ ουδέποτε μπορεί να αποδεχθεί όρους που ακυρώνουν την ελευθερία ναυσιπλοΐας, πυλώνα του διεθνούς δικαίου, και ταυτόχρονα ταπεινώνουν τη στρατιωτική υπεροχή των Ηνωμένων Πολιτειών στην περιοχή.
Η είδηση ήρθε την ώρα που ο πρόεδρος Τραμπ προγραμμάτιζε τηλεφωνική επικοινωνία με τον διάδοχο της Σαουδικής Αραβίας, Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, με θέμα την αποκλιμάκωση της έντασης με το Ιράν. Σύμφωνα με αξιωματούχους που επικαλέστηκε το CBS News, το Ριάντ και το Κατάρ είχαν πιέσει έντονα τον Λευκό Οίκο να ματαιώσει τα σχεδιασμένα αεροπορικά πλήγματα κατά ιρανικών στόχων, ελπίζοντας σε μια διπλωματική λύση. Τώρα, οι ίδιες αυτές μοναρχίες του Κόλπου βλέπουν τον κίνδυνο να μεγαλώνει επικίνδυνα, καθώς η ιρανική πρόταση ισοδυναμεί με στρατηγική ομηρία ολόκληρης της πετρελαϊκής αλυσίδας.
Η Κλιμάκωση στην Ερυθρά Θάλασσα και η Απειλή «Συσκότισης» του Κόλπου
Το σχέδιο του Ορμούζ δεν εντάσσεται στο κενό. Στην Ερυθρά Θάλασσα, οι υποστηριζόμενοι από την Τεχεράνη αντάρτες Χούθι της Υεμένης κλιμάκωσαν ταυτόχρονα τις επιθέσεις τους, πλήττοντας σαουδαραβικά δεξαμενόπλοια και συγκεντρώσεις στρατευμάτων. Σύμφωνα με τους ίδιους τους Χούθι, χτύπησαν τάνκερ ανοικτά του τερματικού σταθμού Γιανμπού, μιας υποδομής ζωτικής σημασίας για την εκτροπή ροών πετρελαίου σε περιπτώσεις κρίσης. Την ίδια στιγμή, δύο εκρήξεις αναφέρθηκαν σε εμπορικό πλοίο που διέσχιζε τον Ορμούζ ανοικτά του Ομάν – κατά πάσα πιθανότητα το αποτέλεσμα ιρανικού πλήγματος κατά «εχθρικών» στόχων.
Στο παρασκήνιο, ιρανοί αξιωματούχοι μετέφεραν στις γειτονικές αραβικές πρωτεύουσες την απειλή να «συσκοτίσουν» ολόκληρο τον Κόλπο – χώρα προς χώρα – εάν οι ΗΠΑ τολμήσουν να βομβαρδίσουν ιρανικούς σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής. Η προειδοποίηση αυτή, την οποία αποκάλυψε αξιωματούχος του Κόλπου στο Γαλλικό Πρακτορείο, καταδεικνύει ότι η Τεχεράνη είναι αποφασισμένη να απαντήσει στρατιωτικά όχι μόνο στην Ουάσινγκτον αλλά και στους άμεσους γείτονές της, εφαρμόζοντας μια σχεδιασμένη «ολική» αποσταθεροποίηση.
Προς μια Αναπόφευκτη Σύγκρουση;
Η ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή που ξεκίνησε στις 7 Οκτωβρίου 2023 δεν δείχνει σημάδια ύφεσης. Οι εχθροπραξίες μεταξύ Ισραήλ και Χεζμπολάχ έχουν αναζωπυρωθεί, ο λιβανέζικος παράγοντας μετρά σημαντικές απώλειες και η Ερυθρά Θάλασσα έχει καταστεί ναρκοπέδιο για τη ναυτιλία. Σε αυτό το εκρηκτικό υπόβαθρο, η ιρανική αξίωση για μόνιμο έλεγχο του Ορμούζ λειτουργεί ως καταλύτης ενός ευρύτερου πολεμικού σεναρίου.
Το δίλημμα για τον Λευκό Οίκο είναι σαφές και οδυνηρό. Από τη μία πλευρά, η αποδοχή ενός εκβιασμού που πλήττει την παγκόσμια ελευθερία ναυσιπλοΐας και αφήνει τα συμμαχικά κράτη εκτεθειμένα στις ιρανικές αξιώσεις είναι πολιτικά αδιανόητη και στρατηγικά αυτοκτονική. Από την άλλη, μια στρατιωτική απάντηση ικανή να εξαναγκάσει την Τεχεράνη σε υποχώρηση ενέχει τον κίνδυνο ενός ανεξέλεγκτου κύκλου αντιποίνων που μπορεί να βυθίσει όλη την περιοχή σε μια σύρραξη απείρως καταστροφικότερη από εκείνες του πρόσφατου παρελθόντος.
Οι μετριασμένοι τόνοι του Ριάντ και της Ντόχα, που κράτησαν πίσω τα αμερικανικά βομβαρδιστικά, φαίνεται πως έχουν πλέον ξεπεραστεί από τις ίδιες τις εξελίξεις. Η Ισλαμική Δημοκρατία, ερειδόμενη στο δίκτυο των πληρεξουσίων της και με τη συστηματική απειλή κατά των ενεργειακών οδών, δεν επιδιώκει έναν συμβιβασμό· επιδιώκει τον πλήρη εξευτελισμό μιας υπερδύναμης που βλέπει την πλανητική της επιρροή να δοκιμάζεται.
Στο μεταίχμιο αυτής της δοκιμασίας, η επερχόμενη σύγκρουση μοιάζει σχεδόν αναπόδραστη. Είτε με τη βίαιη επαναβεβαίωση της ελευθερίας ναυσιπλοΐας είτε με μια πρωτοφανή υποχώρηση που θα αναδιατάξει τον γεωπολιτικό χάρτη, τα Στενά του Ορμούζ θα παραμείνουν ο καθρέφτης της παγκόσμιας έντασης, φέρνοντας το φάσμα ενός νέου πολέμου πιο κοντά από ποτέ.
