Φωτογραφία : Ανεπίσημος χάρτης για την ελληνική ΑΟΖ el.wikipedia.org
Αθανάσιος Πιτσιόρλας
Δικηγόρος Θεσσαλονίκης
pitsiorlaw@hotmail.com
1. Δεν θα πάω σε λεξικό. Πήγε άλλος. Το τί είδους πρόβλημα έχουν κάποιοι δημιουργήσει φαίνεται από το ότι απασχόλησε ήδη έναν ώριμο δημοσιογράφο και συγγραφέα. Πήγε στα λεξικά αλλά έχει κατανοήσει τί εννοούν όσοι νομικοί, πολιτικοί και δημοσιογράφοι χρησιμοποιούν τη λέξη «επήρεια» σε σχέση με τα ελληνικά νησιά;1 Και γιατί να μην έχει δικαίωμα να κατανοήσει όταν πρόκειται για κρατική και εθνική υπόθεση ώστε, αν θέλει ως έλληνας πολίτης, να μπορεί να την υπερασπιστεί ;
2. Ας εκτεθούν χρονικά μερικές συγκεκριμένες αναφορές για να έχουμε το πρόβλημα: Παράδειγμα 1: Ένα άρθρο του Προκόπη Παυλόπουλου στις 23.02.2021 έχει τον τίτλο “Θετικές πτυχές της διεθνούς νομολογίας ως προς την «πλήρη επήρεια» των νησιών μας».2 Ο ίδιος σε συνέντευξή του στις 23.01.2022 χρησιμοποίησε δις τον όρο:
«πρέπει να γίνεται σεβαστή η νομολογία του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης, όπως και του Διεθνούς Διαιτητικού Δικαστηρίου της Χάγης, κατ’ εξοχήν σε ό,τι αφορά την “επήρεια” των Ελληνικών Νησιών, όπως π.χ. του Καστελορίζου, τα οποία εκτός από Αιγιαλίτιδα Ζώνη έχουν, υπό τις προϋποθέσεις του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας, και Υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ.»3
3. Ο τονισμός στο χωρίο είναι δικός μου αλλά για τα αποσιωπητικά ρωτήστε τον δημοσιογράφο, τον Προκόπη Παυλόπουλο ή και τους δύο. Καθώς το παρόν κείμενο είναι κριτικό και τίθεται εδώ πρώτος, ενώ στο ζήτημα χρήσης αυτής της λέξης είναι χρονικά ύστερος, πιο κάτω δε αναφέρεται ξανά, δεν πρέπει να παρεξηγηθώ: ο Προκόπης Παυλόπουλος, αν και δεν είναι διεθνολόγος, όσο έχω αντιληφθεί, έχει γίνει ο καλύτερος εκφραστής των ελληνικών δικαίων στη θάλασσα.
4. Παράδειγμα 2: Σε τηλεοπτική συνέντευξη στο σταθμό Alpha στις 07.08.2020 ο υπουργός Γιώργος Γεραπετρίτης δήλωσε:
«Η επήρεια των ελληνικών νησιών κατοχυρώνεται απολύτως, σύμφωνα με το … Δίκαιο της Θάλασσας».4
5.Παράδειγμα 3: Σε συνέντευξη στις 27.06.2020 ο διεθνολόγος Χρήστος Ροζάκης5 είπε:
«τα νησιά έχουν υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ αλλά η επήρεια της υφαλοκρηπίδας και της ΑΟΖ που έχουνε εξαρτάται από ορισμένους παράγοντες».
6. Εάν τη προηγούμενη φράση του Χρήστου Ροζάκη την αλλάξουμε σε
«τα νησιά έχουν υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ αλλά η υφαλοκρηπίδα και η ΑΟΖ που έχουνε εξαρτάται από ορισμένους παράγοντες»
χάνει το νόημα και δεν στέκει πια;
7. Παράδειγμα 4: Ο δημοσιογράφος Βασίλης Νέδος στην Καθημερινή της 12.06.2020 έγραψε τα εξής :
«Διπλή γλώσσα χρησιμοποιεί το τελευταίο 24ωρο η Άγκυρα με αφορμή την ελληνοϊταλική συμφωνία …, ο υπουργός Εξωτερικών … Μεβλούτ Τσαβούσογλου εξέφρασε την άποψη ότι η συμφωνία είναι θετική, αποδέχθηκε ότι τα νησιά έχουν έστω και περιορισμένη επήρεια, αλλά την ίδια στιγμή επέμεινε στη θέση ότι δεν μπορούν να έχουν υφαλοκρηπίδα, υποστηρίζοντας, δηλαδή, δύο μάλλον αντικρουόμενες έννοιες.»
8. Παράδειγμα 5: Οι παλαιότερες αναφορές που βρήκα σε πρόχειρη έρευνα, και άλλη δεν χρειάζεται, είναι στην διπλωματική εργασία της Σοφίας Δάμπαλη (2008), “Η οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών στο Δίκαιο της Θάλασσας μέσα από την κρίση διεθνών δικαιοδοτικών οργάνων“, Νομική Θράκης. Φυσικά, τέτοιο πρόβλημα δεν μπορεί να το ξεκίνησε μία μεταπτυχιακή φοιτήτρια. Είχαν προηγηθεί αρκετοί άλλοι πολύ πριν. Μεταξύ άλλων, στην σελίδα 54 σημειώνει:
«εντός … των 200 ν.μ. …, ο παράγοντας της αναλογικότητας μπορεί να έχει επήρεια μόνο σε περιπτώσεις φανερής δυσαναλογίας μεταξύ του μήκους των ακτών και των περιοχών της υφαλοκρηπίδας.»
9. Για το μέσο και βιαστικό αναγνώστη η γραμματική μπορεί να είναι κουραστική. Αλλά εάν πρέπει να συνεννοηθούμε σε σοβαρό δημόσιο θέμα μπορούμε να την αγνοήσουμε; Όσοι χρησιμοποιούν τη λέξη μπορούν να κάνουν γραμματική ανάλυση φράσεων όπως «Η επήρεια των νησιών», η «επήρεια της υφαλοκρηπίδας» η οποία θα είναι ορθή και θα δίνει νόημα; Όταν λέγεται ότι «τα νησιά έχουν επήρεια» είναι όπως όταν κάποιος λέει «έχω χρήματα»; Όταν συζητείται «η επήρεια των νησιών» είναι όπως λέμε «η επήρεια των ναρκωτικών»; Πού αναφέρεται η λέξη επήρεια; Εννοούν όλοι την ίδια παράμετρο; Αναφέρονται στο δικαίωμα, στον καθορισμό του δικαιώματος ή σε κάτι άλλο; Μήπως δεν μπορούν να βρουν άλλη κατανοητή λέξη στη θέση της άγνωστης, απρόσιτης, αδιαφανούς, μηδενιστικής λέξης;
10. Πάνω που αναρωτιόμουν, «ρε μήπως έκαναν καμία μεταφραστική πατέντα από τα αγγλικά;», ξαφνικά άνοιξε ο ουρανός και θυμήθηκα ότι πάλι ο Προκόπης Παυλόπουλος το 2021 δημοσίευσε σχετικό βιβλίο σε ελληνικά-αγγλικά.6 Η αγγλική μορφή του επιλύει το μυστήριο και μου δείχνει ένα ακόμη ελληνικό αξιοπερίεργο. Η λέξη «επήρεια», σχετική με τα νησιά και όλα τα άλλα, μεταφράζεται, για την ακρίβεια υφίσταται, στα αγγλικά ως «effect». Η λέξη effect σημαίνει «αποτέλεσμα» και τη ξέρουν όλοι. Την «επήρεια», όμως, δεν την ξέρουν σήμερα ούτε αυτοί που τη χρησιμοποιούν. Εάν κάποιος πάει σε μία σχετική απόφαση του Διεθνούς Δικαστηρίου βλέπει πρωτοτύπως ότι το Δικαστήριο χρησιμοποιεί άλλοτε τη λέξη «effect» και άλλοτε τη λέξη «entitlement» to maritime zones, δηλαδή «δικαίωμα» των νησιών.7 Τις ίδιες λέξεις χρησιμοποιεί και το Διεθνές Δικαστήριο για το Δίκαιο της Θάλασσας. Ο ελληνικός γλωσσικός γρίφος λοιπόν και αχρείαστος είναι και προβληματισμό δημιουργεί.
11. Και ως πρωτοετής φοιτητής και ξανά ως μεταπτυχιακός ασχολήθηκα επί ένα έτος με το διεθνές δίκαιο της θάλασσας και έγραψα εργασία για την επίλυση των διαφορών.8 Ένας τέτοιος νομικός και ένας ώριμος δημοσιογράφος και συγγραφέας δεν μπορούμε να κατανοήσουμε, λόγω χρήσης μιας ακατάλληλης λέξης, όσους μιλούν για ένα τέτοιο δημόσιο ζήτημα όπως τα ελληνικά νησιά.
12. Για δεύτερη φορά ως νομικός για να κατανοήσω ελληνικά προσφεύγω στα αγγλικά!
13. Οι πιο πριν σημειώσεις προσφέρουν μόνο προβληματισμό για το νόημα της λέξης. Καθώς το άρθρο είναι κριτικό και όχι αστυνομικό σταματούν εδώ. Υπάρχει όμως και η σκοπιμότητα χρήσης της λέξης η οποία είναι ζήτημα πολύ σοβαρότερο και προκλητικό. Για αυτό οι σημειώσεις πιο κάτω.
14. Το κύριο ερώτημα που έχει φουσκώσει σαν κέικ είναι το εξής: η άγνωστη, αδιαφανής και εν τέλει μηδενιστική λέξη «επήρεια» έχει αναλογική σχέση με τη σημασία των ελληνικών νησιών για να χρησιμοποιείται και να (μην) τα προσδιορίζει; Με τέτοια άγνωστη, αδιαφανή και μηδενιστική λέξη επιμένουν κάποιοι να μιλούν για τα νησιά και στα ΜΜΕ. Εφόσον η λέξη δεν είναι κατανοητή υπερασπίζονται όντως τα δικαιώματα των νησιών;
15. Εάν όσοι γράφουν και μιλούν για την «επήρεια των νησιών» εννοούν τα «δικαιώματα των νησιών» γιατί δεν μιλούν απευθείας για τα δικαιώματα των νησιών στις θαλάσσιες ζώνες για να είναι κατανοητοί αλλά χρησιμοποιούν μία λέξη με την οποία όχι μόνο δεν είναι κατανοητοί αλλά δημιουργούν ολική σύγχυση που καθιστά τους πολίτες άχρηστους; Οι τούρκοι χρησιμοποιούν τα «δικαιώματα της Τουρκίας» ως μπαλαντέρ ακόμη και εκεί όπου δεν έχουν δικαιώματα, για να έχουν. Εγκαθιστώντας διά της γλώσσας θολούρα πάνω από τα ελληνικά νησιά κάποιοι άνθρωποι τείνουν να κάνουν τα αυτονόητα υποθετικά ή ανύπαρκτα.
16. Το άρθρο 121 §§ 2 και 3 της Σύμβασης του ΟΗΕ για το δίκαιο της Θάλασσας (1982) εξισώνει ρητά τα δικαιώματα των νησιών σε όλες τις θαλάσσιες ζώνες με τα δικαιώματα ηπειρωτικού εδάφους στις ίδιες ζώνες. To άρθρο έχει ως εξής:
«2. … η χωρική θάλασσα, η συνορεύουσα ζώνη, η αποκλειστική οικονομική ζώνη και η υφαλοκρηπίδα μιας νήσου καθορίζονται σύμφωνα με τις διατάξεις αυτής της σύμβασης οι οποίες εφαρμόζονται στο άλλο ηπειρωτικό έδαφος.»
«3. Οι βράχοι οι οποίοι δεν μπορούν να συντηρήσουν ανθρώπινη διαβίωση ή δική τους οικονομική ζωή δεν έχουν αποκλειστική οικονομική ζώνη ή υφαλοκρηπίδα.»
17. Τα νησιά, νομικά αδιάφορο που βρίσκονται, έχουν, όπως το ηπειρωτικό έδαφος, τα ίδια δικαιώματα στις ίδιες θαλάσσιες ζώνες. Αυτή είναι η απλή νομική πραγματικότητα χωρίς να την ερμηνεύουμε, χωρίς να την τεντώνουμε.
18. Ας μου επιτραπεί μία σχετική παρέκβαση. Σε πρόσφατη τηλεοπτική συνομιλία του ο δημοσιογράφος Γιώργος Παπαχρήστου είπε:
«Ξέρετε πόσο απέχει [το Φαρμακονήσι] από την Τουρκία, από την τουρκική ακτή; 2,5 μίλια. Πείτε μου εσείς τώρα από τα 2,5 μίλια να επεκτείνουμε τα 12 μίλια που μου λέτε εσείς προηγουμένως. Θα βγούμε και 10 μίλια μέσα στην ενδοχώρα. Πως θα τα επεκτείνουμε τα 12 μίλια; Δεν γίνεται αυτό….».9
19. Εκτός από απολαυστικός ταχυδακτυλουργός είναι και επεκτατικός ο δημοσιογράφος αυτός και δεν το ξέρει! Τη μέση γραμμή ίσης απόστασης δεν την ξέρει; Γιατί δεν μπορεί να την φανταστεί; Οι καλοί γείτονες την ξέρουν και την αποδέχονται (άρθρο 15 Σύμβασης Montego Bay, 1982). Όσοι δεν την αποδέχονται πηγαίνουν σε διεθνές δικαστήριο. Η Τουρκία δεν κάνει τίποτε από αυτά. Κινείται όλως αλλού, αλλιώς.
20. Ο απλός κόσμος ακούει συχνά για αποστάσεις και μίλια και επηρεάζεται. Υποθέτω ότι είναι γνωστό που βρίσκεται η Γαλλία και που ο Καναδάς. Όποιος θέλει ας έχει υπόψη ότι μέσα στο στόμα του Καναδά, στον Ατλαντικό, σε απόσταση 3.760 χιλιόμετρα από τη Γαλλία, βρίσκονται τα νησιά Saint Pierre et Miquelon. Τα νησιά ανήκουν στη Γαλλία. Το 1992 μία διαιτητική απόφαση επέλυσε τη διαφορά ΑΟΖ των δύο χωρών διά της μέσης γραμμής ίσης απόστασης. Επιπλέον, απέδωσε στη Γαλλία ένα διάδρομο προσέγγισης στα νησιά πλάτους 16,9 χλμ και μήκους 348 χλμ. Για τους μελετηρούς μία άλλη πιο πρόσφατη απόφαση σε σχέση με τα δικαιώματα νησιών είναι η απόφαση Φιλιππίνες και Κίνα που εξέδωσε το Μόνιμο Διαιτητικό Δικαστήριο το 2016.10
21. Ενώ τα ελληνικά νησιά είναι πολύ μεγάλη υπόθεση, κάποιοι δημιούργησαν και κάποιοι συντηρούν, ακόμη και χωρίς κακή πρόθεση, το πρόβλημα με μια άγνωστη λέξη η οποία δεν έχει δύναμη να δίνει νόημα. Επιπλέον η λέξη εντός ελλειπτικών φράσεων σκορπά σύγχυση. Έτσι ο αναγνώστης ή ο ακροατής, ένας εγώ, συναντά τοίχο. Είναι καιρός πια να καταγγείλω τη χρήση της λέξης χωρίς να το τραβήξω άλλο. Η γλώσσα είναι κατεξοχήν πεδίο συμβάσεων. Εγώ δεν συμφωνώ με τη χρήση της λέξης «επήρεια». Καταγγέλλω τη χρήση της λέξης σε σχέση με τα νησιά και ζητώ όποιος ειδικός έχει να πει κάτι δημόσια για τα νησιά να το λέει με καθαρότητα.
22. Η λέξη «επήρεια» πρέπει να καταργηθεί από τις αναφορές στα ελληνικά νησιά. Ο λόγος πρέπει να γίνεται με καθαρότητα «στα δικαιώματα των νησιών». Όσοι χρειάζεται να εξειδικεύουν, η λέξη «effect» που χρησιμοποιούν τα διεθνή δικαστήρια στα ελληνικά μεταφράζεται ως «αποτέλεσμα» και τη ξέρουν όλοι. Η άλλη λέξη που χρησιμοποιούν τα διεθνή δικαστήρια είναι η λέξη «entitlement» η μετάφραση της οποίας είναι «δικαίωμα», επίσης γνωστή. Άρα έχουν σίγουρες αρκετές και καλές επιλογές.
23. Μένει ένα ακόμη ερώτημα: εφόσον υπάρχουν άλλες αυτονόητες, νοηματικά καθαρές και άρα αποτελεσματικές λέξεις γιατί δημιουργήθηκε το πρόβλημα και γιατί συντηρείται; Οφείλεται σε ανταγωνιστική σνομπαρία, οφείλεται σε δυναμική μπουνταλοσύνη ή σε τσιμεντένια διαβολικότητα ; Όποιος βλέπει άλλη πιθανή αιτία ας μας διαφωτίσει, όπως επίσης και με την τυχόν κριτική του. Άλλοι χτίζουν συνεχώς πάνω σε θετικά πράγματα και προσθέτουν αξία. Στην Ελλάδα έχουμε να κόψουμε πρώτα πολλά αρνητικά…
