Η Σαξονία-Άνχαλτ μπορεί να εξελιχθεί στο πολιτικό εργαστήριο μιας πρωτοφανούς γερμανικής ανατροπής: η AfD προηγείται με 41%, η CDU καταρρέει στο 24% και το BSW της Sahra Wagenknecht προτείνει να γκρεμιστεί το «τείχος προστασίας» που αποκλείει την AfD.
Όχι κατ’ ανάγκη με έναν κλασικό συνασπισμό Δεξιάς–Αριστεράς, αλλά με υπερκομματικό πρωθυπουργό, κυβέρνηση ειδικών και μεταβαλλόμενες κοινοβουλευτικές πλειοψηφίες.
Στις εκλογές της 6ης Σεπτεμβρίου 2026, η AfD βρίσκεται σε θέση να αναδειχθεί για πρώτη φορά με μεγάλη διαφορά ισχυρότερη πολιτική δύναμη του κρατιδίου. Η τελευταία έρευνα της Infratest dimap, που πραγματοποιήθηκε από τις 23 έως τις 28 Ιουλίου, καταγράφει την AfD στο 41%, έναντι μόλις 24% της CDU.
Το κόμμα Die Linke βρίσκεται στο 13%, το SPD στο 7%, οι Πράσινοι στο 5% και το BSW στο 4%.
Η αριθμητική από μόνη της δεν αρκεί όμως για να εξηγήσει τι μπορεί να συμβεί.
Το κρίσιμο πολιτικό γεγονός είναι ότι το Bündnis Sahra Wagenknecht (BSW) δείχνει πλέον διατεθειμένο να εγκαταλείψει στην πράξη την αρχή του αποκλεισμού της AfD και να επιτρέψει κοινοβουλευτικές πλειοψηφίες στις οποίες θα συμμετέχουν και οι ψήφοι της.
Το σχέδιο: Όχι συνασπισμός, αλλά «Magdeburger Weg»
Οι επικεφαλής του BSW στη Σαξονία-Άνχαλτ, Claudia Wittig και Thomas Schulze, παρουσίασαν ένα σχέδιο έξι κεντρικών πολιτικών προτεραιοτήτων και δήλωσαν ότι είναι έτοιμοι να συνεργάζονται κατά περίπτωση με όλα τα κόμματα του κοινοβουλίου — ρητά και με την AfD.
Το BSW μιλά για κυβέρνηση που θα στηρίζεται σε μεταβαλλόμενες πλειοψηφίες, αντί για έναν παραδοσιακό συνασπισμό με δεσμευτική προγραμματική συμφωνία.
Η Sahra Wagenknecht το πήγε ένα βήμα παραπέρα: στόχος του κόμματός της είναι η απομάκρυνση του σημερινού πρωθυπουργού Sven Schulze της CDU και η αντικατάστασή του από ένα υπερκομματικό πρόσωπο, με μια κυβέρνηση ειδικών.
Το BSW περιγράφει την ιδέα ως «Magdeburger Weg» – «Δρόμο του Μαγδεμβούργου» και φιλοδοξεί να αποτελέσει πρότυπο μιας διαφορετικής πολιτικής κουλτούρας για ολόκληρη τη Γερμανία.
Αυτό είναι πολύ σημαντικό: δεν πρόκειται ακόμη για πρόταση συγκυβέρνησης BSW–AfD ούτε για αποδοχή πρωθυπουργού της AfD.
Πρόκειται για κάτι θεσμικά πιο σύνθετο και πολιτικά ίσως πιο ανατρεπτικό: κατάργηση του μηχανισμού με τον οποίο όλες οι υπόλοιπες παρατάξεις αρνούνται να ψηφίσουν οποιαδήποτε πρόταση επειδή υποστηρίζεται και από την AfD.
Πώς θα μπορούσε να λειτουργήσει το σχήμα
Η ίδια η συνταγματική αρχιτεκτονική του κρατισίου της Σαξονίας-Άνχαλτ αφήνει περιθώρια για ένα τέτοιο πείραμα.
Στους δύο πρώτους γύρους εκλογής πρωθυπουργού απαιτείται η απόλυτη πλειοψηφία των μελών του τοπικού κοινοβουλίου.
Εάν ούτε ο δεύτερος γύρος δώσει πρωθυπουργό, το κοινοβούλιο αποφασίζει εάν θα οδηγηθεί το κρατίδιο σε πρόωρες εκλογές. Αν δεν αποφασίσει διάλυση, ακολουθεί νέος γύρος στον οποίο εκλέγεται όποιος συγκεντρώσει την πλειοψηφία των ψήφων που πράγματι κατατίθενται.
Εδώ βρίσκεται το κλειδί του σχεδίου Wagenknecht.
Ένας υπερκομματικός υποψήφιος θα μπορούσε θεωρητικά να εκλεγεί χωρίς να υπάρχει προηγουμένως επίσημος κυβερνητικός συνασπισμός, εφόσον συγκεντρώσει τις απαιτούμενες ψήφους ή εφόσον άλλες παρατάξεις επιλέξουν αποχή σε μεταγενέστερο γύρο.
Μετά, η κυβέρνηση θα αναζητούσε διαφορετικές κοινοβουλευτικές πλειοψηφίες για διαφορετικά νομοσχέδια.
Το BSW μπορεί να γίνει ο «ρυθμιστής»
Και εδώ αποκτά τεράστια σημασία το φαινομενικά μικρό 4% του BSW.
Εάν το κόμμα δεν περάσει το εκλογικό όριο, δεν θα διαθέτει κοινοβουλευτική ομάδα και η δυνατότητά του να μεταβάλει την πολιτική αριθμητική εξαφανίζεται.
Εάν όμως περάσει το 5%, ακόμη και μια μικρή ομάδα βουλευτών του μπορεί να γίνει αποφασιστική για τη δημιουργία πλειοψηφιών.
Η ίδια η Claudia Wittig το διατυπώνει ανοιχτά: κατά την άποψή της, μόνο η είσοδος του BSW στο κοινοβούλιο μπορεί να αποτρέψει άλλη μία θητεία πρωθυπουργού της CDU, επειδή «η AfD μόνη της δεν θα τα καταφέρει».
Αυτό μετατρέπει το BSW σε πιθανό… kingmaker της επόμενης ημέρας.
Τι ενώνει AfD και Wagenknecht
Αυτό που κάνει το πείραμα ιδιαίτερα ενδιαφέρον είναι ότι BSW και AfD προέρχονται από εντελώς διαφορετικές πολιτικές παραδόσεις, αλλά έχουν δημιουργήσει αξιοσημείωτες συγκλίσεις σε συγκεκριμένα ζητήματα.
Το BSW παραμένει οικονομικά αριστερό.
Υποστηρίζει ισχυρό κοινωνικό κράτος, υψηλότερους μισθούς και συντάξεις, δημόσιες επενδύσεις και μεγαλύτερο κρατικό ρόλο σε στρατηγικές υποδομές.
Η bpb σημειώνει, όμως, ότι ταυτόχρονα τάσσεται υπέρ αυστηρότερης μεταναστευτικής πολιτικής, ενίσχυσης των εθνικών κρατών, φθηνότερης ενέργειας ακόμη και μέσω εισαγωγών πετρελαίου και φυσικού αερίου από τη Ρωσία και κατά της περαιτέρω στρατιωτικοποίησης της γερμανικής εξωτερικής πολιτικής.
Στο πρόγραμμα της Σαξονίας-Άνχαλτ το BSW ζητεί, μεταξύ άλλων, χαμηλότερους ενεργειακούς φόρους, κατάργηση της επιβάρυνσης CO₂, επενδύσεις σε υποδομές αντί για αύξηση στρατιωτικών δαπανών και πολιτική αποκατάστασης της οικονομικής ανταγωνιστικότητας.
Η AfD από την πλευρά της ζητεί επίσης δραστική αλλαγή της ενεργειακής πολιτικής, κατάργηση της επιβάρυνσης CO₂, περιορισμό της παράτυπης μετανάστευσης και επιστροφή περισσότερων αρμοδιοτήτων από τις Βρυξέλλες στα εθνικά κράτη.
Ωστόσο, διαφοροποιείται σημαντικά από το BSW σε άλλα ζητήματα, όπως στην οικονομική φιλοσοφία και στη στρατιωτική πολιτική: το ομοσπονδιακό πρόγραμμά της υποστηρίζει ισχυρότερη Bundeswehr και επαναφορά της στρατιωτικής θητείας.
Άρα δεν δημιουργείται μια ιδεολογική ένωση.
Δημιουργείται κάτι διαφορετικό: μια σύγκλιση γύρω από την εθνική κυριαρχία, τη φθηνή ενέργεια, τον έλεγχο της μετανάστευσης, την κριτική προς το πολιτικό κατεστημένο και την αντίθεση στην υφιστάμενη πολιτική αποκλεισμών.
Τα έξι πεδία όπου επιχειρείται η γέφυρα
Το BSW έχει επιλέξει έξι συγκεκριμένες θεματικές ως βάση για κοινοβουλευτικές συμφωνίες:
Παιδεία, περίθαλψη, ενέργεια, εσωτερική ασφάλεια, δημόσια ραδιοτηλεόραση και ελευθερία έκφρασης.
Μεταξύ των συγκεκριμένων προτάσεων περιλαμβάνονται η διατήρηση μικρών δημοτικών σχολείων, περισσότερες θέσεις εκπαιδευτικών, κρατικό επίδομα φροντίδας, αύξηση των αστυνομικών σε τουλάχιστον 7.000 έως το 2028, πρωτοβουλία μέσω του Bundesrat για φθηνότερες προμήθειες πετρελαίου και φυσικού αερίου από τη Ρωσία και επαναδιαπραγμάτευση του καθεστώτος λειτουργίας της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης.
Αυτή είναι και η πραγματική πολιτική γέφυρα.
Δεν λέει το BSW «συμφωνούμε με την AfD σε όλα». Λέει: αν η AfD ψηφίσει μια πρόταση που θεωρούμε σωστή, η ψήφος της δεν θα ακυρώνει πλέον την πρόταση.
Η ανατροπή του «Brandmauer»
Στη γερμανική πολιτική αυτό αποτελεί σχεδόν ταμπού.
Η λεγόμενη Brandmauer, το «τείχος προστασίας», είναι η αρχή σύμφωνα με την οποία τα υπόλοιπα κόμματα δεν σχηματίζουν κυβερνητικές συνεργασίες με την AfD.
Η νέα γραμμή του BSW δεν κατεδαφίζει κατ’ ανάγκη το τείχος με μία κίνηση. Αρχίζει όμως να αφαιρεί το θεμέλιό του: την ιδέα ότι καμία κοινοβουλευτική πλειοψηφία δεν μπορεί να θεωρηθεί θεμιτή εάν περιλαμβάνει ψήφους της AfD.
Και αυτό έχει ιδιαίτερη βαρύτητα επειδή η AfD δεν είναι πλέον ένα κόμμα του 10% ή του 15% στη Σαξονία-Άνχαλτ.
Βρίσκεται στο 41%, δηλαδή σχεδόν διπλάσια από το 20,8% που είχε λάβει στις προηγούμενες εκλογές του κρατιδίου.
Όμως δεν είναι ακόμη «κυβέρνηση AfD»
Εδώ χρειάζεται μια ουσιαστική διάκριση.
Η AfD προηγείται καθαρά, αλλά το 41% δεν της εξασφαλίζει αυτομάτως απόλυτη κοινοβουλευτική πλειοψηφία.
Επιπλέον, το 60% των ερωτηθέντων στην τελευταία έρευνα της Infratest dimap δήλωσε ότι απορρίπτει έναν συνασπισμό CDU–AfD, ένδειξη ότι η κοινωνική αντίσταση σε μια κλασική κυβέρνηση με την AfD παραμένει ισχυρή.
Ακριβώς γι’ αυτό το σχέδιο του BSW είναι πολιτικά ευφυές: δεν απαιτεί να βαφτιστεί ένας συνασπισμός «AfD–BSW».
Επιχειρεί να αλλάξει τους κανόνες του παιχνιδιού.
Μπορεί να γίνει πρότυπο για όλη τη Γερμανία;
Εάν το BSW περάσει το 5% και καταφέρει να μπλοκάρει την επανεκλογή της CDU, η Σαξονία-Άνχαλτ μπορεί να εξελιχθεί σε εργαστήριο μιας νέας πολιτικής γεωμετρίας.
Όχι πλέον «Αριστερά εναντίον Δεξιάς», αλλά από τη μία πλευρά τα κόμματα που υπερασπίζονται το υπάρχον γερμανικό και ευρωπαϊκό μοντέλο και από την άλλη δυνάμεις που —παρά τις τεράστιες ιδεολογικές τους διαφορές— συγκλίνουν σε εθνική οικονομική κυριαρχία, ενεργειακή ασφάλεια, περιορισμό της μετανάστευσης, κριτική στις Βρυξέλλες και απόρριψη του πολιτικού αποκλεισμού.
Αυτό είναι το πραγματικό διακύβευμα της 6ης Σεπτεμβρίου.
Η Sahra Wagenknecht δεν μετατρέπεται σε πολιτικό σύμμαχο της AfD.
Μπορεί όμως να γίνει η πολιτικός που θα καταστήσει για πρώτη φορά εφικτό στη Γερμανία το εξής: να μην μπορεί πλέον η πρώτη δύναμη μιας εκλογικής αναμέτρησης να αποκλείεται αυτομάτως από κάθε πολιτική διαδικασία επειδή όλα τα υπόλοιπα κόμματα αρνούνται ακόμη και να ψηφίσουν μαζί της.
Και εάν αυτό συμβεί στη Σαξονία-Άνχαλτ, η συζήτηση για το περίφημο γερμανικό «Brandmauer» θα αλλάξει από την επόμενη κιόλας ημέρα σε ολόκληρη τη χώρα.
www.bankingnews.gr
