Στην αρχή του πολέμου πλήρους κλίμακας, το τέλος του συχνά συνδέθηκε με τον φυσικό ή βίαιο θάνατο του Βλαντίμιρ Βλαντιμίροβιτς Πούτιν.
15 μήνες αργότερα, τέτοιες ελπίδες άρχισαν να ακούγονται όλο και λιγότερο στην Ουκρανία, γράφει ο αρθρογράφος Μιχαΐλο Ντουμπινιάνσκι στα ουκρανικά μέσα ενημέρωσης,
Όχι επειδή ο δικτάτορας του Κρεμλίνου φαίνεται πιο ζωντανός από οποιονδήποτε ζωντανό. Ή μάλλον γιατί οι Ουκρανοί κατάφεραν να ξανασκεφτούν τον προσωπικό του ρόλο στον σημερινό πόλεμο.
Δεν είναι πόλεμος του Πούτιν αλλά των Ρώσων
«Αυτός δεν είναι ο πόλεμος του Πούτιν, αλλά ο πόλεμος όλων των Ρώσων» – αυτή είναι η κύρια θέση που προσπαθούμε να μεταφέρουμε στον δυτικό κόσμο.
Στην πραγματικότητα, η Ουκρανία αναθεωρεί τη σημασία του ατόμου και των ευρειών μαζών στην ιστορία – και απορρίπτει την ιδέα ότι οι πόλεμοι ξεκινούν μόνο εξαιτίας των ιδιοτροπιών των τρελών τυράννων. Ωστόσο, αυτή η προσέγγιση απέχει πολύ από το να είναι νέα.
Στα τέλη της δεκαετίας του 1960, ο σοβιετικός συγγραφέας επιστημονικής φαντασίας Χανσόφσκι δημοσίευσε την ιστορία «Ο Δαίμωνν της Ιστορίας».
Σύμφωνα με την πλοκή, ο κεντρικός χαρακτήρας, που ζει σε μια εναλλακτική πραγματικότητα, μπαίνει στο παρελθόν και προσπαθεί να αποτρέψει έναν τρομερό πόλεμο στην Ευρώπη.
Έχοντας βρεθεί στη Βιέννη τον Ιούνιο του 1914, σκοτώνει τον νεαρό Γιούργκεν Άστερ – τον μελλοντικό δικτάτορα των Ηνωμένων Εθνών, υπεύθυνο για ένοπλη επίθεση και γενοκτονία. Ωστόσο, γυρίζοντας πίσω, ο ήρωας ανακαλύπτει ότι ο πόλεμος συνέβαινε ακόμα.
Είναι αλήθεια ότι το βιβλίο ιστορίας «The Rise and Fall of the United Lands» μετατράπηκε σε «The Rise and Fall of the Third Reich» και ο Άστερ με γένια αντικαταστάθηκε από τον Χίτλερ με μουστάκια. Αλλά γενικά, όλα παρέμειναν ίδια όπως ήταν.
Ο ιδεολογικά καθοδηγούμενος σοβιετικός συγγραφέας συνόψισε: «Το θέμα δεν είναι στο άτομο, αλλά σε κάτι μεγαλύτερο: στην αδράνεια των περιστάσεων, στην οικονομία, στη διάταξη των ταξικών δυνάμεων και στο ίδιο το σύστημα του καπιταλισμού που γεννά δικτάτορες. Κανείς δεν είναι αρκετά δυνατός για να δημιουργήσει μόνος του την ατμόσφαιρα της εποχής».
Το μαρξιστικό παράδειγμα
Οι σύγχρονες ουκρανικές ιδέες για την ιστορία είναι αρκετά κοντά σε αυτό το μαρξιστικό παράδειγμα, το οποίο μειώνει τη σημασία των μεμονωμένων προσωπικοτήτων.
Αυτό που μπορούμε να πούμε σήμερα είναι ότι η ‘εκκαθάριση’ του Πούτιν δεν θα φέρει τίποτε νέο. Τα σοβινιστικά και ρεβανσιστικά αισθήματα θα εμπλακούν από κάποια άλλη ρωσική προσωπικότητα και ο πόλεμος κατά της ανεξάρτητης Ουκρανίας θα εξαπολυθεί με τον ίδιο τρόπο.
Γιατί η ουσία δεν βρίσκεται στο άτομο, αλλά σε κάτι μεγαλύτερο: στις αιωνόβιες ρωσικές παραδόσεις, στην αυτοκρατορική νοοτροπία και τη μαζική δυσαρέσκεια μετά την κατάρρευση της ΕΣΣΔ. Κανένας Πούτιν δεν είναι αρκετά δυνατός για να δημιουργήσει μόνος του την ατμόσφαιρα της εποχής.
Έχοντας υποτιμήσει τον ρόλο του γειτονικού δικτάτορα, πολλοί από εμάς καταλήξαμε σε ένα λογικό συμπέρασμα: εν μέσω της ρωσο-ουκρανικής σύγκρουσης, ούτε ο θάνατος του Πούτιν θα αλλάξει τίποτα.
Είναι όμως έτσι;
Θεωρώντας τον ηγέτη του Κρεμλίνου μόνο ως έκφραση μαζικών ρωσικών συναισθημάτων, αντιγράφουμε άθελά μας την απλοϊκή και χυδαία σοβιετική άποψη. Ωστόσο, η πραγματική ιστορία είναι πιο πολύπλευρη – είναι πάντα ένα μείγμα ατομικού και συλλογικού, ιδιωτικού και κοινού.
Αναμφίβολα, ο Ρωσο-Ουκρανικός πόλεμος είχε πολλές αντικειμενικές ιστορικές προϋποθέσεις.
Όμως η υποκειμενική προσωπικότητα του Βλαντίμιρ Πούτιν άφησε το στίγμα της στις συνθήκες της επιθετικότητας, στην αρχή και στη μετέπειτα πορεία της.
Το ίδιο ισχύει και για την ολοκλήρωσή του.
Η υποθετική απομάκρυνση του Πούτιν μπορεί να επηρεάσει τόσο τη διάρκεια του πολέμου όσο και το ίδιο το σενάριο της ήττας της Ρωσίας.
Το θέμα δεν είναι ότι μπορεί να έρθει ένας δημοκράτης, ένας αντιιμπεριαλιστής και απλώς καλός άνθρωπος αντί για έναν αυταρχικό, έναν αυτοκράτορα και έναν απατεώνα Πούτιν: αυτό είναι μια φαντασίωση.
Όχι, πρόκειται για επιλογές που δεν είναι πλέον διαθέσιμες στον σημερινό Ρώσο δικτάτορα, αλλά μπορεί να είναι διαθέσιμες στον πιθανό διάδοχό του.
Ο Πούτιν δεν έχει την επιλογή να «στρέψει τα βέλη σε κάποιον άλλο ».
Στα μάτια ολόκληρου του πολιτισμένου κόσμου φέρει προσωπική ευθύνη για την επίλυση του πολέμου. Γέφυρες πίσω από τον ηγέτη του Κρεμλίνου έχουν ήδη καεί, δεν έχει τρόπο να υποχωρήσει.
Οι διάδοχοι του Πούτιν
Απομένει να αγωνιστεί μέχρι τον τελευταίο Ρώσο – ελπίζοντας να κερδίσει, αν όχι νίκη, τουλάχιστον μια ισοπαλία με εγγυήσεις απαραβίαστου για τον εαυτό του. Και έχοντας παραδοθεί και παραδεχτεί την ήττα, ο Πούτιν απλά δεν θα μπορέσει να παραδώσει κάποιον άλλο για να σφαγιαστεί.
Αλλά ο διάδοχος του Πούτιν θα έχει μια τέτοια επιλογή. Είναι προφανές ότι μετά τον Πούτιν, ο ίδιος ο Πούτιν θα γίνει αντικείμενο μεταφοράς βελών: όπως ο Στάλιν για τον Χρουστσόφ, ο Χρουστσόφ για τον Μπρέζνιεφ, ο Μπρέζνιεφ για τον Γκορμπατσόφ ή ο Γκορμπατσόφ με τον Γέλτσιν τη δεκαετία του 2000.
«Αυτή είναι η ιδέα του Πούτιν και ήμασταν πάντα εναντίον της». «Αυτή είναι η απόφαση του Πούτιν και αναγκαστήκαμε να υπακούσουμε». «Ο Πούτιν ξεκίνησε όλα αυτά και πρέπει απλώς να χαλαρώσουμε αυτό το χάος». Ακόμη και αν υπάρχει λίγη αλήθεια σε τέτοιες δηλώσεις, θα παρέχουν στη νέα ηγεσία του Κρεμλίνου μια ορισμένη ελευθερία ελιγμών – και θα τους επιτρέψουν να αποδεχθούν το ίδιο το γεγονός της στρατιωτικής ήττας.
Ο Πούτιν δεν έχει την επιλογή να «αναγνωρίσει τον πόλεμο ως λάθος»
Αν και η αποτυχία των αρχικών πολεμικών σχεδίων της Ρωσικής Ομοσπονδίας είναι προφανής σε όλους και ο Ρώσος δικτάτορας αναγκάζεται να δικαιολογηθεί στους υπηκόους του, προσπαθεί να περάσει τον πόλεμο ως απαραίτητο βήμα.
«Αν δεν είχαμε ξεκινήσει ειδική επιχείρηση, θα ήταν ακόμα χειρότερα!». – αυτό το προπαγανδιστικό μήνυμα μεταδίδεται από τον ίδιο εδώ και πολλούς μήνες.
Ο Πούτιν δεν μπορεί να πει ότι δεν άξιζε απολύτως ούτε να σκοντάψει στην Ουκρανία: αυτό σημαίνει να κατηγορήσει τον εαυτό του για ένα μοιραίο λάθος.
Αλλά ο διάδοχος του Πούτιν θα έχει μια τέτοια επιλογή. Επιπλέον, δεν προβλέπει καν μαζική μετάνοια για στρατιωτική επίθεση. Είναι δυνατόν να ανακοινωθεί στο εγχώριο ρωσικό κοινό ότι η Ουκρανία είναι μια «παγίδα» που ετοίμασε για τη Ρωσία η ύπουλη Δύση και στην οποία έπεσε απρόσεκτα ο προηγούμενος ηγέτης του Κρεμλίνου.
Με αυτόν τον τρόπο οι Ρώσοι θα γίνουν θύματα των δυτικών ίντριγκων και της λανθασμένης απόφασης του Πούτιν. Και οι περισσότεροι θα καταπιούν πρόθυμα αυτήν την εκδοχή. Όποιες απώλειες και ταπεινώσεις μπορεί να συνεπάγεται η στρατιωτική ήττα της Μόσχας, ο ένοχος θα είναι ο Πούτιν, ο οποίος επέτρεψε στον εαυτό του να παραπλανηθεί.
Και, τέλος, το πιο σημαντικό: ο Πούτιν δεν έχει την επιλογή «να γίνει νικητής με φόντο μια στρατιωτική ήττα».
Πήρε την απόφαση να εισβάλει στην Ουκρανία σε πλήρη κλίμακα, έχοντας ήδη απεριόριστη δύναμη και έχοντας ήδη βρεθεί στο Κρεμλίνο για περισσότερα από 20 χρόνια.
Ο ηλικιωμένος δικτάτορας έβαλε στον χάρτη όλα όσα πέτυχε προσωπικά κατά τη διάρκεια της βασιλείας του, αλλά και κατά τη διάρκεια της ζωής του.
Το να αποδεχτείς την ήττα στον πόλεμο σημαίνει να πεθάνεις ηττημένος και χρεοκοπημένος.
Φυσικά, αυτό είναι απαράδεκτο για τον Πούτιν.
Αλλά ο διάδοχος του Πούτιν θα έχει μια τέτοια επιλογή. Το κύριο προσωπικό επίτευγμα γι’ αυτόν θα είναι η ίδια η έλευση στην εξουσία. Η ίδια η νίκη σε μια σκληρή μάχη μπουλντόγκ κάτω από το χαλί.
Ακόμα κι αν αυτό συμβεί στο πλαίσιο της ρωσικής ήττας στον πόλεμο, ο νέος κύριος του Κρεμλίνου θα αισθανθεί εξίσου θριαμβευτής. Λοιπόν, θα μπορέσει να παρουσιάσει την αναγνώριση της στρατιωτικής ήττας ως ένα αναγκαστικό και θαρραλέο βήμα για χάρη της σωτηρίας της Πατρίδας.
Όπως, η ουκρανική παγίδα που σχεδίασε η Δύση για την πλήρη καταστροφή της Ρωσίας, και αν δεν βγαίναμε εγκαίρως από αυτήν την επιβλαβή παγίδα, θα ήταν ακόμη χειρότερα.
Η ιστορία της ανθρωπότητας δεν μπορεί να περιοριστεί στις ενέργειες μεμονωμένων ατόμων – αλλά αυτό δεν είναι λόγος να υποτιμήσουμε εντελώς τον ρόλο τους στην ιστορία.
Αν σήμερα δεν εξαρτώνται τα πάντα από τη φιγούρα του δικτάτορα του Κρεμλίνου, αυτό δεν σημαίνει ότι τίποτα δεν εξαρτάται από αυτό.
Ως εκ τούτου, το ιστορικό σενάριο με την υπό όρους όνομα «σκοτώστε τον Πούτιν» δεν χάνει την αξία του.
Μιχαΐολο Ντουμπινιάνσκι.
